zondag 31 oktober 2010

Roméo et Juliette van Gounod bij de Nederlandse Opera

Eindelijk kon ik het zelf gaan bekijken, na het lezen van alle recensies en de commentaren, zoals hierboven. Er was, zoals vaker over producties van de Nederlandse Opera, zowel lof als gemor over de aanpak van de regie, in dit geval die van Olivier Py. Man met ervaring, in het verleden o.a. directeur van het Theatre Odeon in Parijs.
Als je als regisseur het meest bekende liefdesverhaal uit de geschiedenis, in 1867 op muziek gezet door Charles Gounod, gaat vormgeven, moet je anno 2010 wel even nadenken. Py, die zich nadrukkelijk met de oorlog in Bosnie heeft beziggehouden en daarover ook het toneelstuk 'Requiem pour Srebrenica' schreef, koos voor een oorlogsachtergrond. Geen kastelen, de balkons uit het verhaal bleven buiten beeld, het drama speelde zich af in een sfeer van puin en verval.
Het decor, groot en met veel gebruik van de liften die in het Stopera-podium ingebouwd zijn, werd belicht door vooral veel hard zijlicht. Op geen enkel moment stond een scene of een solist in mooi, warm licht. Het versterkte het gevoel van kilheid. Ik vond regie behoorlijk sterk, vooral in de scenes die voor een regisseur altijd lastig zijn, zoals vechten en vrijen. Creatieve oplossingen waren gevonden om dat geloofwaardig in beeld te brengen.
Hoewel er goed gezongen werd, maakte niet veel van de zangers op het podium op mij vocaal grote indruk. De Romeo, tenor Ismael Jordi, was soms een beetje nasaal. Hij zorgde wel voor een fraai visueel beeld, met Spaanse latin-lover kwaliteiten. De Julia werd gezongen door een Russische sopraan, Lyubov Petrova, die dat mooi deed, ook in de lastiger passages.
De andere rollen waren allemaal niet zo groot, wat vooral voor de Nederlandse inbreng van o.a. Maarten Koningsberger en Henk Neven (vorig jaar nog gezien als een bijzondere Leporello in Don Giovanni) betekende dat ze niet veel konden laten zien. Cora Burggraaf was, zoals vaker, mooi en indrukwekkend. Een naam om te onthouden was Nicolas Testé als Frère Laurent, die klonk heel erg mooi.
De muziek van Gounod staat niet zo hoog in mijn persoonlijke toptien. Toch vond ik het, met de gearticuleerde regie van Py, een interessante avond.
__________________________________________________

Roméo et Juliette - Charles Gounod
Residentie Orkest o.l.v. Marc Minkowski
Lyubov Petrova, Ismael Jordi, Henk Neven, Nicolas Testé, Philippe Rouillon, Maarten Koningsberger, Cora Burggraaf, Doris Lamprecht, e.a.
Regie: Olivier Py
Oktober 2010 in Het Muziektheater - Amsterdam

zondag 24 oktober 2010

Boris Godunov in the Met

Maestro Valery Gergiev was zaterdagavond even terug in Rotterdam. Niet echt weliswaar, maar op het grote scherm van de Pathé Schouwburgplein was hij meer dan levensgroot zichtbaar. Hij dirigeerde op dat moment ver van ons vandaan, in New York, het orkest van the Met. Daar was het een -voor opera- vroege zaterdagochtend, want de matinee van the Met begon vanwege de lengte van de voorstelling al om 12u 's middags. In Rotterdam konden we uitslapen, maar om 18 u moesten we zitten, voor weer zo'n opmerkelijke live-uitzending van 'the Met in HD'. Ze maakten er weer werk van in New York. Interviews met Gergiev net na het eerste bedrijf, gesprekken met o.a. Anna Netrebko als preview van haar optreden over enige tijd in Don Pasquale en hier en daar backstage met de andere zangers.Ik wist niet of het heel erg mijn smaak zou zijn, een dikke 4 uur opera van Mussorgsky, Boris Godunov, maar het viel me nog behoorlijk mee. De opera is doorgecomponeerd en kent, net als bijvoorbeeld bij Wagner, geen aria's. Een cast van vrijwel alleen Russische zangers, met Duitser René Pape als Boris, zong wel erg mooi, met veel Slavische somberte en melancholie. Pape en Gergiev werkten eerder samen, o.a. op een recente cd-opname van Parsifal.
Hoewel de productie onder druk had gestaan vanwege een late regisseurswissel, zag het er verzorgd en doordacht uit. Geen wilde effecten, maar een degelijke opvoering met een hoofdrol van het grote Met-koor.
___________________________________
Zaterdag 23 oktober Rotterdam
The Met in HD
Boris Godunov, met Valeri Gergiev, dirigent.
René Pape, Ekaterina Semenchuk, Aleksandrs Antonenko e.a.

zondag 17 oktober 2010

Amazones: premiere in de Rotterdamse schouwburg


Het lag een beetje aan mijn voorbereiding. Ergens iets gelezen over de inhoud van de nieuwe voorstelling van het Ro Theater, maar veel weer vergeten. Dus toen we op het tweede balkon de zaal - die ondanks de premiere niet helemaal vol was- overzagen en J. me overhoorde over de inhoud, wist ik het niet meer. Iets van een tv uitzending in een voorstelling en iets over Penthesilea, kon ik me nog herinneren.
Het begin was niet heel sterk en ik dacht oh ja, Leni Riefenstahl. Het stond ook gewoon in de beschrijving van de productie, dat regisseur Gerardjan Rijnders zowel gefascineerd was door leven en werk van Leni Riefenstahl als door Penthesilea van Heinrich von Kleist, over de Trojaanse oorlog. En dat dit een montage-voorstelling was.
Dat begin was dus, zelfs letterlijk, knullig. Een aantal jonge heren met getrainde torso's stonden op een verhoging en zeiden teksten die niet goed verstaanbaar waren. 'Cut' riep de vrouw op het podium, en de voorstelling was begonnen, in zijn essentie.Rijnders maakte een portret van Riefenstahl aan de hand van het gegeven dat de Duitse cineaste het verhaal over de Trojaanse oorlog zou gaan verfilmen, haar grote droom. Net voor de start van de draaiperiode betekende de oorlog in Libie het einde van de mogelijkheden om geplande scenes in de woestijn te draaien en dat was het einde van de droom. We zagen Leni Riefenstahl, zittend achter een moviola, filmend en monterend aan haar droomproject, terugkijkend op haar leven.
Ik hoorde hoofdrol Sylvia Poorta na afloop op de premiere-receptie iets zeggen over het exposé, dat wat lang duurde. En dat was ook echt zo, de uitleg in de tekst die Poorta, ook nogal in de overdrive en sprekend in louter Hoofdletters, moest zeggen, was veel. Te veel. Het maakte het eerste deel van de avond nogal moeizaam.
Later in de voorstelling komt Riefenstahl los van haar montage-tafel, houdt een dramatische acceptance-speech en wint aan overtuigingskracht en wordt interessanter.
Zodat mijn oordeel tijdens de avond langzaam verschoof van 'mwa' naar toch best goed.
Best goed dus. De aanwezige coterie van Amsterdamse actrices, fans van Rijnders, vonden het, boven de bitterballen na afloop, ongetwijfeld fantástisch. Maar dat hoort zo in die wereld en bij premieres.
Kijken wat de kranten maandag zegggen.

Zaterdagmatinee met het Metropole orkest

Het viel me pas op toen ik even naar het podium had zitten kijken, voor aanvang van de zaterdagmatinee in het Concertgebouw: wel veel microfoons voor de radio-opname maar geen versterking. Dat kan natuurlijk ook, akoustisch spelen...
Het bleek niet altijd een gelukkige keuze.
Het Metropole, bedreigd net als de andere radio-orkesten door de bezuinigigen, speelde een mooie set muziek, op het snijvlak van jazz en klassiek. We waren steeds in New York, deze middag.
Hoewel de roots van de klassieken en de jazz totaal verschillend zijn, waren er altijd parallellen en dwarsverbanden. Zoals bij Duke Ellington, die zei geen jazz maar Amerikaanse muziek te schrijven. Vooral in de 'suites' die hij componeerde is de link naar klassiek heel hoorbaar en in elk geval ook in de werkwijze merkbaar.
Ik zat behoorlijk vooraan, maar aan de blazerskant, en dat maakte het aandeel van de strijkers vrijwel onhoorbaar. Niettemin fraaie muziek, waar je zo heel nadrukkelijk de 'heartbeat of the city' in kunt horen. Dat zouden we nog wel eens meemaken deze middag.
Jorge Luis Prats is een ster-musicus, dat kon je niet alleen horen aan zijn spel maar ook aan het publiek dat geen genoeg kreeg van zijn spel en drie toegiften bij elkaar klapte.
Met het Metropole speelde hij het 'New York Concerto' voor piano en orkest van George Gershwin. Zo heette het stuk aanvankelijk, geschreven in opdracht van het New York Symphony Orchestra in 1925. We kennen het nu als het 'Concerto in F'. Een echt pianoconcert, waarvoor Gershwin wel even in de theorie moest duiken bij het componeren. Dat het een geslaagd stuk was, bleek uit de waardering van zowel Ravel, Stravinsky als Poulenc, die bij de Parijse premiere aanwezig waren.
Na de pauze zat ik in het andere deel van de zaal, wat geen heel goed idee bleek. Het orkest begon in klassieke bigband-formatie, met het stuk 'Rush hour on 23d Street' van Gunther Schuller. Het is een zeer gelukte impressie van het verkeer in New York in de spits, met soli voor tenorsax. Jammer genoeg is de wereldberoemde akoustiek van het Concertgebouw volkomen ongeschikt voor jazz. Ieder willekeurig achterafzaaltje op bijvoorbeeld het North Sea Jazz-festival klinkt beter.
De middag vol grotestads muziek eindigde met muziek uit de enige Hollywood-connectie die Leonard Bernstein ooit had. Hij schijnt na dit project gezegd te hebben: 'Hollywood is precies zoals ik dacht, alleen nog erger'. Voor de film 'On the Waterfront' van Elia Kazan maakte hij de soundtrack. De jonge Marlon Brando moet bij deze muziek van Bernstein nog meer van het doek afgespat hebben.
De veelzijdigheid van het Metropole was weer eens bewezen, en, ok, ook de onmogelijkheid van de Grote Zaal om onversterkte jazz te programmeren.

zondag 10 oktober 2010

The Met op het Schouwburgplein

Het is een concept dat op papier minder leuk is dan in werkelijkheid: tv kijken in de bioscoop. Toch doet de Pathé dat landelijk, met op veel plaatsen live-tv-uitzendingen in hun zaal. Dat wil zeggen, het is tv maar je kan het zelfs met een supermodern digitaal kastje niet zomaar thuis ontvangen. De uitzendingen die The Metropolitan Opera in het seizoen verzorgt, zijn inmiddels wereldwijd een succes.
Mooi idee, in plaats van naar NY te moeten reizen en daar voor een flink bedrag een kaartje kopen (hoewel ik dat ook wel heel graag zou doen) kun je in je lokale bioscoop live meekijken in het legendarische operahuis. Bijvoorbeeld naar de delen van de 'Ring des Nibelungen' die dit seizoen op de planning staan.Het was gisteren mijn kennismaking met 'Live in HD' van the Met, Das Rheingold van Wagner. De Pathé had een apart hoekje van de bioscoop afgezet, we konden de jas kwijt bij een echte garderobe en er was koffie met koekjes. Een wat grijze/kale enclave in de normale zaterdagavonddrukte van de Rotterdamse Pathé.
Net echt, toen ik de zaal binnenkwam, het geroezemoes en het orkest dat aan het stemmen was. Het beeld bestond uit dia's van komende Met-uitzendingen, en die waren al zo ongelofelijk scherp en mooi van beeld. 'Five minutes to Das Rheingold', zei het scherm.
We werden wereldwijd toegesproken aan het begin van de zaterdagmiddagmatinee -New Yorkse tijd- door Met-directeur Gelb en de 'lieveling van de Met', zoals ze genoemd wordt, Deborah Voigt, deed de achter-de-schermen gesprekken. Ze zal Brünnhilde zingen in het volgende Ring-deel, in het voorjaar van 2011.Het inkijkje in de techniek, met de onthullende beelden van 3 hyperventilerende Rheintochter bij hun eerste stappen op de torenhoge decor-machine, was aardig maar qua timing niet zo handig. Weten welk kunststuk de techniek van de Met klaarspeelde achter de schermen, leidde mij een beetje af.
Deborah Voigt wandelde ontspannen door de gangen van the Met, en praatte met hoofdrol Bryn Terfel. Die mocht nog even zijn vrienden in Wales gedag zeggen, in het Welsh.En toen kwam maestro James Levine op. Na 8 maanden ziekte en ellende dirigeert hij weer een productie in de Met. Zijn terugkeer werd hoorbaar gewaardeerd.
De Rheintochter deden spectaculaire dingen op 'the Machine', zoals het decor achter de schermen was gaan heten. De dwerg Alberich, een fraaie rol van Eric Owens, stal het goud en dat is dan de aanloop van het drama dat we in de Ring nog 18 uur gaan meemaken.
De techniek van de uitzending, het beeld, de regie en geluid, het was allemaal de overtreffende trap van perfect. Dat gold in mijn ogen ook voor de opera zelf. Het meest toonaangevende operahuis ter wereld heeft het geld en de kennis om de beste zangers voor een rol te contracteren.Gek genoeg heb je als bioscoop-kijker het voordeel dat je details ziet, close ups en beelduitsneden die voor een bezoeker in de Met zelf ondenkbaaar zijn. Na het begin was er eigenlijk geen beeld van de zaal meer, en dat maakte het na een tijdje in de voorstelling niet zoveel anders dan een dvd-opname. Dat vond ik wel jammer. Op een enkele hoestje na en wat gelach bij de kikker waarin Alberich even veranderde, was de zaal niet merkbaar aanwezig. De regisseur werkte overigens met een enorme alertheid en miste vrijwel geen cue het lange verhaal. Diep respect voor die prestatie.
Triomfen bij het slot-applaus voor Bryn Terfel en de vrouwelijke rollen, maar flink wat boe’s voor Richard Croft als Loge. Ik vond hem wel subtiel.
Nog maar kort nadat ik in Enschede deel 2 van de Ring heb gezien, vond ik een hernieuwde kennismaking met deel 1 buitengewoon aangenaam. Qua vormgeving en technisch uit een ander universum dan wat bij de Reisopera kan, en daarom eigenlijk onvergelijkbaar.Nadat de goden via de regenboogbrug Walhalla bereikten, - een indrukwekkend einde van de opera- konden we in de Pathé een beetje onlogisch met de roltrap naar beneden. Naar het bij het arrangement horende drankje achteraf, compleet met blokjes kaas, pinda's en leverworst. Oh ja, we waren niet in The Met, op de Upper West Side van Manhattan, tussen 62nd and 65th Street, maar op een lelijk plein in Rotterdam.

________________________________________________
Live in HD - The Metropolitan Opera New York
Zaterdag 9 oktober 2010
Das Rheingold - Richard Wagner
o.a. Bryn Terfel, Stephanie Blythe en Patricia Bardon

woensdag 6 oktober 2010

Holland + van Scapino Rotterdam

Mijn recensies over Scapino zijn doorgaans nogal vergelijkbaar. Het is altijd goed, spannend en vernieuwend wat ze doen, en ook altijd met een duidelijke signatuur.
De nieuwe voorstelling 'Holland+' voldoet ook weer aan die omsschrijving. Er zijn 3 stukken die, hoewel duidelijk Scapino, ieder een eigen toon en sfeer hebben.
'Holland' van Ed Wubbe stond ook vorig seizoen op het programma en het was prettig om het werk terug te zien. Een tweede keer zie je andere dingen, ben je zelf ook in een andere bui.De 'discrepantie tussen benepen en groots', die de Nederlandse cultuur kenmerkt is voor Wubbe de kern van zijn werk in 'Holland'. Dansers met een tulband, die Wubbe gebruikt omdat hij in de 17de eeuw werd gedragen door de Nederlandse kooplieden van de VOC. De muziek is deels opname en deels live, op een klassiek harmonium. Decor, kleding en dans zijn van de hoge kwaliteit die we ook al zagen bij 'Kathleen' en 'The Green', twee eerdere ensemblestukken van Wubbe voor Scapino.
Lois Perela, de Franse danser en choreograaf, maakte op een zee van goudfolie 'Craquer la peau', zijn eerste grote werk voor Scapino. Prachtig gebruik van dansers, materiaal en muziek.
Op muziek van Bach maakte Marco Goecke het werk 'Suite Suite Suite', gebaseerd op het leven van de componist. Wat steviger dan het werk van Wubbe gaat Goecke met tempo en intensiteit zijn onderwerp te lijf.
Het was een indringende avond dans.
_________________________
5 oktober 2010
Scapino Rotterdam
Schouwburg

maandag 4 oktober 2010

Into the Woods van Sondheim

Na een week met een Wagner-opera en een Grand Opera van Verdi, was een musical wel een passende en licht-contrasterende afsluiting.
We waren in het oude Luxor in Rotterdam bij 'Into the Woods', van Stephen Sondheim. Diens werk staat bekend als lastig te zingen en niet zo catchy als het repertoire van bijvoorbeeld Lloyd Webber. Je kunt rustig een avond een Sondheim-musical horen zonder een hit te herkennen. Al is het wat sleetse 'Send in the clowns' wel erg bekend geworden.
Afgelopen zomer werd in een van de Proms-concerten in Londen een eerbetoon gebracht aan de grote meester Sondheim, vanwege diens verjaardag. Er was muziek uit 'A day in the park', 'Into the Woods' en 'Sweeney Tod'. Half geensceneerd op het podium van de Albert Hall, waar zelfs operaster Bryn Terfel zich aan lied én dansje waagde.
Of een grote productie van 'Into the Woods' rendabel zou zijn in Nederland is moeilijk te zeggen. Ik denk dat de naam Sondheim niet genoeg publiek trekt. Maar M-Lab, de musical-broedplaats van Koen van Dijk, is een heel geschikt gezelschap om dit soort repertoire te brengen. Ondersteund door de VandenEnde Foundation maken ze kleine producties. Sommige worden opgeschaald naar de grote zalen, zoals met 'Urinetown' gebeurde, en deze Sondheim-voorstelling maakt voor het eerst een tour door Nederland.
Het decor past in een bestelbus, het orkest bestaat uit 4 man maar er staan wel 12 mensen op het toneel. Daar waren bekende namen bij als Lone van Roosendaal, die eerder in 'Mamma Mia' stond, nu in de rol van de heks.
Verteller was Filip Bolluyt en Assepoester werd gespeeld door Annick Boer. Vliegende Panter Remco Vrijdag speelde zowel een dubbelrol als wolf en prins. Er verder waren er wat - voor mij- onbekende namen, die het allemaal wel heel goed deden.

Het verhaal is een mix up van klassieke sprookjes, zoals Assepoester, Sjaak en de bonenstaak, Roodkapje en Sneeuwwitje. Sondheim deed dat met veel humor en stijl, waarbij Koen van Dijk een prima vertaling leverde. Het script biedt allerlei openingen voor actuele grappen en verwijzingen, maar die wegen werden niet ingeslagen. Het bleef gelukkig echt musical en werd nergens cabaret.
Heel even zaten de liedjes nog in ons hoofd, bij de tramhalte. Maar dat duurde niet lang, Sondheims muziek is mooi maar lastig.

__________________________________
Into the Woods - Stephen Sondheim
3 okt 2010 Oude Luxor
Rotterdam

zondag 3 oktober 2010

Menahem Pressler: muziek- en wereldgeschiedenis

Je bent musicus, een wereldoorlog meegemaakt, gevlucht van Magdeburg naar Israel en wonend in Bloomington, Indiana. Je hebt de hele wereld rondgereisd, het legendarische Beaux Arts Trio in 1955 opgericht en je bent 86. Op een zonnige zondagochtend sta je om elf uur, met wat collega's in de coulissen van de Jurriaanse Zaal in de Rotterdamse Doelen, klaar voor een concert.
Het is fascinerend dat te bedenken, als de kleine man naar de vleugel loopt en zijn mede-musici van het naamloze pianokwartet hun plaats innemen. Menahem Pressler blijft jong, dankzij 'the fountain of youth', zoals hij dat na afloop noemt, wijzend naar de andere leden van het kwartet.
Ik zag hem één keer eerder, in de Keulse Philharmonie, waar hij met zijn Beaux Arts Trio moeiteloos de enorme hal vulde. Zijn opname met dat trio van de pianotrio's van Rachmaninoff staan in mijn top 5 van favoriete cd's. [Nokiapic (C)ois]
De heren zijn scherp en alert, reageren op elkaar en op de aanwijzingen van Pressler. In het eerste deel horen we Mozart, de min of meer de uitvinder was van deze vorm, met piano, 2 violen en cello. Mozart's eerste poging een pianokwartet te schrijven strandde in de weigering van zijn uitgever om zoiets moderns en moeilijks uit te geven. Toch maakte Mozart een paar van die kwartetten die wel genade vonden in de ogen van een andere muziekuitgever.
Het is prachtige muziek, levendig gespeeld door de strijkers en en met veel 'portato' door de pianist. Mozart op een Steinway, dat kan eigenlijk niet, maar als je zo helder speelt wordt zelfs het moderne slagschip een intieme pianoforte.
Het tweede deel bestaat uit Dvorak, ruim 100 jaar later geschreven. Spannend, met veel dynamiek en met avontuurlijke lijnen.
Kamermuziek live is veel leuker dan op cd of de radio. Je ziet de interactie, het lijkt soms een gesprek, alsof je naar een ideale P&W kijkt, of een DWDD met veel evenwicht en interactie.
Veel applaus, een Brahms-toegift en toen was het alweer voorbij, het fraaie concert van heren die zo aardig waren van ver te komen om al dat moois aan ons te laten horen.

________________________________________________
Zondag 3 oktober 2010
De Doelen, Rotterdam
Menahem Pressler - piano, Alexander Kerr - viool
Lawrence Power - altviool, Paul Watkins - cello
Mozart Pianokwartet in Es KV493
Dvorák Pianokwartet in Es op.87

vrijdag 1 oktober 2010

Yannick doet Mahler: een stijlvol Schlagerfestival


Sinds het recente Gergiev-festival ben ik wat meer gaan kijken naar de symfonische concerten van het Rotterdamse Philharmonisch. Al zo lang ik naar muziek luister en naar concerten ga heb ik er moeite mee om de concentratie op te brengen voor het grote symfonische werk. Ik verdwaal altijd in die lange, breed opgezette Mahlers, Bruckners of Dvoraks die van thema naar thema lijkt te gaan. Wat dat betreft zijn de symfonieen van Mozart bijvoorbeeld lekker compact en overzichtelijk.
En toch blijft het grote werk me wel fascineren. Ook hier geldt dat een beetje voorbereiding wel helpt om er wat van te snappen.
Vanavond stond Yannick voor het Rotterdamse Philharmonisch, aangevuld met een dameskoor én een jongenskoor en een Schotse mezzo.
Ik ging vooraf naar de inleiding, en die viel niet mee. Er hing bij publiek en uitlegster een soort uber-truttigheid waar ik niet blij van werd. Maar het was best nuttig, fragmenten muziek met wat uitleg. Als je de sfeer die Mahler bedoeld heeft wilt snappen en herkennen moet je wat weten.

De Derde van Mahler, zijn langste werk van dik anderhalf uur. Veel hoorns, trombones en pittige strijkersdelen. Marstempo, dat is een hobby van Mahler net als citaten of verwijzingen naar volksliedjes. Het leek soms wel een Schlagerfestival.
Met een prachtig lied dat echt helemaal ingebouwd is in het vierde deel, gezongen door de fraaie mezzo Karen Cargill. Meteen daarna het jongenskoor en het dameskoor met veel Himmlische Freud, die we ook uit de 4e symfonie kennen.
Sommige musici speelden buiten de zaal met hoorns, ook een echt Mahler-ding.
Eigenlijk was het, in al zijn grootte, breedte en diepte, wel een avond van 'Himmlische Freud'. Allemaal dankzij Mahler, en naturlijk Yannick.

____________________________________
Rotterdams Philharmonisch Orkest
Yannick Nézet-Séguin - Karen Cargill
1 oktober 2010 De Doelen

donderdag 30 september 2010

Les vêpres Siciliennes in het Muziektheater

Er was al veel geknord door critici en bezoekers. De 'Grand Opera' waarmee de Nederlandse Opera het seizoen begon, was niet erg grande. De regisseur had de schandelijke ingeving gehad -zo vonden de criticasters- de ouverture naar het einde van de eerste acte te verplaatsen en er was gemor over de enscenering.
Met wat aangepaste, lage verwachtingen zaten we afgelopen woensdag in de zaal aan de Amstel. Twee van ons kwamen vaker bij de opera en een was helemaal nieuw. We hoopten dat de vuurdoop een beetje zou bevallen.
De eerste acte begon en het viel inderdaad niet mee. Het leek erop of de regisseur zijn decor aan de moderne dans had ontleend (nogal kaal&schraal) en de mise-en-scène aan modern toneel (ook nogal kaal&schraal). Het tempo lag laag en de emotie van het verhaal kwam nauwelijks de zaal binnen. Centraal staat in deze fase van het verhaal de ontdekking van de revolutionaire Siciliaan Henri dat de zo gehate Franse gouverneur Guy de Montfort zijn vader is. Die scènes waren buitengewoon nietszeggend en maakten nauwelijks indruk. Gouverneur de Montfort, een rol van Alejandro Marco-Buhrmester was redelijk geloofwaardig. Met zijn tegenspeler, tenor Burkhard Fritz, hadden we het minder getroffen. Geen jonge, stoere militair met wapperende donkere haren in wiens gitzwarte ogen de passie en strijd te lezen waren, maar een nogal corpulente zanger die tot overmaat van ramp gekleed leek door Clockhouse by C&A. Nou hoeft het niet allemaal Marc Jacobs by Marc Jacobs te zijn op het toneel maar dit was een ander, treurigmakend uiterste.
Hier en daar zag je de Grande opera wel terug in de massascènes met de Sicilianen aan de ene kant en de Franse bezetters aan de andere. Het orkest speelde fraai en met de zang zat het ook goed. De Nederlandse sopraan Barbara Haveman, die op een laat moment de rol van Hélène had overgenomen, deed dat met veel kwaliteit en overtuigingskracht.
Het was eigenlijk helemaal niet zo'n raar idee om de ouverture niet vooraan te zetten maar na de eerste acte. Op het brandscherm verscheen een projectie die verwees naar de jeugd van de hoofdfiguren van het verhaal. Het orkest kreeg daarmee wat meer aandacht voor de muziek van de ouverture, die ook nogal eens los wordt uitgevoerd in concertprogramma's omdat hij erg mooi is.
Terwijl het verhaal zich ontwikkelde, in de richting van een huwelijk tussen de soldaat en de gravin/hertogin, werd het allemaal beter.
Na de pauze zag Henri er beter uit, in pak. Natuurlijk is dat een idioot detail, maar het telt wél.
Het tempo werd wat hoger en ik raakte meer in het verhaal. Het drama kwam tot een climax in de slotscène, met het einde van de gouverneur.
In de trein naar huis dachten we aan gemiddeld een 7, met wat mij betreft de nuancering van een 7- voor deel 1 en 7,5 voor deel twee.
Maar een veelbelovende opening van het nieuwe seizoen van DNO, dat konden we er niet echt in zien.

____________________________
29 september 2010
Het Muziektheater Amsterdam
Les vêpres siciliennes
Giuseppe Verdi

woensdag 22 september 2010

Bachfestival Dordrecht - De tranen van Bach

Het Bachfestival is een behoorlijk succes aan het worden, zo lijkt het. Ik maakte totnutoe volle en doorgaans ook uitverkochte avonden mee met Calefax, De Holland Baroque Society en het Amsterdam Baroque Orchestra. En vergeet de rappers niet. Bladerend door de programmabrochure ontdek ik nog heel veel meer dingen die me interesant lijken. Maar er moest gekozen worden. Halverwege het festival is het alweer mijn laatste avond in Dordrecht. De double bill vanavond bestaat uit orgelmuziek en muziektheater.
Het orgel-deel wordt verzorgd door iemand die je op zijn vakgebied gerust een wereldster kan noemem: Gustav Leonhardt. Hij behoort tot de eerste generatie van musici die naar een meer authentieke uitvoeringspraktijk zochten voor muziek uit de Barok en later. [Nokiapic (C)ois]
Inmiddels 82, maar nog werkend en spelend, zoals vanavond op het Bach-orgel van de Grote Kerk. Hij was indertijd adviseur bij de bouw.
De wereldster speelt in regenjas in de wat kille ruimte. Het is mooi, maar mijn liefde voor het orgel wordt niet echt groter. En hij was al zo klein.
Een pauze, en toen was het tijd voor de 'Tranen van Bach'.
In 'De tranen van Bach' zien we niet de componist, de musicus, de man die conflicten had met de kerkenraad en met de kerkbezoekers van zijn Mattheus Passion, die tot hun horreur opera dachten te horen in de gewijde muziek. We zien Bach als echtgenoot van twee vrouwen en vader van twintig kinderen, waarvan velen niet oud werden. Die minder bekende kant van de componist is uitgangspunt van de indringende voorstelling van Muziektheater Hollands Diep, met regisseur Cilia Hogerzeil.

Net als in recente producties van Hogerzeil – de opera’s De Waterman en Bos Besik – staan moederschap, kinderen en de grote thema’s daaromheen centraal. Het minder bekende beeld van Bach als echgenoot wordt indringend ingevuld. Hij is vader, man, en ook componist, die liefdevol met een pen van licht zijn noten schrijft op perkament, maar ook op het lichaam van zijn echtgenote. Al hun kinderen hebben een naam in de voorstelling, met de vermelding van hun leeftijd, soms een dag of een maand.

Gretig is uit Bachs oeuvre geput. Zijn koralen, cantates, pianomuziek en muziek uit de Mattheus vormen de muzikale basis van de voorstelling. ‘Sind Blitze, sind Donner’ gaat nu over het verdriet van de ouders en is niet alleen religieus, net als ‘Wir setzen uns mit Tränen nieder’.

Sopraan Nienke Otten zingt en speelt beide vrouwen van Bach. Haar stem is helder en blijft dat in de galm die de locatie, de Grote Kerk van Dordrecht, in ruime hoeveelheid levert. Otten had les van Margreet Honig en Emma Kirkby en zong al in de Die Zauberflöte van de Nationale Reisopera en Opera Zuid.

Danser Hendrik Lebon, die óók kan zingen, zagen we eerder in Le nozze di Figaro van de Reisopera. Hij danst, acteert en zingt de rol van Bach, met een tikje humor en relativering.

Muziek van Bach op een accordeon? Het kan, Harry Mooten bewees het al eerder en Marieke Grotenhuis maakt op haar instrument echte Bach-muziek.

De casting is dus uitstekend. Een kleine maar uiterst poëtische voorstelling die een eigen plaats verdient in de Bach-lawine van deze week in Dordrecht.
[Recensie voor Place de l'Opera]
__________________________________
Dordrecht 21 - 9 - 2010
Bachfestival
Gustav Leonhardt - orgelrecital
'De Tranen van Bach' - Hollands Diep

dinsdag 21 september 2010

Bachfestival Dordrecht: Amsterdam Baroque Orchestra

Van de kleinschalige muziek van Calefax in Villa Augustus naar de grote Barok van het ABO was maar een minuut of 10 fietsen. Ook bij dit concert stonden er rappers buiten, die nu wat minder detoneerden. De M.C.'s, waaronder K.Y.ness en Pathologic hadden geestige rapteksten en omdat de rij om binnen te komen lang was en langzaam bewoog, kregen ze meer aandacht. [Nokiapic (C)ois]
De Antoniuskerk was vol, zo vol dat het niet makkelijk was een fatsoenlijke plek te vinden. Ik eindigde met half zicht op het orkest en het koor, maar helaas vielen de solisten buiten beeld. Jammer, want ik hoor en zie Johanette Zomer heel graag zingen.
Het was niet heel vernieuwend, we hoorden een degelijke Koopman die het ding deed waar hij uitmuntend in is: Bach tot leven brengen. Een serieus Bachfestival kan niet zonder het ABO.[Nokiapic (C)ois]

__________________________________________________
Amsterdam Baroque Orchestra & Choir o.l.v. Ton Koopman
Johannette Zomer, sopraan; Jörg Dürmüller, tenor, Thomas Laske, bas
zondag 19 september 2010
Antoniuskerk
Cantates Herr Jesu Christ, wahr’ Mensch und Gott, BWV 127, Wachet auf, ruft uns die Stimme, BWV 140, Herz und Mund und Tat und Leben, BWV 147

maandag 20 september 2010

Bachfestival Dordrecht: Calefax

Calefax is een club van oudere jongens, die voetballen, autosleutelen of parapenten. Maar dat is niet wat hen bindt. Dat is de muziek. Oprichter Raaf Hekkema bedacht het idee, om met 5 blazers muziek te gaan maken. Extra bijzonder omdat er geen muziek bestond voor deze formatie. Je moest als blazer dus ook kunnen arrangeren, transponeren, bewerken. En als je dat eenmaal kan, is de muzikale sky the limit. Dan speel je zonder blozen de muziek van Bach's Wohltemperiertes Klavier, gemaakt voor fortepiano maar bewerkt naar 5 blazers.[Nokiapic (C)ois]
Het programma in het Bachfestival dat het Calefax Rietkwintet had samengesteld bestond uit Bach, maar ook uit muziek van componisten die de oude meester uit Leipzig bewonderden, zoals Sjostakovitsj en Hindemith.
De locatie, de Limonaia van Villa Augsutus, aan de rand van Dordrecht, was heel geschikt en zat bomvol. De heren speelden met plezier en grote vaardigheid, de variatie was ruim, het gezelschap aangenaam en zo werd de zondagmiddag een prima onderdeel van het - nu al succesvolle - Bachfestival.
______________________________
Calefax Rietkwintet
19 september, 16.00 uur
Villa Augustus
Dordrecht
Bach (Wohltemperiertes Klavier)
Hindemith (Ludus tonalis)
Sjostakovitsj (Préludes op.87)

Musica Sacra Maastricht

In Maastricht gebeurde in de jaren dat ik er woonde, niet zo gek veel op cultuurgebied. Maar er is veel veranderd. Er was altijd wel veel locale cultuur en volkscultuur, zoals de Nachraove en zangeres Beppie Kraft, een echte ster van het Limburgse lied. Ik mag voor Limburgers die ik tegenkom nog graag de vlammende teksten over de liefde citeren die La Kraft zong in onvergetelijke chansons als 'Diech bis mét goud neet te betaole'.
Maar verder zaten veel mensen toch voooral aan de bar in de vele café's te klagen dat er zo weinig gebeurde in de stad. Núuts get te dóon in Mestreech.
Verlichte geesten hebben 17 jaar geleden bedacht dat Maastricht toe was aan een festival met religieuze muziek in brede zin. Zo ontstond 'Musica Sacra', en dat festival bloeit als nooit tevoren. Mijn herinneringen bestaan vooral uit de ijle zang van de Tallis Scholars in de Onze-Lieve-Vrouwenbasiliek, hypermoderne muziek van het LSO in één van die foeilelijke kerken in de nieuwbouwring rond het centrum en het tijdloze geluid van het Hilliard Ensemble dat de Servaasbasiliek vulde.
Musica sacra heeft zich verbreed, er is film en dans en toneel en het zou me niet verbazen als men inmiddels ook religieus Twittert, maar voor mij zijn de hoogtepunten toch altjd die vocale en soms instrumentale pogingen om met muziek de tijd even stil te zetten. [thema Musica Sacra 2010: Devotie]
Dit jaar zat er vanwege de agenda niet meer in dan een duik van één avond met twee concerten in het festival. Het is een bijna gewaagd idee om de derde symfonie van Gorecki te programmeren. Hoewel 'Devotie' het thema is dit jaar en de muziek uit Polen daar goed bij past, is Gorecki toch vooral de maker van de klassieke 'hit'. Een paar jaar geleden vlogen de cd's met de Derde, met zang van Dawn Upshaw, de winkels uit.
De uitvoering van het Limburgs Symfonie Okrest was met sopraan Iwona Sobotka. Het orkest klonk goed, de zangeres bleef een uur lang zeer geconcentreerd en liet haar stem mooi meebewegen met de klankkleur van het orkest. Mooie muziek.

Capilla Flamenca, de vier heren uit Vlaanderen, samen met de dames-uitbreiding van hun ensemble, Psallentes, heb ik al vaak gehoord in Antwepen bij Laus Polyphoniae. Ze waren er de laatste jaren elke editie bij. Leuk om het gezelschap nu eens in de Maastrichtse Onze-Lieve-Vrouwekerk te horen. Ijle zang in muziek van Ghiselin en Obrecht, die in de bijna nachtelijke ambiance van de kerk heel mooi tot zijn recht kwam.
__________________________________________
17 september 2010
20.00 Theater aan het Vrijthof Maastricht
Michał Dworzyński dirigent
Iwona Sobotka sopraan
Henryk Mikołaj Górecki Symfonie van Klaagliederen


23.00 Onze Lieve Vrouwebasiliek
Capilla Flamenca - Psallentes
Johannes Ghiselin / Jacob Obrecht

zondag 19 september 2010

Bachfestival Dordrecht: Holland Baroque Society

Dordrecht had het nog niet en heeft het nu wel: een echt Festival. Het eerste Bachfestival speelt zich af in de kerken en hofjes van de stad aan het water. De programmering is breed, het is veel meer dan alleen wat voorspelbare Bach-dingen met cantates en Wohltemperierte klavieren.
Het gaat véél verder. Voor de ingang van de Grote Kerk, waar gisteravond op een van de eerste festivaldagen de Holland Baroque Society concerteerde, stond een klein podium waar erg veel geluid vandaan kwam. Drie rappers deden er hun best met een dj. Jonge, donkere jongens, wier aanwezigheid daar voor de kerk me niet helemaal duidelijk werd. Alsof de oneindige brainstorm van de Paul de Leeuw-redactie door het festival had gewaaid en daar ideeën had achtergelaten die op papier leuker zijn dan in werkelijkheid.
Snel naar binnen, waar de Mariakapel, in feite een zijbeuk, was ingericht voor het concert.
Het thema was 'De Bruiloft'. Als aankleding voor het optreden van de HBS zong het Pauni Trio voor en na de barokmuziek liederen uit Bulgarije. Het Pauni Trio doet qua geluid denken aan 'Le Mystere des voix Bulgares'. Ook zo lelijk.
Vergeleken met het optreden van de Baroque Society in Utrecht onlangs, was de bezetting klein: 3 violen, cello en contrabas, orgel en hobo. De zussen Judith en Tineke Steenbrink, die de harde kern vormen van de HBS, brachten maar enkele collega's mee, naast sopraan Stefanie True en traverso-speler Jed Wentz.
Een paar Bach-cantates rond het thema 'bruiloft', de Bulgaarse liederen en een werk voor traverso van Telemann. Dat sprong er uit, zeker toen tegen het einde solist en strijkers leken op te stijgen. Een flitsend einde van een virtuoos stuk.
De kleine bezetting maakte de muziek heel transparant en dat is bij Bach interessant en geeft meer toegang tot de kern van de muziek, de thema's en de interpretatie van de musici.Stefanie True, ze leek me nog erg jong, studeerde bij grote namen als Jill Feldman en Michael Chance. Haar vocalen waren trefzeker, heel erg zoals dat volgens mij bij Bach moet klinken en met ruimte voor echte voordracht. De verwachtingen zijn hoog gespannen en dat lijkt me als ik haar hoorde zingen niet onrealistisch.

_________________________________
Holland Baroque Society & Pauni Trio
zaterdag 18 september
20.00 uur
Grote Kerk, Mariakapel
Dordrecht

zaterdag 18 september 2010

Welke Michiel? Welke Hein?

Ruben, dus, Ruben Hein. Lijkt alsof-ie er ineens is, maar hij was er al. Als begeleider van Hans Teeuwen de zanger, speelde bij Pete Philly & Perquisite. Stond reeds op North Sea Jazz maar dan nog wel in de tent buiten, waar iedereen langsloopt op weg naar de tickets. Was onlangs even in DWDD en dan besta je pas echt. Deed op de gang bij Michiel (welke Michiel?) Veenstra zijn single en daarvan staat hieronder het filmpje. Single heeft een ongekend hoog lekkere-liedjes-gehalte.
Wordt aanbevolen door dit Klog en dat komt maar héél zelden voor. Album bij -jawel- Blue Note komt in november.

zaterdag 11 september 2010

Gergiev Festival 2010: Het slot met 'Auferstehung'

Het zijn fraaie zinnen in de tekst van Mahler's Tweede symfonie:
Was entstanden ist, das must vergehen!
Was vergangen, auferstehen!
Hör auf, zu beben!
Bereite dich! Bereite dich, zu leben!


Aan het eind van een ruime week Gergiev Festival, dat onder het thema 'Resurrection-a story of Rotterdam' de verbinding maakte met de geschiedenis van Rotterdam, de verwoesting van de stad in 1940 en de wederopbouw, was er Mahler.
Een onderdeel van het programma draaide al eerder deze week om Mahler, toen Gergiev zelf Mahler 8 met het Mariinsky Orkest dirigeerde. Op een prikbord in de hal van de Doelen las ik de recensie van dat concert in de Telegraaf. De recensent veegde de vloer aan met Gergiev, die zijn gebrek aan affiniteit met Mahler overduidelijk had gedemonstreerd, vond de journalist. [foto Marco Borggreve]
Gergiev's opvolger, Yannick Nézet-Séguin, leidde het Philharmonisch in dit grote werk. Lang, en groot, alleen al in de bezetting. Voor het laatste deel bestond het koor uit 80 leden, en op het podium zat zo'n mens of 60 aan musici. Mahler schreef het grootste deel van dit werk in de zomer van 1893, in zijn 'Komponierhäuschen' dat hij in de tuin van zijn buiten in Steinbach liet bouwen. Eenmaal klaar was het nog wel een klus om aandacht te krijgen voor zijn werk. In december 1895 gaat de hele symfonie in premiere in Berlijn. Het is zo moeilijk de zaal vol te krijgen dat men de kaarten gratis op straat uitdeelt. De kritiek was gereserveerd, het publiek enthousiast.
'Auferstehung', zo heet het en zo klinkt het. Van een dodenmars in het eerste deel tot de apocalyps van het einde. Voor dat verhaal gebruikt Mahler alles wat het orkest kan bieden, van een triangel tot bulderende contrabassen, heldere sopranen en een soms bijna angstaanjagend koor.
Dirigent Yannick, die met Bach ooit begon, die Ravel naar de klassieke toptien dirigeerde en die triomfeerde met Puccini in Amsterdam, dóók bijna op deze symfonie. Zijn accent leek meer te liggen op tempo en het leggen van heldere lijnen dan op klankkleur. Het bleef voortdurend nodig je aandacht erbij te houden, er gebeurt van alles op het podium en als het Mahler beter uitkomt laat hij de hoorns off-stage spelen voor het effect.
Details die er toe doen, ze komen vaker voor in deze kolommen. Ditmaal was het de inbreng van het koor, dat bijna onopvallend zich mengt in de muziek. Het werkte extra doordat het koor niet ging staan maar zittend, bijna als verrassing, zijn partij inzette.
Mahler zal wel niet voorzien hebben, al componerend in zijn 'Komponierhäuschen', dat al een kleine eeuw alle grote dirigenten hun eigen 'Mahler-cyclus' uitvoeren en opnemen, en liefst niet één maar meerdere. Tegenwoordig geldt de serie die Chailly met het KCO voor Decca maakte als de norm.
De kenners moeten maar uitmaken of Yannick als 35-jarige toe is aan Mahler, en of hij er wat van maakte. Ik vond het mooi, en had voor deze keer geen enkele moeite met de staande ovatie die meteen na het slotaccoord (iets te snel) door de zaal donderde, een echt Mahler-applaus voor een Mahler symfonie.

vrijdag 10 september 2010

Gergiev Festival 2010: de verrassing

Het was een verrassende middag, afgelopen zondag in de Jurriaanse zaal van de Doelen. In het brede en ruime aanbod van het Gergiev Festival was het concert dat als thema 'Tabula Rasa' meekreeg interessant. Moderne klassieke muziek, met 3 werken die varieerden in leeftijd van 70 jaar oud (het 'Concerto Funebre' van Hartmann uit 1939), 33 jaar (Arvo Pärt's Tabula rasa uit 1977) en nog geen 1 jaar, het nagelnieuwe 'Ruin/Resurgence' van Florian Magnus Maier, dat voor het eerst werd uitgevoerd.
Met modern klassiek dreig er soms een te groot piep/knor-gehalte, waardoor ik als luisteraar de greep op zo'n werk verlies en afhaak. Zullen veel mensen wel hebben.
De muziek die het strijkersensemble van het Rotterdams Philharmonisch, 440Hz Strings Rotterdam, met de solisten liet horen, was modern, maar zo ongelofelijk spannend dat het een warm pleidooi werd voor modern repertoire.
De foto in het programma was veelzeggend, een foto van Rotterdam na het bombardement van mei 1940. Vooral de muziek van Pärt, die leegte verklankt die een nieuw begin inluidt, maakte indruk. Zelden zo'n spannend einde gehoord. De solisten, viool en alt viool speelden steeds langzamer en steeds kortere frases, tot cello en contrabas het overnamen. Miniem geluid, maar geluid, en pas nadat dat geluid was weggestorven, was het werk echt ten einde. Op laatst vergeet je bijna te ademen, zo gespannen wordt het luisteren bij zulke muziek.

Het International Filmfestival Rotterdam in de zomer


Leuk idee van het IFFR: een openluchtbioscoop midden op het Doelenplein om, zoals directeur Rutger Wolfson het zei, 'het culturele seizoen af te trappen en de intensieve voorbereidingsperiode van het komende festival te markeren'. Zijn openingswoorden op deze filmavond in de buitenlucht lukten iets beter dan een kort interview dat hij probeerde te houden met de acteurs en regisseur Nikola Ležaic, die blij en trots was met zijn Nederlandse première.
[Nokiapic (C)ois]
De vragen aan hoofdrolspelers Stefan en Marko kwamen niet echt aan bij de Servische skaters die nu filmacteur waren. Knetterstoned herhaalden ze een paar keer dat de film nu maar gewoon moest beginnen. We hoorden Wolfson nog proberen het thema aan te snijden van jongeren die eigenlijk zichzelf spelen en werden bekroond met prijzen voor de beste hoofdrollen. Een vraag die wel relevant bleek bij het zien van de film 'Tilva Ros', die een in documentaire-stijl gemaakt portret van jongeren in Servie gaf.Rond een kopermijn in het stadje Bor leven jongeren, voor wie niet erg veel te doen is. De jongens verzinnen voortdurend nieuwe ideeën voor filmpjes in Jackass-stijl. Het doet vaak zeer, het vallen, meppen en piercen dat ze voor de filmpjes doen. Helemaal deugen doen de heren en een dame (ook een verhaallijn natuurlijk) niet maar het blijft toch meer schelmenroman dan gang-movie. We zien hoe een van de jongens naar de Sociale Dienst gaat, in een traject moet en leert solliciteren. Met geestig nihillisme laat hij zich niks gelegen liggen aan de pogingen hem een in het stadje niet beschikbare baan te laten vinden.
Het was verrassend dat het in een week vol regen op de IFFR Open Air-avond droog bleef en we als Tiger Friends op nette plaatsen naar een film konden kijken die dankzij geld van het Hubert Bals Fonds gemaakt kon worden. Terwijl op het Doelenplein voorbijgangers, auto's en motoren gewoon hun weg bleven vinden, zaten wij in een ongebruikelijke freeze voor het scherm.
Nog 4 maanden tot het echte, complete en vooral in-door Filmfestival in januari.

donderdag 9 september 2010

Gergiev Festival 2010: de afgang

Op papier zag het er aardig uit. Hoewel. Een barokorkest, met één danseres. Zou dat wat worden? Die keer vorig jaar dat de Akademie fur alte Musik uit Berlijn met een choreograaf samenwerkte, gaf dat een prima resultaat. Nog onlangs, in Carré, Les Arts Florissants, barokopera met dans, ook erg fraai. Dus het kon.
'Vor deinen Trohn', zo heette de productie van het Vlaamse orkest B'Rock en choreografe/danseres Claire Crozé, leerling van Anne Teresa de Keersmaeker. In het programmaboek was te lezen hoe hard ze werkte aan de choreografie.
Dansen op muziek van Bach, met stukken uit 'Die Kunst der Fuge' en 'Musikalisches Opfer', is dat te doen? Geen idee, wat we hier zagen leek erop te duiden dat het geen goed idee is.
Het orkest rammelde er ongegeneerd op los met Bach, veel strijken en weinig muziek, en de danseres danste, tot vervelens toe. Ik moest denken aan Theo en Thea. Als die ooit het thema 'moderne dans' onderhanden zouden nemen, dan zou het eruit zien zoals we hier zagen. Maar dan zou er in elk geval nog wat te lachen zijn.