Klogsite François

Nog een dag op het IFFR

2012-01-30T22:48:00.002+01:00

Vandaag posters, veel posters en nog meer flyers. En toen een verrassende, originele film. Un nuage dans un verre d'eau begon als een leuke Franse film over een oudere Egyptenaar en zijn Roemeense buurvrouw maar ontspoorde aangenaam naar een magisch-realistisch puzzelspel over de moord op de man. Als zijn buurvrouw hem na zijn overlijden vraagt hoe het allemaal zo gekomen is, moet hij het antwoord schuldig blijven, In de loop van de film vallen de puzzelstukken op hun plaats. En zo weet de dode man ook uiteindelijk hoe en waarom hij aan zijn einde kwam.

Weinig te lachen in een trage, fraaie en indrukwekkend geacteerde film over een Koerdische familiegeschiedenis tussen 1979 en 2009. In Voice of My Father zitten korte dialogen tussen vooral moeder en zoon over de afwezige vader en de broer. Een piepkleine vertelling van grote ellende. Echte festivalfilm die we tijdens de wereldpremière zagen.

Het gaat verder op het IFFR...

2012-01-30T07:51:00.001+01:00

Na de VPRO-dag ging het op vrijdag verder met het aandoenlijke Bachelor Mountain. Daarna de blockbuster Hugo, het wat trage Stateless Things en de mooi gemaakt tocht van een vrouw langs slachtoffers van het geweld tegen de Koerden, Future Lasts Forever. Weekend bleek een praatfilm voor 2 heren die toch interessante thema's opwierp. Voor Wuthering Heights was de regisseur aanwezig voor een Big Talk, haar verhaal hielp in het snappen van de keuzes die ze maakte bij de verfilming van de Engelse klassieker.
Later meer.

Het International Filmfestival Rotterdam van start

2012-01-29T09:44:00.001+01:00

Het 41e Filmfestival Rotterdam is begonnen. Dit jaar kan ik vóór maar ook achter de schermen kijken en dat geeft wel een extra dimensie aan het meemaken van een van de leukste evenementen van het jaar in de stad.
Per traditie begon het voor mij met de VPRO Previewdag, waarop je- enigzins afgeschermd van de open programmering- de kans krijgt veel films te zien voordat ze op het festival in première gaan.

The loneliest Planet

De dag opende met wat niet de meeste flitsende film van het festival bleek. Een jong Amerikaans stel met trouwplannen maakt een toch met een gids door de Georgische Kaukasus. Indrukwekkende beelden van de natuur en het landschap wisselden af met gesprekken tussen het stel en de gids. De onderhuidse spanning culmineert als er dingen fout gaan.
Weinig tekst en veel beeld in een film die het met wat meer dialoog voor mij beter zou hebben gedaan. Hier staat de complete beschrijving van The loneliest Planet.

Le Havre
Meteen na het festival zal Le Havre in de bioscopen gaan draaien. Grote film die op een originele manier het verhaal vertelt van een oude schoenpoetser in de Franse havenstad Le Havre die zich over een Afrikaanse jongen ontfermt. De jongen komt uit een container gewandeld en zet het leven van de schoenpoetser en zijn Finse vrouw op zijn kop.

Foto: Marja-Leena Hukkanen ©Sputnik Oy

Beetje absurd, beetje Amelie maar ook een tikje Dany Boon. Mooie locaties in het Le Havre van vandaag met wonderlijke nostalgische details in de cafés en het ziekenhuis.

Shame
Grote stadsfilm die in New York laat zien hoe het leven van een succesvolle man eruit ziet. De man, een mooie rol van Michael Fassbender is druk maar ook sexverslaafd. Het dagelijkse leven van werken, sex en uitgaan verandert drastisch als zijn zusje, gespeeld door Carey Mulligan, inbreekt in zijn appartement en zijn leven.
In het verhaal van de film zit wel erg veel moraal, de titel Shame verwijst daarnaar, maar als je gewoon kijkt zie je adembenemend mooie beelden van New York en hoe je daar met veel geld kunt wonen en leven. De muziek is weliswaar ondersteunend aan het verhaal maar de kleine fragmentjes John Coltrane en Blondie zijn buitengewoon treffend.

Michael Fassbender in Shame

Nana
Op de boerderij waar Nana in de zomer verblijft wordt op ouderwetse wijze een varken geslacht. Pittig begin van een film die als idee de moeite waard is: het leven op de boerderij bezien door de ogen van een vierjarig meisje. Er is gedoe tussen haar ouders en dat verhaallijntje loopt langs deze mooi gefilmde maar niet superinteressante film van een maakster, Valérie Massadian, die ook fotograaf is. Dat kun je zien.

The Descendants
Dat George Clooney een goede acteur is laat zich raden, maar het was mij nog niet zo opgevallen vóór het bekijken van zijn nieuwste film, The Descendants. Daarin is hij een vader die ineens van alles met zijn dochters moet omdat de moeder in coma ligt.

The Descendants

De setting is Hawaï, een plek waar ik nog maar zelden een gedachte aan gewijd heb, moet ik zeggen. Toch werkt het wel, ook door de muziek van het eiland, die je normaal gesproken weinig hoort. Als ik de film moet typeren zou ik zeggen 'Woody Allen meets the Coen Brothers op een dag dat ze zich allemaal wat inhouden'. Aanbevolen.

Play
Het was kinderdag op de VPRO-Previewdag, met veel films waarin kinderen een grote rol spelen. Dat was het duidelijkst in de film Play. Jongetjes van rond de twaalf worden in een winkelcentrum aangesproken door wat oudere jongens. Het verhaal van de film is gebaseerd op de originele dossiers van de politie. Ik was het na een dik halfuur wel zat. Geen idee dus hoe het afliep.

Jong talent op tournee

2012-01-24T08:47:00.000+01:00

Zowel het NJO Symfonieorkest als de Dutch National Opera Academy bieden professionele musici en zangers de kans hun opleiding te toetsen aan de praktijk en ervaring op te doen. Tijdens hun wintertoernee waren ze ook in de Rotterdamse Doelen. Moderne opera's van Knussen en Ravel, met als rode draad de (fantasie)wereld van het kind, stonden op het programma van het optreden afgelopen zondag. Geen volle bak, maar wel veel publiek en vooral ouders en familie in de zaal. Het was een professioneel gemaakte productie die zelfs in de lastige Doelenzaal een sfeervolle enscenering kreeg.

Foto: NJO -Where the wild things are

Het hele verhaal staat hier op Place de l'Opera.

Barokopera-pastiche uit New York

2012-01-22T14:57:00.000+01:00

Na twee treurig stemmende berichten over mensen die ons ontvielen, tijd voor wat opgewekters. De vertoning van de matinee van de Metropolitan Opera in New York, gisteravond in de Pathé, maakte behoorlijk vrolijk. Helemaal barok was het niet meer, maar het was lekker showy. Soms liep de regie gevaarlijk dicht langs de camp-rand maar het bleef buitengewoon genietbaar wat schrijver Jeremy Sams en regisseur Phelim McDermott hadden gemaakt. Placido werd 71 gisteravond als Neptunes, Luca Pisaroni zag er niet uit en Joyce DiDonato - binnenkort komt ze naar de Doelen met Ariodante - was geweldig.

Still uit de video van de Metropolitan Opera

De complete recensie staat hier.

Rudi van Dantzig (1933 - 2012)

2012-01-19T13:09:00.000+01:00

Foto: Het Nationale Ballet

Rudi van Dantzig is dood. Hij werd geboren in 1933.
Hij was een van de mensen die als choreograaf, schrijver en als publiek figuur een eigen, kwetsbaar maar onmiskenbaar stempel heeft gezet op de Nederlandse cultuur. Zijn eerste choreografie ging in première in 1955.

Gustav Leonhardt (1928-2012)

2012-01-17T10:10:00.000+01:00

Een wat stijle man, waar - zo vertelde een collega op de radio - ook wel mee te lachen viel. Iemand die een enorme invloed heeft gehad op de manier waarop oude muziek in Nederland en daarbuiten wordt gespeeld. Hij nam als eerste de cantates van Bach op.
De klavecinist, organist en dirigent noemde zichzelf een 'tussenhandelaar in muziek'.
Tot in december van het afgelopen jaar trad hij op. In Parijs werd een moeizaam concert zijn laatste.
In september 2010 hoorde ik Leonhardt in Dordrecht. Hij speelde op het orgel van de Grote Kerk. Bach natuurlijk.
Een stijle man, in een nette regenjas, zo staat hij op de foto die ik daar maakte.

Gijsbrecht anno nu

2012-01-13T15:41:00.000+01:00

Schouwburgdirecteur Jan Zoet, die de omroep in de foyer bediende bij het aankondigen van de voorstellingen gisteravond, zei het nogal kort en krachtig: 'De voorstelling in de Grote Zaal gaat zo beginnen, 020 in 010'.
In Rotterdam zal niet vaak een Gijsbrecht van Amstel opgevoerd zijn, maar deze week stond 'Het Toneel Speelt' met de Vondelklassieker een paar avonden in de Rotterdamse Schouwburg. Een traditie in Amsterdam van al 350 jaar, en met de laatste honderd jaar standaard met nieuwjaar in de Stadsschouwburg. In de jaren '60 van de vorige eeuw is die traditie verdwenen.

Ronald Klamer, de dramaturg, zegt het zo op de site van Het Toneel Speelt:
'Drie eeuwen traditie en vernieuwing werd toen met een nonchalant gebaar van tafel geveegd. Eind jaren zestig van de vorige eeuw gebeurde dat. Waarom? Omdat er iets stuk moest. En pas decennia later begint het besef door te dringen dat wat ooit is stukgemaakt, dat je dat niet zomaar terugkrijgt. Daarom is de Gijsbrecht van Amstel spelen ook een daad tegen onverschilligheid. De vraag 'waar komen wij vandaan' is misschien toch een betere vraag dan de veelgestelde 'waar gaan we naar toe'.

Meer dan drie eeuwen na dato klinkt de tekst oud, klassiek, ingewikkeld. Ik herinner me de fragmenten van Albert van Dalsum, met rollende rrrr en met het pathos dat toen hoorde bij toneelspelen. Ellen Vogel, in de jaren '60 een indrukwekkende Badeloch. Ze komen voorbij in het filmpje.

De vraag is: werkt het? De moderne vormgeving, de oude tekst, met jonge en zelfs piepjonge acteurs?
Het antwoord is ingewikkeld. Het is een prachtige voorstelling, alleen het initiatief verdient al grote lof. Maar de zinnen van Vondel zijn te lang, ze zitten soms in de weg en de driehoek van het spel van de acteurs, hun subtext en hun tekst is meestal niet congruent. Snelle beweging met zulke statige tekst, dat wringt toch. Soms won de tekst het, dan had je even de aandacht voor de schoonheid van Vondels taal. Soms won het spel, de emotie, de handeling. Dan viel de tekst bijna weg.

Carine Crutzen als Badeloch balanceerde mooi met de driehoek, Bart Klever deed dat prima. Mark Rietman was schor en soms te snel. De rijen waren prachtig, door een statige Marisa van Eyle. Zij nam echt de tijd, had een mooi tempo en had een rol waarin de tekst goed tot zijn recht kwam. De jonge acteurs beiden nog op de Toneelschool waren uitstekend: Reinout Scholten van Aschat en Leander de Rooij.
Als er niet wat klierderige scholieren achterin de zaal voor hun omgeving de avond aardig verpest hadden zou ik zeggen: verplichte cultuurhistorie voor iedereen onder de...eh......70.
De complete tekst van Vondel staat hier online.

Meer bloggers over Orest

2011-12-15T12:53:00.000+01:00

De masterclass voor bloggers bij 'Orest' van De Nederlandse Opera heeft heel verschillende blog-recensies opgeleverd. Mijn verhaal staat nu, met de recensies van de andere bloggers op de speciale site die DNO in de lucht bracht.
Zo krijgt een opera in het niet zo makkelijke segment van de moderne klassieke muziek de aandacht die hij verdient.

Margiono: worth the trip

2011-12-14T11:32:00.000+01:00

Het is niet mijn favoriete genre. Liederenavonden zijn soms erg traditioneel, saai en excusez le mot: truttig. Het hoeft niet altijd. Soms heeft een zanger zoveel charisma dat hij of zij door de traditie heenbreekt. Maar ook het optreden bijvoorbeeld van de nog jonge Luca Pisaroni, in maart j.l. in de Kleine Zaal van het Concertgebouw, stond in de vorm bol van de stoffige traditie. Een net kostuumpje, bij voorkeur avondkleding, een solist bevallig gedrapeerd in de bocht van de vleugel, dat zijn zo de tradities in de uitvoering van Schubert, Brahms, Liszt en anderen.

Charlotte Margiono en Peter Nilsson in '06
foto: classical.punt.nl

Toelichting, verbindende teksten, meestal ontbreken ze. Valt buiten de cultuur van de lied-avond. Die liederen uit de negentiende en begin-twintigste eeuw exploreren de menselijke ziel, waarbij de zangstem de op zichzelf teruggeworpen mens vertegenwoordigt en de piano de rol van commentator heeft. Die interessante typering van de lied-kunst door Katja Reichenfeld komt uit het programma van het recital dat Charlotte Margiono op 13 december gaf in Amsterdam.
Meer intercities die echter vaker stoppen maken de reis naar Amsterdam langer, maar in dit geval was de uitvoering meer dan 'worth the trip'. Charlotte Margiono heeft een warme sopraan en werd buitengewoon mooi begeleid door Peter Nilsson. Ook als je zelf geen piano speelt kon je zien hoe zorgvuldig en intelligent Nilsson zijn pedalen gebruikte.
Geen volle bak voor een Nederlandse sopraan van grote naam en faam. Het publiek is grillig en onvoorspelbaar. Wat de thuisblijvers mistten en ik wel hoorde staat op Place de l'Opera in mijn recensie.

Faust in The Met

2011-12-11T10:36:00.001+01:00

Het was in oktober 1883, de Metropolitan Opera in New York beleefde zijn eerste voorstelling. Faust van Gounod stond op het programma. Die opera was in 1859 voor het eerst in Frankrijk opgevoerd.
Op kerstavond van 1931 kwam het geluid uit The Met voor het eerst via de wireless in de huiskamers, met de opera 'Hansel und Gretel'.
De huidige opzet, waarbij per seizoen een aantal producties via bioscopen wereldwijd live te zien zijn, volgde op de eerste televisie-uitzendingen die The Met in eigen beheer maakte in 1977. Sinds enkele jaren heeft the Met het label 'Live in HD', waaronder de heel goed verzorgde uitzendingen worden geproduceerd voor inmiddels 2000 bioscopen wereldwijd.

Foto: still uit video Metropolitan Opera

Zaterdag 10 december was 'Faust' opnieuw in The Met te zien, met een sterrencast van Marina Poplavskaya, die heel goed zong, René Pape die heel goed acteerde en met Jonas Kaufmann, die álles goed deed, inclusief eruit zien. Topstemmen die op het pittige bedje dat Yannick Nézet-Séguin als dirigent neerlegde vanuit the pit van de Metropolitan in Lincoln Center, New York.

Foto: still uit video Metropolitan Opera

Of de keuzes van regisseur Des McAnuff altijd even gelukkig waren, is de vraag. Hij verplaatste het verhaal naar de eerste helft van de 20e eeuw en stopte er een moreel thema rond de ontwikkeling van de atoombom in. Niet heel slecht of heel fout maar ik kreeg zelf geregeld de gedachte dat die verwijzingen boeiend en interessant waren maar dat ze - helloooo, director, this is opera - niet zo gek veel bijdroegen.
Poplavskaya heeft niet zo veel glamour als een Netrebko maar het grote voordeel is dat ze die status ook niet op het podium met zich mee zeult. Ze stapte voluit in haar rol, inclusief de naald-vaardigheden die ze onder het zingen nodig had. Mooi was het moment waarop ze, exact op de muziek, een knipje maakte in een draad die ze aan het rijgen was.
René Pape heeft de rol van Méphistophélès al vaak gedaan, hij speelde en zong met veel gemak en met zelfs wat dansante humor en ironie. Zijn tegenspeler Kaufmann had met de rol van Faust een vehikel waarmee hij vocaal kon schitteren, ruimte kreeg voor een soms wat broeierige acteerstijl en ook nog heel fraaie pakken mocht dragen. Some guys have all the luck.

Foto: still uit video Metropolitan Opera

Ze zong mooi, Michèle Losier, die de mezzo-rol van Siébel deed. Ze moest een jongen voorstellen. Meestal zingt een sopraan of mezzo deze rol. Ik heb een aanzienlijke hekel aan het gegoochel met mannen- en vrouwenrollen, Losier zag er jongens-achtig uit maar veel meer dan potteuze stoerheid was het niet dat ze op het podium bracht.

Vette pech had Joyce DiDonato als presentatrice van de 'Live in HD'- uitzending. Haar pogingen om spelers en dirigent tot een zinnig antwoord te verleiden op die maar steeds terugkerende vraag over de 'challenges' van de rol strandden in bijna gênante nietszeggendheid. De pauzegesprekken vormen een steeds overbodiger deel van de Pathé-avonden.

Orest: bloed aan de kerstboom

2011-12-09T15:48:00.001+01:00

Wat doet een componist, zo'nuur voor de wereldpremière van zijn opera? En hoe loopt de regisseur van dieopera er na afloop bij?

Vragen die een antwoordkrijgen als je de zeldzame mogelijkheid hebt bij een wereldpremière achter de schermente kijken bij De Nederlandse Opera.
De officiële trailer van 'Orest'

De allereerste voorstellingvan Manfred Trojahns nieuwe opera ‘Orest’ was voor DNO aanleiding tien bloggersde kans te geven een Masterclass te volgen op de premièredag. Nieuwe media,zoals Twitter en blogging zijn middelen om bestaand en vooral nieuw publiek teinformeren over wat er aan opera aan de Amstel gebeurt.

DNO heeft inmiddels bijna2000 ‘followers’ op Twitter, volgers die getipt worden voor de start van dekaartverkoop, maar ook opwarm-berichten krijgen over nieuwe producties.

Voor aanvang

foto: Hermann & Clärchen Baus

De sfeer in de wandelgangen vanDe Nederlandse Opera bij de eerste opvoering van Orest, op donderdag 8december, was overigens eerder geconcentreerd dan dat er sprake leek vanhysterische spanning. In de hal van het gebouw hingen witte overalls klaar voorde figuranten van het forensisch team. Dat zou de moord op Clytaemnestra onderzoeken,later die avond, op de eerste etage van het huis van Orest. Dat huis, in jaren ’70 uppermiddle class-stijl, zag er aan de achterkant niet uit, spaanplaat en veel hogestalen trappen.

Het productieproces

Still uit clip DNO

De bloggers, met veel ensoms met weinig ervaring met opera, kregen voor de voorstelling de tijd om DNO-dramaturgKlaus Bertisch te vragen naar de voorbereiding en totstandkoming van ‘Orest’. Wehoorden hoe bijna toevallig het idee ontstond. Binnen het thema van de verhalenrond de Trojaanse oorlog dit seizoen, na de dubbele ‘Iphigénie’, na ‘Elektra’en ‘Idomeneo’ werd ook een moderne opera geprogrammeerd. Trojahn schreef voor heteerst een eigen libretto, een vervolg op de plot van ‘Elektra’ en gebaseerd op ‘Orestes’van Euripides.

Lang nadat regisseur KatieMitchell haar concept had moeten maken, met decor en enscenering en ruim nadatde casting was gedaan, kwam in de maand september de laatste muziek van decomponist. Toch was het een harmonieus productieproces, was Bertisch' observatie.Al bleek de tijdsdruk groot en had men zelfs bij de generale een onderbreking.

‘Van wie een idee komt is minderbelangrijk dan dat een idee werkt en helpt bij het realiseren van de productie’aldus Bertisch, die aangaf dat keuzes voor de enscenering en effecten nooit opbasis van commerciële motieven kunnen worden gemaakt. ‘Er is altijd de opera,en alleen die leidt tot een vormgeving door de regisseur.’

Spanning

Een vrijwel uitverkocht huisvoor de eerste ‘Orest’, er was spanning voelbaar in de zaal. Dirigent Marc Albrecht kwamop, er klonken vogelgeluiden en hij had nog even even niks te doen. Orest bleekeen wat fletse man, al had de stem van bariton Dietrich Henschel een soort onrust,een gekte die voor zijn rol passend was. ‘Moeder, moeder, waarom kijk je me aan,met een gebroken blik?’

foto: Hermann & Clärchen Baus

In zijn huis, met op debovenetage goed zichtbaar de crime-scene, de plaats waar Clytaemnestragruwelijk was vermoord, waren mannen bezig. Niet erg jaren ’70, de forensischerecherche die in witte overalls de sporen van de moord onderzocht en lateropruimde. Beneden werd Orest uitgedaagd door Apollo. ‘Kwelt het je, bestevriend, dat ik jou voorbestemde om mijn bijl te zijn?’ Zanger Finnur Bjarnasonhad een fraaie tenorstem, zijn twink-looks zorgvuldig weggeschminkt naar deoffensieve Apollo.

Overal klonk de soundscapevan de vrouwenstemmen in het hoofd van Orest, ze fluisterden zijn naam.Angstaanjagend geluid uit alle hoeken van het gebouw.

De handeling boven, van deforensisch experts, en beneden in de kamer van Orest, leidden tot de moord vanOrest op Helena. Met een open einde eindigde het het verhaal. Orest enHermione, hebben ze een toekomst?

Merkwaardig realisme

Aan vormen als magisch- enhyperrealisme heeft regisseur Katie Mitchell met haar enscenering van ‘Orest’een nieuwe categorie toegevoegd: merkwaardig realisme. Of ze het heeft bedoeldweet ik niet, maar het lukte me geen moment om Orest en de andere rollen in hunjaren ’70 outfit níet te zien als figuren uit de Griekse klassieke verhalen. Desetting was een huis uit een aflevering van Derrick, er stond zelfs eenkerstboom, maar het bleef een Grieks drama. In deze productie zaten voor mijals toeschouwer veel dilemma’s. Filmische muziek, maar geen filmmuziek, het realismeop het toneel, waar het toch nooit mensen werden van vlees en bloed. Al leekdat bloed op de muren en bij de kerstboom behoorlijk echt. De ‘CSI’-mannen inslow motion en de zangers daar doorheen in gewoon tempo. De moord op Helena,met een werktuig uit het Gamma-assortiment. Aan een stroomkabel, dus toch jaren’70. Die scène leverde in mijn buurt in de zaal een schaterlach op. Bedoeld, ofeen ongewenst effect van een merkwaardige (lees: mislukte) vormgeving van diemoord?

foto: Hermann & Clärchen Baus

Het was een voorstelling diein al die waanzin, dood, bloed, muziek en handeling je geen moment losliet. Onontkoombaar.Anderhalf uur vlogen om. Niet te makkelijk, en niet voor ieders oren aantrekkelijk.Maar met grote kwaliteit.

After party

De bloggers raakten indiscussie op de after-party in de bar. Er waren verrassende, originele en somszeer tegengestelde meningen. ‘Heb jij het vogelgeluid gehoord aan het begin’? ‘Maarheb je ze ook aan het einde gehoord?’ ‘Waren ze er dan?’ 'Geen idee’.

still uit clip DNO

Componist/librettist Trojahn,die een uur voor aanvang schijnbaar kalm in de kantine van het Muziektheater stond,wat kijkend, pratend, bellend, werd gelukgewenst met het succes van zijn opera.En de regisseur, Katie Mitchell, die zo zichtbaar genietend van haar effectenin de trailer van ‘Orest’ de kijkers had gewaarschuwd: ‘there will be oldblood, invisible blood and blood that comes out of people in the present actionof a murder.’ Ze wandelde opgewekt en zichtbaar tevreden met een kleine trolleyhet gebouw uit. De nacht in.

'Orest' is bij De Nederlandse Opera nog te zien tot en met 28 december.

Tsjechov in fragmenten

2011-12-07T11:12:00.001+01:00

Er zijn van die voorstellingen, producties of stukken die wat mij betreft ieder seizoen wel in het pakket mogen zitten. De 'Vier Letzte Lieder' van Strauss bijvoorbeeld, kamermuziek van Rachmaninof, tenminste 1 deel uit de Ring des Nibelungen van Wagner, een passion van Bach en: een stuk van Tsjechov. Niemand maakt zulke mooie taal en dialogen op basis van observaties over de liefde en de leegte.
Ik wil ieder seizoen wel een Kersentuin, een Meeuw, Oom Wanja of -het allerliefst - een Drie Zusters.

ik weet niet wat ik met mijn
handen moet doen
ze hangen er zo raar bij

denkt u echt
dat ik niet weet
wat er met me aan de hand
is
natuurlijk weet ik dat

De acteurs van de Antwerpse theatergroep De Tijd verzamelden voor de voorstelling 'nRus' hun favoriete fragmenten uit het werk van Anton Tsjechov en monteerden ze tot een geheel. Al is dat laatste het minst sterke deel van de voorstelling.

mijn eerste vrouw is in haar
jonge jaren gestorven. Aan
domheid

De acteurs zitten op een terras, klapstoeltjes, achter het podium. De vloer lijkt sneeuw. Het decor bestaat uit hangende takken - kersenhout?- en de muziek is elektronisch. Bewerkingen van muziek van Tsjaikovski.
Er zijn monologen, dialogen. Soms herken ik een rol of een tekst. De acteurs hebben een prachtige dictie en het gevoileerde van echte Vlamingen. Allemaal mooi. Subtiel licht, subtiel geluid.

foto: W. Wtterwulghe

Acteurs spelen teksten, analyseren ze, zoeken naar subtekst. Dat is hun vak en kennelijk hebben ze met die ogen hun fragmenten Tsjechov verzameld. Maar als publiek weet ik dat allemaal niet. En daar gaat het mis met deze mooie en indrukwekkende productie. Je weet dat het fragmenten zijn, het blijven fragmenten, de rode draad is Tsjechov maar het denkwerk over de montage van de teksten is niet transparant. En daarmee blijven het mooie teksten, goed uitgesproken en van heel dichtbij te volgen in de kleine zaal van de Schouwburg. Maar het is minder dan het had kunnen zijn.
Niet heel veel minder, trouwens.

Het einde van de Russische herfst

2011-12-03T13:29:00.001+01:00

Het Rotterdams Philharmonisch Orkest viert dit najaar 'Russische Herfst' met een aantal concerten vol muziek 'van Tsjaikovski tot Sjostakovitsj'. Dankzij voormalig chef-dirigent en Rus Valery Gergiev is er altijd al wel aandacht voor muziek uit het Oosten, maar van oktober tot december was er een speciale serie. Een originele Lada reed door Rotterdam, de laatste weken, ter promotie. Je moet wat om de zaal vol te krijgen in deze lastige tijden.
Die zaal zat behoorlijk vol, gisteravond. Niet - zoals meestal - omdat Yannick Nézet-Séguin voor het orkest stond. Die zit in New York, druk met zijn zeer eervolle serie uitvoeringen van de opera Faust. Hij dirigeert het orkest van the Met en een star-studded cast met o.a. Jonas Kaufmann, René Pape en Marina Poplavskaya.

Martin Helmchen
[foto: Marco Borggreve]

In Rotterdam was Sir Mark Elder ingevlogen, ook niet de eerste de beste. Hij deed een programma met voor de pauze Beethoven, niet heel Russisch. Het jonge talent Martin Helmchen maakte zijn debuut bij het Rotterdamse orkest.
Een pianoconcert van Beethoven, hoe spannend kan dat zijn? Nou...met een dirigent die het orkest neerzet als een echt kamerorkest en een solist die virtuoos en met veel visie een stuk kan spelen, is dat behoorlijk spannend. Het mozarteske eerste deel was breathtaking en het langzame tweede deel, waarin de schaduwen van de Romantiek al vooruitvallen, was prachtig. Het viel me op hoeveel ruimte de cadensen krijgen in deze compositie en hoe lekker de solist ermee aan de slag ging. Er moest een klein, fraai toegiftje aan te pas komen om het publiek uiteindelijk naar de pauzekoffie te krijgen.

Sir Mark Elder

De Vierde van Sjostakovitsj was heel lang een beroemd stuk...omdat het op de plank lag. Stalin was not amused en vond het 'obsceen modernistisch'. Het werd in 1936 geschreven maar pas in de jaren '60 voor het eerst uitgevoerd. Dirigent Mark Elder nam even de tijd om in een toelichting vooraf het stuk in een context te plaatsen. Dat werkte goed.
Het podium stond vol met strijkers, bassen, de voorgeschreven twee harpen en een uitgebreid slagwerk. Het orkest bulderde, de dirigent smeet het volume van extreem hard naar fluisterzacht. Een dik uur spanning, die oploste in een heel langzaam en subtiel einde.
De Russische herfst in Rotterdam is, net na het begin van de meteorologische winter, helaas alweer voorbij.

Holländer in Luik

2011-11-28T11:12:00.000+01:00

Luik en Maastricht liggen nog geen half uur van elkaar en er is in de Waalse stad een gerenommeerd operahuis. Toch was de enige productie die ik in het verleden van de Opéra Royal de Wallonie heb gezien een grootschalige Traviata in een enorm sportpaleis.
Het theater van de opera is in verbouwing, en een combinatie van nieuwsgierigheid naar de tijdelijke locatie én de programmering van een Wagner-opera brachten me op een herfstzondag naar Luik.
Het centrum van Luik was jarenlang een bouwput en is inmiddels een toonbaar hart van een wonderlijke stad geworden. Het operahuis zou daar in alle glorie mooi bijpassen maar dat is al een aantal jaren in renovatie. En dat gebeurt grondig.

Het Operatheater in Luik
Nokiapic: ©ois

Sinds enkele seizoenen is de Luikse opera gevestigd in een circustent op de Boulevard de la Constitution. De wijk is Outremeuse, en dan kom je de voetsporen van Georges Simenon voortdurend tegen.

Het tijdelijke Palais Opéra
Nokiapic: ©ois

Het aardige van die tent is dat het een heel goed gelukte poging is een echt theater na te bootsen, en toch is het anders, wat minder statig. Waarbij ik met bewondering zag hoe de toneeltechniek met de beperkte ruimte imposante decors en grote changementen voor elkaar krijgt.
Der fliegende Holländer van Richard Wagner bracht me naar Luik, en dat werd een mooi bezoek.
De reportage annex recensie staat op Place de l'Opera

Het Tsjechisch erfgoed van Leos Janáček

2011-11-23T11:07:00.000+01:00

De componist Janáček heeft veel muziek, waaronder enkele opera's nagelaten. Die worden nog geregeld opgevoerd, zeker Jenůfa en Het sluwe vosje, maar ook De zaak Makropoulos en Uit het dodenhuis.
Vorig jaar ging Het sluwe vosje bij De Nederlandse Opera, en hoe mooi de enscenering ook was en hoe bijzonder decors en kostuums ook waren, muzikaal sprak het me niet erg aan. De manier van componeren, waarbij gesproken woord en de melodie daarvan - een fascinatie van de componist - door het gebruik van 'spraakmelodie' aan elkaar worden gezet, was niet meteen veroverend.
Met enige reserves kocht ik toch een kaartje voor een ander bekend werk van Janáček, Kát'a Kabanová. De opera, die ook wel Katja Kabanova wordt genoemd, staat dit seizoen op het programma van Opera Zuid.
Afgelopen zomer gaf Opera Zuid op de Uitmarkt een heel overtuigende preview van de voorstelling, met een lied door Johanni van Oostrum. Dat optreden maakte me echt nieuwsgierig naar het verhaal over Katja die, als haar man Tichon de stad uit is, verliefd wordt op Boris.

Foto: Morten de Boer

Opera Zuid kon regisseur Harry Kupfer strikken voor het maken van deze productie van een opera die nog op zijn wensenlijstje stond. Hans Schavernoch maakte een bijzonder decor, concreet en abstract tegelijk, en Yan Tax deed het kostuumontwerp.
Het Limburgs Symfonie Orkest speelde hele mooie en toegankelijke muziek in de bak en daarboven zongen hoofdrol Johanni van Oostrum en Miranda van Kralingen als schoonmoeder Kabanicha erg mooi. Karin Stroobos, de mooiste mezzo van Nederland, was heel fraai te horen als Varvara, de pleegzus van Katja.
Het was een voorstelling waar letterlijk alles aan klopte. Goed doordacht regie-concept, zorgvuldig vormgegeven, mooi gezongen en een ademend geheel van tekst, beeld en muziek. Opera Zuid was in mijn perceptie de laatste tijd wel erg jolig in zijn producties, maar bewees in deze voorstelling zijn serieuze kwaliteiten.
De trailers vol decor en de bussen met koor en zangers waren uit Maastricht komen rijden voor een halfvolle zaal. Dat was het enige onaangename aan een verder prachtige avond.
Een recensie op Place de l'Opera door Basia Jaworski staat hier.

Vijf en een half uur Siegfried

2011-11-06T22:00:00.002+01:00

Zo druk als onlangs bij Don Giovanni was het niet in de Pathé. Toch waren een paar honderd mensen bereid een dikke vijf uur op zaterdagavond te besteden aan Siegfried, het derde deel van de cyclus Der Ring des Nibelungen.
De New Yorkse Metropolitan Opera doet twee seizoenen over de Ring. Vorig jaar waren das Rheingold en Die Walküre aan de beurt en dit seizoen staan Siegfried en Götterdämmerung op de agenda.
Het begin van de avond was mooi. Het enorme decor-apparaat dat regisseur Robert Lepage speciaal liet maken voor de Ring-cyclus in de Met heeft al voor veel ophef en gedoe gezorgd. Er moest in het gebouw een speciale vloer worden gemaakt om het ding te kunnen plaatsen. Het was enorm duur en het ging al heel vaak mis. De machine bestaat uit 24 balken die op allerlei manieren kunnen draaien en zo voor vrijwel elke denkbare vorm van decor kunnen zorgen.

Foto: Metropolitan Opera

Bij het begin van de voorstelling stond the Machine als groot grijzig ding op het podium. Alsof regisseur Lepage, net als een goochelaar die zijn lege handen toont voordat daar allerlei sjaaltjes en kaarten en eieren uitkomen, wilde laten zien hoe het ding eruit kan zien: grauw en vormeloos.
De rest van de avond was the Machine dankzij projectie, 3D-animatie en belichting een kermis aan omgevingen, effecten en locaties. Veel donker woud en bergen, zoals het verhaal van Siegfried - dat zich alleen in de natuur afspeelt- voorschrijft.

Foto: Metropolitan Opera

De bezetting was buitengewoon goed gelukt. Bryn Terfel heeft al een aantal keren Wotan gedaan maar voor hem was de vermomming waarin Wotan in deel drie de Wanderer zingt een roldebuut. Het onvoorziene probleem dat de hoofdrolzanger voor Siegfried enkele weken voor de première moest afhaken bood Jay Hunter Morris de kans die rol in het grote kader van de Metropolitan Opera en de wereldwijde bioscoopuitzending te zingen. Morris komt uit Paris, Texas en kon zijn eigen verbazing over de stap van daar naar New York maar nauwelijks verbergen. Hij deed zijn rol heel goed, soms wat meer ingehouden dan de andere tenoren die ik eerder in Siegfried hoorde, zoals Siegfried Jerusalem vanaf dvd in Bayreuth en Mati Turi kort geleden bij de Nationale Reisopera.
Hoewel Siegfried een relatief licht verhaal heeft en niet veel actie kent, werd het geen moment langdradig. De ruim vijf uur vlogen om.
Een recensie met een vergelijking tussen Siegfried in Enschede en New York staat op Place de l'Opera.

Oefenen op Idomeneo

2011-11-03T20:49:00.000+01:00

Dankzij de Vriendenvereniging van De Nederlandse Opera kon ik een week voor de première al even kijken bij de productie van Idomeneo van Mozart.

Een kleine honderd mensen zaten op een herfstige woensdagavond op het tweede balkon in de Stopera. We hadden de opdracht gekregen alleen daar plaats te nemen. Er was een flyer met uitleg en regels: niet bellen, geen lawaai en graag begrip voor het feit dat zangers niet altijd voluit zouden zingen en voor onderbrekingen.
Nou graag, dacht ik, een repetitie wordt juist leuker als je stops en discussies meemaakt en kunt volgen op welke momenten het lastig wordt. In de zaal zaten mensen verspreid met draaiboeken, partituren en laptops. Iedereen had een eigen belang om zaken te testen en te zien hoe de dingen gingen op het podium. Dat was een strakke catwalk, fel verlicht aan de onderkant, waarbinnen het orkest zat. Achteraan, problematisch voor de zichtlijnen van de bezoekers aan de opera die aan de zijkanten van de rijen zitten, een plek voor wat scènes aan het water.
Interessant om te zien hoe makkelijk zangers in hun rol stappen, even stoppen, hernemen en serieus verder zingen. Hier en daar dook wel wat meligheid op.
Het Nederlands Kamerorkest had het druk in de bak, evenals het koor van De Nederlandse Opera dat op het strand moest liggen, een afschrikwekkend groot onweer moest meemaken en daarbij ook nog moest zingen. Een moment werd een aantal keren gerepeteerd: een man loopt naar achteren, slaat met een intvis op de vloer en op dat moment moet het koor zingen, breekt er een onweer los en speelt het orkest. Dat moment timen bleek nog een aardige puzzel. Het echtpaar Ursel Herrmann en Karl-Ernst Herrmann heeft enkele jaren geleden deze productie al eens gedaan. Ditmaal is de zaak mooi bezet met Michael Schade die me een hele aardige Idomeno leek. Er was tijdens de repetitie ook al wat zang te horen van Stéphanie d'Oustrac, Judith van Wanroij en Susan Gritton. Ik kijk ook erg uit naar het complete optreden van Edgaras Montvidas als Arbace. Een jonge zanger met een bij de repetitie al indrukwekkend geluid.
De première bij DNO is op 9 november. Ben erg benieuwd.

Carmen in de Schouwburg

2011-11-02T21:26:00.000+01:00

Uit mezelf zou ik niet zo snel gaan. Carmen is bepaald niet mijn favoriete opera, het 'verismo' waarvan deze opera een van de voorboden was, heeft me nooit helemaal gegrepen. Maar er moest gerecenseerd worden en daarom zat ik op een prima plek in de niet helemaal volle Rotterdamse Schouwburg.
De aanpak van regisseur Dominique Serron was origineel, niet erg wild maar met net de vernieuwing die de opera goed te verteren maakte.
Het grootste deel van het gezelschap bestond uit koor, orkest en ballet van de Staatsopera van Rousse in Bulgarije. Toen ik na afloop de schouwburg verliet, stapten de leden van het ensemble net in de bus. Rokend, met plastic tasjes en bepaald zonder de glamour die je ze reizend door Nederland en België graag zou gunnen.
De complete recensie van Carmen staat op Place de l'Opera.

Don Giovanni: Nothing new

2011-10-30T10:41:00.000+01:00

Er is in de operawereld vaak discussie over de vraag hoever een regisseur mag gaan in het interpreteren van een bestaande, doorgaans al oude opera. Het vaste argument van de mensen die verhaal en muziek zo goed mogelijk willen zien weergegeven is de vergelijking met een oud schilderij. 'Je gaat van de Nachtwacht ook geen stukjes afhalen of het ondersteboven hangen'. In die opvatting moet een opera zo goed mogelijk uitgevoerd worden op de manier waarop hij door de componist van muziek en door de librettist van tekst werd voorzien.
Je kunt ook anders kijken. Een van de wat mij betreft bepalende factoren in het kijken naar oude opera's is het thema context. Net als bij de Nachtwacht maakt het uit in wat voor omgeving of context het kunstwerk zich bevindt. We kunnen ons verdiepen in de toen geldende verhoudingen waaronder al die heren zijn afgebeeld op Rembrandts schilderij.
Een nog veel simpeler gegeven is het feit dat we naar oudere kunst kijken met de ogen van vandaag. Waar Mozart en Daponte hun Don Giovanni als een momentopname maakten van geldende, of juist omstreden normen, kijken we nu naar wat ervoor en erna gebeurde. Moraal ontwikkelt zich, en dat kan je meenemen in bijvoorbeeld een operaregie.
Er is al veel geschreven en gezegd over de betekenis van een opera als Don Giovanni. Over de Don, maar ook over de levens en posities van Donna Elvira en Donna Anna is veel te lezen. En onvermijdelijk is de relatie tussen Don Giovanni en zijn knecht Leporello onderwerp van speculatie en interpretatie over de seksuele lading daarvan.

In de serie 'Live in HD', waarbij we de zaterdagmiddagmatinee van the Metropolitan Opera in New York live kunnen meemaken in een Nederlandse bioscoop, was de klassieke Mozart-opera Don Giovanni aan de beurt.
De Engelse regisseur Michael Grandage heeft veel ervaring bij het grote toneel in Groot-Brittannië, maar regisseerde ook musicals, zoals Evita die een paar jaar geleden in het Londens Adelphi Theatre stond.
Zijn versie van Don Giovanni had wel iets musical-achtigs, met vlotte acties, een hoog tempo en veel beweging op het podium. Helaas kon ik vrijwel niks ontdekken aan interpretatie, analyse of een poging de opera nieuw licht te geven. Gelukkig hoefde ik het meest venijnige oordeel -naast alle positieve kanten- niet zelf te vellen. Mariusz Kwiecien, die de hoofdrol zong, was wellicht wat al te eerlijk toen hij in de pauze in een gesprekje met Renée Fleming moest samenvatten wat deze productie was. 'Nothing new'. Dat was het, mooi en goed gedaan, maar als je als regisseur de kwaliteiten, de sterren en het budget van de Met tot je beschikking krijgt, dan mag je er wel wat meer van maken.
Hieronder een interview met enkele castleden uit een eerdere 'Live in HD'- uitzending:

De recensie van Don Giovanni in de Metropolitan Opera in New York staat op Place de l'Opera.

.

Lyrische Air bij Koopman

2011-10-19T11:31:00.000+02:00

Het Amsterdam Baroque Orchestra van Ton Koopman toert door Nederland met een geheel instrumentaal programma. Koopman reist overigens ook de komende weken nog naar New York, Montreal, Cleveland en oh ja, Barneveld. Ook een musicus van serieuze snit als de Bach- en Buxtehudespecialist heeft tegenwoordig een leven vol luchthavens, snelle verplaatsingen en hotels.
Het nieuwe programma heeft als motto 'Air' en het is een laagdrempelige, brede programmering die eindigt bij de oude Bach, begint met Bach-zoon Carl Philip Emanuel en via Haydn en Locatelli een reisje maakt door de muziek van de achttiende eeuw.
De tour opende afgelopen dinsdag en dankzij de Avro zaten we goed, behoorlijk vooraan, met zicht op het orkest en de dirigent, die vanachter zijn clavecimbel en orgel de muziek dirigeerde.
Het klonk heel goed allemaal, niet met het grote avontuur, maar er is denk ik niemand die zo goed de muziek van Bach en diens tijdgenoten heeft bestudeerd als Koopman. De twee Sinfonias van Bachzoon Carl klonken voor de pauze, met een orgelconcert van Haydn, gespeeld op een klein orgel. Locatelli, waarmee het concert na de pauze opende, was mooi en te kort, dat had nog wel langer mogen duren. De delen lopen in de uitvoeringen van het ABO nog al eens in elkaar over en dan is het voorbij voor je het weet. Het concert eindigde met de derde orkestsuite van Bach, waarin veel kleuren en vormen zitten, in elk geval een heleboel dansen, inclusief de beroemde Air, die de naam werd van het programma. En die me deed denken aan een heel ver verleden, toen 'Ekseption' als popgroep klassieke muziek bewerkte, tot groot ongenoegen van de liefhebbers. In retrospectief wat dat eigenlijk een bijzondere innovatie in de pop. Hieronder eerst een Koopman-versie van het deel uit Bachs derde orkestsuite:

Ekseption had hoorbaar moeite met de eerste maten, waardoor het nummer nogal plompverloren begint, maar deed een dappere poging de muziek van Bach te 'moderniseren':

Jazz in de stad

2011-10-16T12:29:00.000+02:00

Een druk bezocht Italiaans restaurant, downtown, dat op zondagmiddag jazz programmeert. De solisten spelen een 'tribute to Chet Baker and Gerry Mulligan' en het swingt als de hel. Dat klinkt naar New York, maar het was gewoon Rotterdam. De hele maand oktober zijn er op zondagmiddag jazz-optredens in Gusto.
Het eerste concert in de serie was een eerbetoon aan Baker en Mulligan, waarbij de blazers, trompettist Alphonso Makovec en saxofonist Ruud Bergamin, heel dichtbij de sfeer en de muziek kwamen van de beide jazzlegendes. In het tegenlicht van de felle zondagmiddagzon klonk het prachtig.

De setting was zo klein dat drummer Julius Schulz en de blazers onversterkt konden spelen. De bas van Dan Simon en het keyboard van Wim Warman deden het met een versterker en al die instrumenten mengden prima. Muzikaal en sfeervol hoogtepunt was 'Moonlight in Vermont', waar het - zo kon de trompettist uit ervaring melden- nu prachtig bruin kleurt van de herfstbladeren.
Wordt vervolgd met onder andere een rebirth van de 'Rebirth of the cool' van Miles Davis.

The Met op The Schouwburgplein

2011-10-15T23:03:00.000+02:00

Het blijft in al zijn eenvoud een briljant idee: elf maal dit seizoen staan er HD-camera's in The Metropolitan Opera in Lincoln Center in New York. Altijd bij de matinee van zaterdagmiddag, die al sinds 1936 live op de radio wordt uitgezonden. Dankzij Bloomberg en de Neubauer Family Foundation, die de sponsoring doen, zijn er wereldwijd 1800 bioscopen die de voorstelling vertonen, op zaterdagochtend, middag of avond, al naar gelang de time zone.
Op de eerste avond van het nieuwe seizoen stond Anna Bolena van Donizetti op het programma, te zien in de Pathé Schouwburgplein. Donizetti schreef daarmee zijn zoveelste opera, het duurde nogal lang voor de man echt succes kreeg.

De grote ster van de Met-voorstelling was Anna Netrebko, die afgelopen april het publiek in Wenen al volkomen gek kreeg met haar Anna Bolena, vooral met de waanzinsaria uit het laatste deel. Er werd grotendeels mooi gezongen, natuurlijk door Netrebko die een fascinerend gemak heeft bij het zingen van die onwaarschijnlijk moeilijke passages.
Wat me nogal tegenviel was de regie van David McVicar. Het verhaal werd weinig aansprekend verteld, sleepte zich voort en de enscenering hing aan elkaar van clichés. Gek genoeg was de laatste scene wel raak. Zouden ze bij gebrek aan tijd of geld alleen daar werk van hebben gemaakt, vroeg ik me even af. In elk geval was in dat laatsthe half uur alles wel goed: cameraregie, het licht, geluid, het koor, de solisten, het kreeg ineens alllemaal samenhang en het werd ineens een echte voorstellling.
De presentatie van het speciale 'Live in HD'-programma werd gedaan door Renée Fleming, al mocht directeur Peter Gelb openen met een gesprekje in de kleedkamer met de grote ster, Anna Netrebko.
De dia's en trailers van de komende producties dit seizoen maakten erg nieuwsgieirig, zeker naar de twee Wagner-opera's, de delen 3 en 4 van de Ringcyclus. En volgende keer Don Giovanni, met als Leporello de Italiaan Luca Pisaroni, die ik onlangs in Amsterdam bijna een hand heb gegeven.
De recensie van Anna B. en Anna N. staat hier op Place de l'Opera.

Habemus een zeventje

2011-10-14T15:42:00.000+02:00

Een eerdere film van regisseur Nanni Moretti staat me nog enigszins voor de geest: een man die op zijn brommer door Rome toert. Dateert uit 1993 en dus niet meer scherp op het netvlies. 'Caro Diario' was een mooie film. Moretti is niet alleen regisseur, hij speelde in een aantal films, waaronder 'Caos Calmo' van een paar jaar geleden.
Hij heeft een nieuwe film uit en die is veelbelovend: er overlijdt een paus, het college van kardinalen komt bijeen in het Vaticaan om een nieuwe prelaat te kiezen. Onvoorziene problemen ontstaan als de gekozen paus ineens aan faalangst lijdt en niet durft. Het balkon blijft leeg, de gelovigen op het St Pietersplein hebben wel de witte rook gezien en een oude kardinaal heeft het 'habemus papam' al voor de stad en het land uitgesproken. De nieuwe paus, een bijzondere rol van Michel Picolli, durft niet. Er wordt in paniek een 'psycho-analyticus' bij gehaald. Die term valt een paar keer, het lijkt me een wat merkwaardige verwisseling met een 'psycho-therapeut'. De behandeling slaat niet erg aan en op een bepaald moment neemt de versgekozen paus de benen en gaat Rome in.

Het verhaal is absoluut origineel, jammer dat het tegen het einde erg inzakt en de vondsten kennelijk op waren. Dat maakt de film achteraf toch niet meer dan een zeventje waard, hoe leuk de basis ook is.
Blijft de kleurrijke manier waarop het leven in het Vaticaan tijdens de geheime verkiezingen is gefilmd, schijnbaar op locatie, de bijzondere rol van acteur Picolli en de muziek van Mercedes Sosa en van Arvo Pärt.

Masterclass door Frans Brüggen

2011-10-13T11:55:00.000+02:00

Dit seizoen in de Doelen wordt er, al dan niet gepland, een Frans Brüggen-jaar gevierd, dat samenvalt met het 30-jarig jubileum van het Orkest van de Achttiende Eeuw. Afgelopen weken nam het orkest in de Doelen tijdens een aantal concerten de symfonie-cyclus van Beethoven op. Binnenkort komt het orkest met Mozarts Die Entführung aus dem Serail in een semi-concertante, de premiere is in Rotterdam. Komend voorjaar zal het ensemble de Johannes Passion van Bach uitvoeren.
Het was een prima idee dat tijdens de Beethoven-week het publiek de kans kreeg een masterclass bij te wonen. Op vrijdag had het orkest de hele dag correcties opgenomen voor de cd-serie. Foute inzetten, hoesten of vallende strijkstokken worden bij de eindmix vervangen door kleine stukjes die dan opnieuw zijn opgenomen.
Aan het eind van een lange dag deden de musici en Bruggen duidelijk vermoeid hun best om er wat van te maken. Eerst wilde Isabelle Faust voor het concert (Beethoven vioolconcert) inspelen. Interessant om te horen hoe het gaat als een solist ontspoort en delen opnieuw moeten worden ingezet. Dat hoor je niet op het echte concert.

Daarna mochten twee jonge directie-studenten op het orkest oefenen. Bruggen zat aan de zijkant en keek kritisch. Af en toe legde hij de boel stil om iets uit te leggen, over de intenties van de componist en de keuze van de accenten door de jonge dirigenten. Op enig moment gingen de eerste violen in de fout. De student-dirigent tikte af, begon opnieuw, maar toen greep Brüggen in. 'Als een strijkersgroep ontspoort en je moet opnieuw beginnen, dan kijk je ze daarbij indringend aan, om goed te laten zien dat je ze in de gaten houdt'.
Een interessant, soms bijna ontluisterend kijkje in de keuken van een orkest dat op het podium nauwelijks hoorbare missers maakt, maar dat daar hard voor werkt.

Het Beethoven-project van Frans Brüggen

2011-10-11T10:53:00.000+02:00

'Is er wat op tv vanavond?', had ze gevraagd. 'Ik kijk wel even. He, gatverdamme, een debat over uw toekomst.' 'Oh nee, niet weer', had ze geroepen.
'Ik bel wel even met Sieuwert', had de hofdame beloofd, 'dan laten we de tv uit en ga je lekker naar de Doelen'. 'Goed idee, zo'n debat over Mijn toekomst met allemaal crypto-republikeinen kan me echt gestolen worden. Ik ga me even omkleden. Wat zal ik aandoen?'.
Zo zou het gegaan kunnen zijn. In elk geval zat ze schijnbaar onbeveiligd en heel informeel tussen directeur Oostvogel van de Doelen en directeur Sieuwert Verster van het Orkest van de Achttiende Eeuw. De majesteit was bij de derde avond van de cyclus van vijf, waarin alle symfonieën van Beethoven voor een cd-box werden vastgelegd. Voor de derde maal in zijn loopbaan wil Frans Brüggen het symfonische werk van Beethoven vastleggen, deze keer tijdens live concerten.

Omdat bij Beethoven de oneven symfonieën een meer revolutionair karakter hebben dan de even, koos Brüggen ervoor de volgorde om te draaien. We kregen in een bijna hoestvrije Doelen eerst de zesde, de 'Pastorale' te horen en na de pauze de Vijfde. Die laatste is een flink stuk opwindender. Bruggen heeft er een missie van gemaakt te stimuleren dat dirigenten niet de uitgave van Breitkopf & Härtel gebruiken, want die zit volgens de maestro vol fouten. Sinds 2000 is er een geredigeerde versie van de partituren.
Het orkest speelt op oude instrumenten volgens een stijl die verwijst naar hoe het in Beethovens tijd geklonken moet hebben. Zonder vibrato, met authentieke hoorns en houten fluiten.
Die transparantie leidt ertoe dat de iets te vaak gehoorde en in het muzikaal geheugen wat sleetse muziek een ongekende frisheid en spanning krijgt. De beroemde 'karate'-achtige dirigeerstijl van Brüggen, die als 76-jarige moeilijk loopt en zittend dirigeert, zorgt voor een aangenaam tempo en tot het ontbreken van wolligheid.
Als ik meer fan van Beethoven was geweest, had ik de hele cyclus wel willen horen. Met deze knisperende uitvoeringen is dat bepaald een genoegen. Over een half jaar komt de box met alle opnamen uit.

Architecture Film Festival Rotterdam 2011

2011-10-09T11:53:00.001+02:00

Nog nooit geweest, en toch was het al de zesde editie: Het Architecture Film Festival Rotterdam. Het vond afgelopen dagen plaats in wat je gerust één van de architectonische hotspots kunt noemen: de Wilhelminapier op de Rotterdamse Kop van Zuid, in LantarenVenster. Het theatercomplex voor jazz en arthouse film verhuisde een klein jaar geleden naar de onderste etages van New Orleans, de hoogte woontoren van Nederland.
Het tweejaarlijkse festival legt een verbinding tussen filmkunst en architectuur. Het leidde tot drukte en hektiek in de hal van LantarenVenster, van donderdag 6 tot zondag 9 oktober Er was een kleine tv-studio, boekenverkoop door het NAI en veel film, makers en kijkers.
Meer dan twee films zien lukte me niet, maar het waren wel twee prima keuzes, zo bleek.

'Medianeras' beleefde zijn avant-premiere op het AFFR. De film vertelt het verhaal van twee eenzame zielen in Buenos Aires. Een stad die - zo vertelt de voice-over in de introductie- uit zijn voegen barst en waar achter grote gebouwen met kleine appartementen nog grotere gebouwen met nog kleinere appartementen gebouwd worden.
Hoe de hoofdfiguren Martin en Marina in die metropool leven, elkaar bijna ontmoeten en uiteindelijk bijna niet of bijna wel met elkaar in contact komen, dat toont de film in een dynamische, met veel grappen gevulde vertelling.
Cinemien brengt de film van Gustavo Taretto vanaf eind oktober in de Nederlandse zalen. Een aanrader.

In een geheel ander tempo voltrekt de film 'Antwerp Central' zich. Acteur Johan Leysen wandelt door het station van Antwerpen, het gebouw dat heel ingrijpend gerestaureerd, uitgebreid en gerenoveerd is. De film neemt je mee op een tocht door de Stationskathedraal zoals de Antwerpenaren het gebouw noemen.

De film is een poëtische reis door de tijd, van de eerste spoorwegen in België tot de ondergrondse Thalys die nu Antwerpen doorkruist. Voor liefhebbers van het gebouw - waar ik mezelf toe reken - is het een mooie uitbreiding van hun eigen waarnemingen bij het dwalen door het station, inclusief oude foto's en treinen.

De teksten van Leysen zijn afkomstig uit het boek 'Austerlitz' van de de Engelse schrijver Sebald. Die teksten zijn soms wat gezwollen en intellectualistisch, maar als je daar doorheen luistert blijft er een uniek filmisch beeld over van een van de mooiste gebouwen die ik ken. De muziek, deels bestaand en deels speciaal geschreven door Walter Hus, geeft een extra laag aan de film.

Perfecte Pina

2011-10-02T15:10:00.000+02:00

Van sommige dingen herinner je je later waar je ze voor het eerst gezien hebt. Je valt ergens in, op de radio, tv of elders en wat je ziet maakt meteen zoveel indruk dat het geen enkele moeite kost om het te onthouden. Ik had dat ooit op een winterse vrijdagmiddag, op de radio, met Rachmaninoff's 'Trio Elegiaque No.2 in D mineur'. Het duurde bijna drie kwartier en al die tijd bleven twee zaken spannend: de muziek én de vraag of het zou worden afgekondigd. Die afkondiging was er, en een dag later had ik de cd met de opname door het Beaux Arts Trio in huis.
Het gebeurde ook een keer in het Stedelijk Museum in Amsterdam, in een installatie van Ilya en Emilia Kabakov. Die toonde de werkelijkheid van de bureaucratie in het Rusland van de jaren '60 en was beklemmend in zijn echtheid.
Het was ergens eind jaren '80, het was een uitzending in het kader van het Holland Festival en het was in Carré. Het ensemble van Pina Bausch, het Tanztheater Pina Bausch bracht het werk 'Café Müller' en dat was zo aangrijpend en fascinerend dat ik het altijd onthouden heb.
'Café Müller' komt gelukkig uitgebreid aan bod in de film 'Pina' die Wim Wenders maakte over het werk van de Duitse choreografe. Uit de paar uitgesproken zinnen komen we in die documentaire - als je het zo kan noemen- te weten dat Bausch een charismatisch leidster was, die niet veel zei. Naast Café Müller zijn er ook fragmenten te zien uit 'Kontakthof', en uit een aantal andere producties van Bausch en haar dansers.
Wim Wenders laat in de film, niet over maar volgens het affiche 'pour' Pina Bausch, een aantal dansers zien, die solo een fragment van Bausch dansen tegen het decor van de stad Wuppertal, met zijn karakteristieke zweeftrein.
Het ensemble-stuk, dat bijna letterlijk als een rode draad door de film loopt, is fascinerend: de dansers, in avondkleding - zoals vrijwel altijd bij Bausch- beelden de jaargetijden uit.

Het schijnbaar terloopse van hun bewegingen over het podium, door het theater en door het landschap, geeft de uitvoering een extra grote impact.
De film is in 3D. Er valt ook goed te leven zonder die techniek, maar het maakt in dit geval de kijkervaring nog intensiever.

Een avond zang in de Kleine Zaal

2011-09-28T09:40:00.000+02:00

Het matcht meestal niet erg tussen het genre lied-recital en mijn voorkeur voor theater waar ook echt theater te zien is. Als je op een podium gaat staan, moet je wat mij betreft meer doen dan alleen goed zingen of spelen om er iets van te maken dat een publiek bereikt en dat indruk maakt. Of in het kort: het gaat om inhoud én om de vorm.
Het is een heel klassieke kunstvorm, het recital waarbij een vocalist begeleid door een vleugel liederen brengt. Alle grote componisten hebben zulke liederen geschreven en sommige opera-aria's zijn ook zelfstandig uit te voeren. Ook jonge, moderne zangers kiezen bij hun recital voor een zeer traditionele vorm. Men komt op, de pianist er achteraan, men staat en men zingt. Het publiek leest mee in een vouwblad, wat het contact met de zanger niet erg vergemakkelijkt. Boventiteling bij een recital heb ik nog niet meegemaakt. Zou het proberen waard zijn.
Het is niet gebruikelijk dat de zanger tussenteksten heeft, al komt het wel eens voor. Niet alleen zouden dat soort toelichtingen het programma aankleden, het is ook de ideale manier om de spanning bij vocalist en publiek te breken.

Bij het recital van Matthew Rose waar ik afgelopen dinsdag was, bleek helemaal aan het eind dat hij met twee zinnen om zijn toegift aan te kondigen al meer humor en charme toonde dan in de twee uren ervoor. Dat had hij wel eerder mogen doen, ook omdat zijn podiumpresentatie veel te wensen over liet. Wat aankleding zou hebben geholpen, de liedzangers zouden eens moeten kijken hoe ze dat in de jazz doen. Voor de zomer was ik, ook in de Kleine Zaal van het Concertgebouw, bij een recital van 'barihunk' Luca Pissaroni. Hoewel hij van een jonge generatie zangers is, bleef hij ernstig in de plooi tijdens zijn hele optreden. In de zaal veel bekenden, uit de periode dat hij enkele maanden in Amsterdam woonde voor de Mozart/DaPonte-cyclus van De Nederlandse Opera en voor Ercole Armante, een seizoen later.
Ik kan me één buiten-protocollair dingetje herinneren. Na de tweede toegift maakte hij een subtiel gebaar dat uitdrukte: 'nou vind ik het wel genoeg'. En toen ging hij.
Ik vond, afgelopen dinsdag, één toegift ook wel genoeg. Matthew Rose had een fraaie, zij het wat hoge bas, maar zijn performance maakte de avond niet tot een feest.
De recensie van het optreden van Matthew Rose staat op Place de l'Opera.
(foto LP: (c) Chad Batka)

Deel 3 van de Ring: Siegfried in Enschede

2011-09-26T22:18:00.000+02:00

Het werd weer september, tijd voor de jaarlijkse pelgrimage naar Enschede. Sinds 2009 programmeert de Nationale Reisopera een deel van de cyclus 'Der Ring des Nibelungen' van Richard Wagner in de eigen stad. In plaats van reizen blijft het gezelschap voor deze Ringdelen in het Enschedese Nationaal Muziekkwartier. Het is bijna 3 uur reizen naar Enschede, maar dat is voor deze 'Ring' bepaald geen opgave. 'Das Rheingold' en 'Die Walküre' bleken de afgelopen jaren de reis meer dan waard. Volgend jaar wordt het 'Götterdämmerung', dit jaar was 'Siegfried' aan de beurt.

Glyndebourne
Met het weer op een warme herfstdag, zo aan het eind van september en met een lange pauze tussen de delen twee en drie, krijgt het centrum van Enschede iets van Glyndebourne, waar in de zomer het Engelse operafestival wordt gehouden. Daar ga je met een hamper vol witte wijn, gerookte zalm en meer van dat soort dingen in de pauze op een van de lawns rond het kasteel van Christie zitten voor de traditionele picknick. In Nederland ziet zoiets er toch meteen heel anders uit.

Origineel
Het creatief team was het weer gelukt. Een eigenzinnige vormgeving, waarbij een aantal basiskleuren steeds terugkomt, en een originele regie. Ter voorbereiding had ik de Bayreuth-dvd van 'Siegfried' nog eens bekeken. De tenor Siegfried Jerusalem zong daar onder leiding van Daniel Barenboim een fraaie hoofdrol. Voor het decor hield men zich strak aan de voorschriften van Wagner. Veel grot-achtige decors, veel rook en een Wanderer/Wotan die zwaar aangezet acteert. Ik was ruim op tijd in Enschede om de snelle, geestige inleiding van Ben Coelman te volgen. Met een verhaal vooraf zitten er net nog wat extra details in je hoofd bij een voorstelling.

Antony McDonald, de regisseur van alle delen, heeft een grappig soort dwarsigheid en originaliteit. Hij kiest voor rare details in decor en kleding. Zo kreeg Mime, de Nibelungen-dwerg die Siegfried in zijn eentje als vader én moeder opvoedde, dubbel haar. Aan een kant vrouwenhaar en aan de andere kant de stijl van een mannenkapsel. En op verschillende plekken in de voorstelling staan er jaren '50 kinderwagens op het podium.

Draak
Halverwege dit derde deel moet Siegfried de draak verslaan. Er zijn allerlei verhalen over producties waarin die draak, Fafner, moest worden vormgegeven. Hoewel regisseurs soms afraden om die scene daadwerkelijk op het toneel te ensceneren omdat het gauw een tikje lachwekkend kan worden. Het verhaal gaat dat de draak voor de eerste 'Ring'-productie in Bayreuth, ondber leiding van Wagner zelf, niet helemaal aankwam. Hij werd besteld in Londen, een deel bereikte Bayreuth maar de nek schijnt per abuis in Beiroet te zijn afgeleverd.
In de VS heeft een regisseur wel eens een enorme, bühnevullende drakenpoot laten produceren. Pas toen bedacht werd hoe Siegfried dan een draak van dat formaat realistisch in het hart moest steken, bleek dat zo'n decorstuk geen goed idee is. Fafner is ook wel eens als een enorme stoomlocomotief voorgesteld. In november kunnen we zien hoe The Met in New York hem gaat vormgeven in hun 'Siegfried'.
In Enschede was er een echte draak, met grote poten en een merkwaardige kop, met lichtgevende ogen. Zijn opkomst was een mooi spektakel. De bas Mika Kares leende zijn donkere, donkere stem aan het monster. Zo ziet hij er in burger uit.

Premiere
Een feestelijke premiere, veel lokale en regionale bestuurders, uiteraard de Bomhoffjes, bezoek uit Limburg, de trotse intendant Mostart en een after-party, ook voor de pers. Ik dronk een glaasje jus en had alle kans om nog even na te praten met de hoofdrolspelers. Jammer dat operazangers er buiten het podium zo totaal anders - en dus onherkenbaar- uitzien.

De recensie van 'Siegfried' staat op Place de l'Opera

Flitsend jubileum Muziektheater met urban Aïda

2011-09-24T12:39:00.000+02:00

Na enkele decennia gezoek naar locatie en ontwerp van een muziektheater in Amsterdam, vanaf 1955, kwam architect Holzbauer in 1979 met een nieuw idee: het koppelen van het te bouwen stadhuis met de ontwerpen voor een opera/muziektheater. Zo ontstond het Muziektheater, dat ook vaak Stopera genoemd wordt.
Het gebouw aan de Amstel staat er 25 jaar, reden voor een feestelijk jubileum-weekend.
Een van de activiteiten in het feestweekend was een theaterproductie waarin de bewoners van het pand, De Nederlandse Opera en Het Nationale Ballet, hun kwaliteiten zouden bundelen. De voorstelling die Lotte de Beer en Minou Bosua maakten zat vol met verwijzingen naar die twee theatervormen. De maaksters kozen voor een vlotte, lichte aanpak met soms behoorlijk dramatische momenten. Ze maakten relatief veel gebruik van toneel- en cabaretelementen. Wellicht omdat het niet makkelijk is om voldoende tempo te maken vanuit alleen opera- en dansvormen. En misschien ook wel omdat ze een aanpak kozen voor een breed publiek.

Verdwaalde prinses
Basis van de voorstelling was het verhaal uit de opera Aïda, hier vertaald naar 'Aïda, Arabische prinses verdwaald op Koninginnedag'. Het koor van De Nederlandse Opera was een belangrijke factor in de 'massa-scenes', er zat dans in van Het Nationale Ballet, streetdancers deden mee en het ZO! Gospelkoor zong.
De maaksters sneden veel grote thema's aan in hun voorstelling. Wat betekent het als een eenling in een vreemde omgeving terecht komt, liefde, wraak en dood, het kwam allemaal voorbij in de rode draad van Verdi's Aïda. Alle acteurs in de hoofdrollen, Aïda, de slavin, haar vader Amonasro, Radames en alle anderen hadden een dubbel die vocaal meedeed. Kelly God, vorig jaar mooi als Sieglinde in de Enschedese 'Walküre', zong Aïda. Bastaan Everink, de Nederlandse bariton die vooral in Duitsland werkt, vond ik een indrukwekkende Amonasro, al was hij wel heel veel jonger dan de vader van Aïda die hij vocaal dubbelde.
Behoorlijk wat opera, soms toneel, nogal geestige decor-elementen - met name in de optocht van Koninginnedag - en cabaret, vooral in de rol van de Hogepriesteres als vertelster. Minou Bosua deed die rol met opvallend veel kwaliteit, ze timede geweldig en was vaak grappig en kleurrijk, Haar teksten gingen veel over Nederland, de maatschappij en de verschillen. En ja, die dialoog tussen twee politici in de Tweede Kamer van afgelopen week, die zat er ook in. De actuele grappen en verwijzingen zaten, tot mijn genoegen, vrij gedoseerd in de voorstelling.

Uitbundig
De productie werd afgelopen vrijdagavond maar twee keer gespeeld. Zeker gezien dat gegeven was er hard gewerkt aan een levendige, uitbundige voorstelling. Soms een beetje revue, soms een beetje school-musical maar hij toonde ook welke kwaliteiten er binnen, maar ook buiten het Muziektheater in Amsterdam bestaan. De streetdance en het gospelkoor gaven het geheel een moderne, 'urban' sfeer. En daarbinnen waren er mooie fragmenten uit Aïda, begeleid door Holland Symfonia onder leiding van Otto Tausk. De combinaties waren gewaagd, maar ze werkten.
________________________________________________________________________
Aida, Arabische prinses verdwaald op Koninginnnedag
Jubileumvoorstelling Muziektheater Amsterdam
Vrijdag 23 sept. 2011.

Op weg naar Siegfried in Enschede

2011-09-22T22:11:00.002+02:00

Bij de Nationale Reisopera staat vanaf zondag 25 september 'Siegfried', het derde deel van hun Ring des Nibelungen, op het programma. Met een goede voorbereiding is de bezoeker van die opera beter in staat het verhaal en de uitvoering te volgen. Er is ook voor de ongeduldige geïnteresseerde veel te vinden. Met dank aan YouTube.
In dit filmpje wordt het verhaal van de 'Ring des Nibelungen', die in het theater totaal een uur of zestien duurt, in 2.5 minuut samengevat, compleet met Leitmotive.

Het hele verhaal, met nog meer filmpjes en de Ring-uitleg van Anna Russel, is te lezen in het artikel 'Op weg naar Siegfried in Enschede' op Place de l'Opera

Woody in Parijs

2011-09-21T21:18:00.002+02:00

De nieuwe Woody Allen is (eindelijk) in Nederland uit. We zijn in Europa een van de laatste landen waar Midnight in Paris in de cinema's draait. Allen maakte een origineel script over escapisme en dromen van andere tijden en plaatsen.

Zijn hoofdfiguur, de schrijver Gil, is in Parijs met zijn verloofde, waar hij mee lijkt te gaan moeten trouwen. Zij shopt met mams en maakt plannen voor het huwelijk, hij duikt 's nachts onder in een droomwereld. Zijn helden Hemingway, Scott-Fitzgerald, Picasso en Gertrude Stein komen allemaal levensecht voorbij. En overal klinkt Cole Porter.

Al levend in zijn droom leert hij de lessen over het leven. Dat moment van inzicht is het minst geslaagde deel van een film die vooral heel mooi en geraffineerd gebruik maakt van het decor van Parijs. Het is het Parijs zoals Amerikanen dat graag zien, onbedorven sinds halverwege de 19e eeuw en vol schrijvers, schilders en andere intellectuelen die werkend en drinkend de cultuur van de 20e eeuw invullen.

Kathy Bates speelt een erg potteuze Gertrude Stein, Marion Cotillard een geloofwaardig-aantrekkelijke Adriana en bijna iedereen speelt wel een beetje de ingewikkelde en neurotische psyche van Woody Allen.
__________________________________________________________
Midnight in Paris
Woody Allen
Met Owen Wilson en Rachel Mcadams.
Muziek van o.a. Cole Porter

Peking Opera in het Tropentheater

2011-09-18T00:19:00.000+02:00

Af en toe valt er in de Nederlandse theaters opera te zien die niet of nauwelijks onder de ‘gangbare’ definitie van die theatervorm valt. Althans, niet als je denkt aan Cherubino, Lucia of Billy. Toch past ook Peking Opera goed onder de wat bredere definitie van ‘muziektheater’ en valt er voor liefhebbers daarvan veel te genieten. Afgelopen week bracht het Tropentheater in Amsterdam de wereldpremière van een voorstelling door het belangrijkste operagezelschap in Taiwan, de National Guoguang Opera Company. Regisseur Lee Hsiao-Pin koos voor een nieuwe visie op het oude verhaal over generaal Xiang Yu die het gevecht met zijn rivaal Liu Bang verliest. Uit loyaliteit met Yu doodt zijn concubine Yu Ji zichzelf.

Farewell my concubine
Het verhaal speelt 2200 jaar geleden, maar werd bekend door de film Farewell My Concubine uit 1992, waar de liefdesrelatie tussen twee operazangers de rode draad vormde. De versie van regisseur Hsiao-Pin vertelt het oorspronkelijke verhaal, in een korte, gestileerde vorm. De generaal is te zien, met grote baard en een ‘uitneembaar’ kostuum dat een rol speelt bij zijn sterfscène. In de voorstelling die afgelopen week driemaal te zien was in de grote lichthal van het Tropenmuseum in Amsterdam was de concubine een dubbelrol, gespeeld door twee actrices/zangeressen, één in wit en één in zwart. De twee, Mei-Lan Chang en An-Li Chu, speelden het meest op traditionele wijze. Hun kostuums bleven dicht bij die van de Peking Opera, waar de kleding afkomstig is uit de Ming-periode.Vocaal brachten ze de duizelingwekend hoge frases en uithalen zoals we die ook hoorden bij de meer klassieke Chinese opera, de Kunqu in de Amsterdamse Stadsschouwburg, afgelopen zomer. Hun handbewegingen gestileerd, de pasjes dribbelend zoals in de dan (de vrouwenrol in de Peking Opera) gebruikelijk.

Moderne voorstelling
De regisseur koos voor een aantal revolutionaire ingrepen. Hij begon met een flashback, zeer ongebruikelijk in de Peking Opera. Niet alle tradities werden gevolgd door Hsiao-Pin, die zegt ook beïnvloed te zijn door mensen als Peter Brook en Pina Bausch. Hij produceerde een moderne theatervoorstelling, met nadrukkelijk gebruik van de traditie, in een ‘westerse’ lengte van tweemaal 45 minuten en met muziek waarbij ook elektronica gebruikt werd. Wellicht was hier sprake van echte Chinese ‘regisseursopera’, zoals daarover in de westerse opera vaak wordt gedebatteerd. Hoogtepunt was de zelfmoordscène van de concubine, die in een dramatische act met zwaarden haar einde speelde. En hoewel de voorstelling serieus, indringend en zeker niet circusachtig was, maakte de applausact veel indruk. De groep acteurs die in het stuk als een soort koor de soldaten speelden bedankten met salto’s, sprongen en flic flacs het publiek. Hoe goed ze ook zingen, dát zie ik de leden van het DNO-koor vooralsnog niet doen. Voor wie meer wil zien van Chinese opera: op 15, 17 en 18 mei 2012 is bij De Nederlandse Opera de voorstelling Shi Nai-an te zien door leerlingen van de Beijing Opera School.
[Recensie voor Place de l'Opera]

De drijvende diva in de Rijnhaven

2011-09-11T21:45:00.000+02:00

Na de twee grote opera-avonden van het Gergiev Festival Rotterdam was er nog één programmaonderdeel waar opera een rol speelde: de stadshappening C the City, op de Kop van Zuid. De ‘zeemeermin van dienst’ Laura Stavinoha zong aria’s in een wel heel ongebruikelijke setting. Het zwaartepunt van het opera-aandeel in het programma van het Gergiev Festival Rotterdam speelde zich twee avonden in De Doelen af. Maar ook voor wie de stap naar De Doelen en de uitgave voor een toegangskaartje te veel was, kon iets van opera horen en zien. ‘C the City’, met 30 kleine concerten in de maritieme en grootstedelijke sfeer van de Kop van Zuid, was de zeer toegankelijke zondagmiddag in het festivalprogramma. ,,C the City – zie de stad, bespeel de stad in C-groot”, zo typeerde artistiek festivalcoördinator Jelle Dierickx dit enorme aanbod in de programmagids van het festival. Hij komt net aanlopen en tussen de uitvoering van het ‘Langste orkest ter wereld’ op de Erasmusbrug en een accordeonconcert in een drijvend paviljoen is er even tijd zijn indrukken te vragen van de première van Sadko, de avond ervoor. ,,Ik vond het magnifiek, zowel de kwaliteit als het succes bij het publiek. En nu maar hopen dat er iemand in de zaal zat die een scenische uitvoering tot stand gaat brengen in de komende jaren. De opera heeft zijn kwaliteit daarvoor wel bewezen.”

Zeemeermin
,,Kijk, daar is de zeemeermin.” Vanachter een steiger drijft een wonderlijk bouwwerkje de Rijnhaven in. Het blijkt een enorme japon te zijn, gemaakt van paraplu’s. Er klinkt muziek uit de speakers op de kade, en ineens is daar een aria van Mozart. ‘Porgi amor’, uit Le nozze di Figaro. De diva drijft langs de kade, aangestuurd door twee stoere mannen in vissenpak en op de achtergrond een boot van de reddingsbrigade. De paraplujurk glijdt als vanzelf mee met de wind en de stroming over het water.

La Boheme in Luxor
Met een camera in de aanslag staat een echtpaar te kijken, meneer maakt de foto’s. ,,We wonen hier vlakbij in New Orleans, zoiets voor je deur is fantastisch.” Of ze wel eens naar een opera gaan? ,,Ja hoor, al is het alweer een paar jaar geleden. La Bohème was dat, in het Nieuwe Luxor hiernaast.” De diva, sopraan Laura Stavinoha, schakelt moeiteloos naar Zerlina uit Don Giovanni. ‘Batti batti o bel Masetto’, de wind werkt even mee en zorgt ervoor dat het orkest uit de speakers mengt met de stem van de zangeres, wier live geluid het wint van de stem uit de speakers. Ze besluit met ‘Unna donna a quindici anni’ uit Cosi fan tutte. De tientallen mensen op de kade voor het Nieuwe Luxor, net van hun verbazing bekomen, applaudisseren voor dit hoogst ongewone recital. Met enige moeite klimt ‘de zeemeermin van dienst’ Laura Stavinoha uit de jurk en van het bootje af.

Buiten is anders
Waarom ze niet gewoon in een zaal zingt, met een orkest? ,,Dat doen er al zo veel. Ik maak graag straattheater, samen met Victorine Pasman, die de jurk heeft ontworpen. Het is klassiek in een andere vorm, waarmee je mensen bereikt die anders niet naar opera gaan. Voorbijgangers, fietsers, ze blijven even staan, of zoals hier, lopen met me mee langs de kade.” ,,Het is natuurlijk veel spannender dan in een zaal, het weer speelt een rol, zoals nu de wind, die leidt tot uitgedroogde stembanden. Natuurlijk klinkt het buiten anders, maar het is ook een ander doel.” Er staan voor deze middag nog twee optredens gepland. Met nieuw, ander publiek, want de mensen op de kade zijn alweer onderweg naar accordeonmuziek in het metrostation of de pianomarathon in Las Palmas.

Reportage voor Place de l'Opera

Sadko in Nederlandse premiere

2011-09-10T22:15:00.000+02:00

Het Gergievfestival dat deze week in Rotterdam wordt gehouden, bracht in zijn programmering rond ‘Sea & the city’ de Nederlandse première van de opera Sadko van Nikolaj Rimski-Korsakov op het concertpodium. De concertante uitvoering, zonder de kleuren van kostuums, licht en decor, was een feest vol tinten, aangebracht door het Rotterdamse Philharmonisch Orkest en koor en solisten van het Mariinsky Theater onder leiding van Valery Gergiev.

Premiere in 1897
Nikolaj Rimski-Korsakov had er heel erg zijn best op gedaan. De componist, die zijn loopbaan was begonnen bij de marine, voltooide zijn opera Sadko in 1897 en hoopte op een première in het toen ook zeer fameuze Mariinsky-theater van Leningrad. Maar helaas, Tsaar Nicolaas II was niet van plan het werk van de liberaal Rimski-Korsakov een plaats te geven in een van de keizerlijke theaters.
Later, met de hulp van de mecenas Mamontov, zou het toch lukken om Sadko op de planken te brengen. Rimski –Korsakov componeerde na Sadko nog vijf andere opera’s, waaronder De Tsarenbruid en de eenakter Mozart en Salieri.

Na 110 jaar ook in Nederland
De tsaar werkte tegen, maar laten we eerlijk zijn, de Nederlandse muziekwereld heeft ook ruim de tijd genomen voordat Sadko een eerste opvoering kon krijgen. Meer dan 110 jaar na jaar na de premiere in het Solodovnikov Theater was het op 10 september 2011 dan zo ver: Sadko ging in Nederlandse première, met Russische zangers en koor, een Russische dirigent en met het Rotterdams Philharmonisch Orkest.
De zee speelt een centrale rol in het sprookjesverhaal van de opera, dat zich zelfs voor een deel op de bodem van de oceaan afspeelt. Niet gek dat het werk een plaats kreeg in de programmering van het Gergievfestival 2011 dat immers als motto ‘Sea & the city’ heeft.

Volkskunst en liefdesthema
Dirigent Valery Gergiev, die voor de derde achtereenvolgende avond voor een orkest in De Doelen stond, nam 15 jaar geleden een dvd op met het Mariinsky Ensemble met de geënsceneerde versie van Sadko. Hij noemt de opera een briljante vertelling over de artiest Sadko, een zanger die de kans krijgt naar een andere wereld af te dalen, op de bodem van de oceaan. Het verhaal heeft sterke elementen van volkskunst, er is een liefdesthema maar er wordt ook uitgebreid de lof gezongen van de stad Novgorod.
In het majestueuze einde is de geliefde van Sadko, prinses Volkhova, veranderd in een rivier, die de stad welvaart zal brengen. Nog altijd stroomt de Volchov door Novgorod en volgens de byliny (heldensage) dankt de stad dat aan zanger Sadko.

Zwart-wit en kleur
Bijna alles was zwart-wit in de Rotterdamse Doelen, maar dat was de buitenkant. De partituur van Sadko biedt tekstueel en muzikaal veel drama, passie, en vooral dynamiek. Voor Gergiev zal de partituur geen geheimen meer hebben, en zo te zien en te horen was het hem gelukt dat op het orkest over te brengen.
Het was hard werken, voor de blazers, voor het slagwerk en vooral voor de strijkers die eindeloze zeegezichten tot klinken moesten brengen. De chemie tussen dirigent en orkest leidde tot een aanpak waarin van beide kanten veel vertrouwen doorklonk.
Het koor van het Mariinsky Theater had op de tribune achter het podium alle ruimte om te stralen, en deed dat ook. Het leverde een aantal van de kleinere rollen en had in zijn bijdrage een glans die een avond eerder wat ontbrak.
De zangers, opgesteld linksachter op het podium, tussen de harpen en de hoorns, waren allen van Russische afkomt en beschikten over het geluid dat je voor dit repertoire nodig hebt.

Zangers
Viktor Lutsyuk barstte als Sadko los met veel volume, moest in het openingsdeel opboksen tegen een behoorlijk hard spelend orkest maar liet zijn kwaliteiten ook horen in de meer lyrische passages. Zijn tegenspeelster, sopraan Tatiana Pavlovskaya, haalde zonder veel moeite het bereik van haar rol als prinses Volkhova, en dat ging aardig de hoogte in.
Een paar zangers hadden we een avond eerder ook in Les Troyens gehoord. Daniil Shtoda maakte toen niet veel indruk en zong nu wat verdienstelijker in zijn solo ‘song of the Indian guest’, een lied dat door veel zangers is opgenomen, zoals Mario Lanza en Alfredo Kraus. Jazzmusicus Tommy Dorsey bewerkte het nummer in de jaren ’30 tot een jazzhit. Met veel humor en expressie leverde bas Andrei Popov lichte en komische elementen in zijn rol als harlekijn. Alexei Markov stond maar kort op het podium maar verrukte met een ‘Venetiaan’ van grote kwaliteit. Hij deelde in de ovaties van het publiek, dat klappend en juichend een zee van waardering door de Doelenzaal liet ruisen.

[recensie voor Place de l'Opera]

Gergiev groots in kleine 'Les Troyens'

2011-09-09T22:26:00.000+02:00

In Rotterdam begon afgelopen donderdag het zestiende Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival. De maestro zelf staat er drie keer. Hij opende het festival met Britten en Mahler en doet op twee achtereenvolgende avonden groot operawerk in de Rotterdamse Doelen. Op zaterdag Sadko van Rimski-Korsakov en op vrijdagavond Les Troyens van Berlioz.
Er fladderen weer handen over het podium van de Rotterdamse Doelen. Gevangen in een harde witte kolom van licht, functioneel, maar met een dramatisch effect, staat Varely Gergiev weer voor een orkest. Zijn karakteristieke dirigeerstijl, schijnbaar meer gericht op toon en klankkleur dan op tempo, bracht al heel veel muziek tot leven in de Doelen tijdens zijn periode als chef van het Rotterdamse Philharmonisch Orkest.
Ze zijn blij en tevreden in Rotterdam met de huidige chef van het Rotterdams Philharmonisch, Yannick Nézet-Séguin, maar als Valery weer even terug is in zijn stad, voel je de opwinding in de zaal. Dankzij het Gergiev Festival kan de Russische maestro jaarlijks laten zien wat hem zo geliefd maakte in zijn Rotterdamse periode. Met zijn bijdragen dit jaar aan zijn eigen festival toont hij aan hoe veelzeggend de titel was van de documentaire die over hem werd gemaakt: ‘Conducting doesn’t tire me’.

Lange opera's
Het is de week van de lange opera’s. In Amsterdam bleek het Iphigénie-dubbel een lange avond op te leveren, en met een Les Troyens van vijfeneenhalf uur doet het Gergiev-festival daar niet voor onder. Een hele ploeg van het Mariinsky Theatre uit Sint-Petersburg kwam naar Rotterdam voor een concertante uitvoering. Een compleet ensemble dus, met eigen koor, orkest, dirigent en solisten en dat moet een ander effect geven dan de meestal op maat bij elkaar gecaste producties in de operahuizen.
Het leidde tot een samenhangend geheel, waarbij Gergiev zijn aandacht vrijwel alleen richtte op koor en orkest. De zangers stonden buiten zijn blikveld en er waren niet – zoals in het operatheater- van die handig verstopte monitoren in de coulissen waarop de solisten de dirigent kunnen zien.

Intieme uitvoering
Hoe ‘grand’ de opera van Berlioz ook is, en hoe goed hij zich ook leent voor de overtreffende trap, het grote was zeker niet de invalshoek die Gergiev voor deze versie koos. Het werd een bijna intieme uitvoering in een Doelenzaal die ineens zoveel kleinschaliger leek dan het Muziektheater. Daar ging anderhalf jaar geleden de herneming van de allereerste uitvoering in Nederland, bij De Nederlandse Opera, met veel en groot decor- en regiespektakel.
In deel een staat zieneres Cassandra centraal. De rol die anderhalf jaar geleden groots en meeslepend in Amsterdam werd gezongen door Eva-Maria Westbroek, kreeg bij Mlada Khudoley een fraaie, betrekkelijk ingehouden invulling. Ze had weinig moeite met de sopraan/mezzosopraan-kanten van haar rol. Ze acteerde bijna naturel, zowel vocaal als theatraal waren haar gebaren klein.
Haar geliefde Chorebus, gezongen door Alexei Markov, klonk goed maar had wat minder uitstraling. Dat is het probleem met een concertante opera, je moet het als zanger van je eigen looks hebben, er zijn geen ingrepen van de kap- en grimeafdeling om je wat meer in je rol te boetseren.

Podiumpersoonlijkheid
In het tweede deel van het verhaal, als Cassandra gestorven is, neemt koningin Dido de hoofdrol over. Anna Markarova bleek een dramatische sopraan van het grote soort. Ze verenigde een goede stem met een superieure podiumpersoonlijkheid. Er schreed opera over het podium als zij zich bewoog. IJzersterk als de statige koningin, maar je kon zien dat ze bijvoorbeeld ook een zeer temperamentvolle Carmen in huis heeft. Haar vibrato was een klein tikje te sterk naar mijn smaak maar verder was het kijken, luisteren en genieten bij deze Dido.
Het duet over de liefde, waar Dido niet meer aan wil, met haar zus Anna, was één van de dramatische hoogtepunten van de avond. De stemmen van Dido en Anna, een rol van Zlata Bulycheva, kleurden mooi en het gezamenlijke ‘pardonnez-moi’ was indrukwekkend. Aeneas, Sergei Semishkur, deed het vocaal meer dan uitstekend. Een heldere tenor die voor de rol van de viriele, stoere Aeneas voor de geloofwaardigheid ook wel even langs de grime had gemoeten.
Van de mannen kreeg Dmitry Voropaev, ondanks zijn betrekkelijk kleine rol van Hylas, veel applaus.Het koor stond een beetje weggestopt achter het orkest, en hoewel wel eens wordt beweerd dat juist dat koor een centrale rol in deze opera speelt, hadden ze in elk geval niet de ruimte, letterlijk en figuurlijk, om dat te doen.

Concertante uitvoering
Er is naar mijn persoonlijke overtuiging veel af te dingen op de concertante uitvoering van opera’s, maar tijdens deze avond gaven muziek en uitvoering me voortdurend ongelijk. De instarts van videoclips met zandtekeningen van Kseniya Simonova deden even weinig toe als af aan deze uitvoering. Het ontbreken van verdere theatrale vorm(geving) en het visuele werden ruim gecompenseerd door de grote eenheid in het spel van het ensemble, door de balans en de akoestiek van het marmeren Doelen-decor en door de hoorbare aandacht die de zangers –niet afgeleid door regie en aankleding- konden geven aan tekst en muziek.
En waar krijg je de kans de dirigent zo goed te kunnen volgen, strak uitgelicht op het podium, met de magie van die fladderende handen in de directie van zijn eigen Mariinsky koor, orkest en solisten. De meesten van hen opgeleid op de door Gergiev zelf gestichte Mariinsky Academie voor Jonge Zangers.
__________________________________________________________________
Les Troyens - opera van Berlioz
Koor, orkest en solisten van het Mariinsky Theater
O.l.v. Valery Gergiev
9 september 2011 - De Doelen

[Recensie voor Place de l'Opera]

Mars der Beschaving - nog een eind te gaan

2011-06-27T21:51:00.002+02:00

Het was nog even alsof er nog wat te doen viel aan de harde bezuinigingenn vanmiddag op het Malieveld. De 'Mars der Beschaving', een titel die me wel wat deed fronsen, was zondagavond begonnen voor museum Boijmans-van Beuningen. Ergens tussen de duizend en tweeduizend mensen liepen naar Den Haag. Het startschot werd gegeven door een blatende Johan Simons, na wiens toespraak ik bijna naar huis wilde. Maar het vliegtuig, zelf gebouwd en van hout, van Joost Conijn, symboliseerde de leuke kant van de kunst. Conijn vloog over de demonstranten en verleende zo - zoals iemand het noemde - luchtsteun aan de actie.

De warmste dag tot nu toe dit jaar was qua weer niet helemaal de ideale dag om op een kaal Malieveld te staan, maar ze stonden er. Vele duizenden mensen die, vooral als werknemer/uitvoerder in de kunstwereld actief waren. Het woord 'publiek' kwam in alle toespraken vrijwel niet voor, dat stoorde me wel.

Een deel van de verhalen was mooi en inspirerend, er was bijvoorbeeld een brief uit Parijs van Isabelle Hupert, en een vrij ondubbelzinnig statement van Frits Bolkesteijn. De slottoespraak kwam van Ramsey Nasr die veel dingen zei die me aanspraken.

En toen begon het kamerdebat en bleek al in het 6 uur-journaal dat het allemaal niks had uitgehaald. Vrijwel alle bezuiningen gaan door. Henk en Ingrid krijgen hun zin.

Een avond 'opera in het park' - 23 juni 2011

2011-06-24T10:57:00.015+02:00

(Repo voor operamagazine.nl)
Het is al een traditie van vele jaren, Opera in het park, in het Amsterdamse Oosterpark. Het Holland Festival brengt een voorstelling live uit het Muziekgebouw op een groot videoscherm in het park achter het Tropenmuseum. Een paar duizend bezoekers keken afgelopen donderdag naar Jevgeni Onjegin van Tsjaikovski. Een impressie.

Het zou moeten regenen, maar het is droog. De zon, die door de voorspellers niet was beloofd, komt af en toe toch door de wolken heen. Het is zes uur en in het Amsterdamse Oosterpark is alles klaar voor de jaarlijkse ‘Opera in het park’. Ieder jaar, tijdens het Holland Festival, is op een groot videoscherm in het park achter het Tropenmuseum een opera te zien die op datzelfde moment wordt uitgevoerd in het Muziektheater. Dit jaar staat Jevgeni Onjegin van Tsjaikovski op het programma.

Sfeer
De tribune is nog vrijwel leeg. Ergens onderaan debatteren twee dames over wat de beste plaatsen – nu nog voor het uitzoeken- zijn voor straks. Als ze er uit zijn, gaat de tas open. Echte wijnglazen worden gevuld en een van de vrouwen zegt vol overtuiging: “gezellig!”

Een paar rijen hoger zit Rienk. Hij is met zijn partner Theo al vroeg aanwezig. “Dan kan je nog kiezen waar je wilt zitten”. Ze zijn speciaal teruggekomen uit Friesland voor deze avond. “We zijn hier al eerder geweest, dit soort zaken mis je wel in de provincie. We komen voor de opera maar zeker ook voor de sfeer. Er zijn altijd allerlei soorten mensen, soms heel ongedwongen maar er zijn er ook die nadrukkelijk ‘sssttt!’ doen als er gepraat wordt. We vonden in vorige jaren Don Carlo erg indrukwekkend. En Götterdämmerung, die hadden we in de zaal gezien maar die was zo bijzonder hier buiten, dat was echt een hoogtepunt”.

Langzaam vult de tribune zich. Er is genoeg zitruimte maar sommige mensen brengen eigen stoelen meer. De habitués kennen de plek, en weten waarmee je je moeten wapenen tegen de bedreigingen bij een openluchtopera: regen, kou, een lege maag en een droge mond. Plastic zakken, dekentjes, een dikke sjaal of een pashmina, er is vooruitgedacht over het weer.
De tassen gaan open, de maaltijdsalade van de Zaanse grootgrutter blijkt het tegenwoordig veruit te winnen van het klassieke thuis voorbereide Tupperware-bakje. De voorraden die zijn meegebracht variëren van een zak drop tot complete meeneembuffeten met tomaatjes, olijven en fruitsalade.
Aan de kraam van De Nederlandse Opera, waar flyers liggen met de synopsis van de opera en folders voor het nieuwe seizoen, vertelt een medewerkster dat er jaarlijks zo’n 2000 mensen op ‘Opera in het park’ afkomen. “Met Carmen was het nog drukker”. Ze kijkt naar de lucht. “Geen idee wat mensen vandaag besloten hebben, nu het weer zo onzeker is. We gaan het zien”.

Techniek
In de wagen van de techniek is alles onder controle. Hemelsbreed is het iets meer dan een kilometer van de Stopera naar het Oosterpark, maar het signaal gaat via de satelliet en maakt een flinke omweg. Tegen achten kiest de technicus het juiste kanaal, nog een paar minuten voor aanvang. “Alleen zware wolken kunnen het signaal in de weg zitten, maar verder kan er niks misgaan”, legt de technicus uit.
De tribune en de banken zitten vrijwel vol, op het scherm verschijnen dia’s en trailers van de DNO-producties voor het nieuwe seizoen en van het komende jubileumweekend in september.

“Je kunt niet vroeg genoeg beginnen met culturele vorming”, zegt een vrouw lachend en wijst op haar dochter. Die lijkt het best naar haar zin te hebben, ze kijkt vergenoegd om zich heen. Ze is al 16 maanden. “Dit is onze girls’night out”, lacht een groep vriendinnen. De prosecco gaat rond. Ze moeten even nadenken over de vraag wat nou belangrijker is, de opera of het op stap gaan met elkaar. De zon staat het eerste deel van de vertoning nog op het scherm, dat maakt de beelden uit de Stopera wat flets. De audio is goed, er komt een onvervormd, vol geluid uit de speakers. Al zullen de bezoekers in de zaal aan de Amstel de bassen vast niet zo horen donderen als ze in het park uit de speakers komen. En het koor klinkt alsof het tweemaal zo groot is.

Applaus
Na het eerste oogstlied wordt er in het park geklapt. Een mooie passage, zoals die van het koor, of een fraaie aria wordt ook buiten met een applaus beloond.

Tegen de tijd dat Tatjana haar brief schrijft is de zon bijna weg en biedt het scherm wel alle kleur van haar warm uitgelichte schrijftafel. Zeker in die scène gaan beeld, geluid en de vocale- en acteerprestaties, een dikke kilometer verderop, samen in momenten van aandacht. Het is dan stil als in de Stopera.

De beeldregie is bedoeld voor de tv in de huiskamer, maar zeker als regisseur Misjel Vermeiren voor close ups kiest en het beeld even laat staan, werkt dat nog eens extra op het videoscherm. Monsieur Triquet, de wat groteske zanger op het bal in huize Larin, doet het goed op beeld. Als de arme ziel moet worden gered vanwege een brandje in zijn pruik, klinkt er “bravo!” in het park.

“Het is toch wel leuk”, zegt Chantal, boven een glaasje Chardonnay. Ze is met Ed naar het Oosterpark meegenomen, “gewoon om effe te kijken. Ik ben niet zo’n operafan verder maar we wonen vlakbij en wilden het toch wel meemaken. Thuis zou ik het niet aanzetten maar dit is wel echt wat Amsterdam leuk maakt. Zie je hoe gevarieerd het publiek is?”.

In de pauze gaan hier en daar truien aan, en sommigen houden het voor gezien. Dat vroegtijdige vertrek lijkt meer ingegeven door de langzaam dalende temperatuur dan door kritiek op de regieopvatting van Stefan Herheim, wiens enscenering er bij sommige recensenten nogal van langs kreeg.

Rond elf uur is het afgelopen, de tribunes en banken stromen leeg. “Hij wou niet mee”, zegt een vrouw die op haar man wijst. “En wat vond je er nou van?”, is haar niet helemaal open vraag aan hem. “Ik vond het toch best mooi”, zegt hij op commando. Hij moet dat zeggen, dat kan je zien, maar aan zijn stem hoor je dat hij het meent.

Niet-zoveel-aan-de-hand-films

2011-06-16T00:06:00.007+02:00

Naast alle Hogere Kunst waar ik doorgaans mijn tijd aan besteed is variatie met een luchtig bioscoopbezoek soms erg prettig. De laatste weken kwam ik in de zalen van Lantaren/Venster twee keer een film tegen die goed was gemaakt maar ook een aanzienlijk (glim)lachgehalte had.
Tous les soleils van regisseur/schrijver Philippe Claudel is een opgewekte zedenschest met een lach en een traan. Muziekdocent Alessandro is weduwnaar, woont in Strasbourg met zijn kleine dochter en zijn enigzins karikaturale broer Luigi, een anarchist die niet terug wil naar Italie voordat Berlusconi is vertrokken. Alessandro leest als vrijwilligerswerk voor in een ziekenhuis. De oudere vrouw (een opmerkelijke cameo van Anouk Aimée) zorgt onbedoeld voor kansen in het leven van haar voorlezer.
Frisse, snelle film, een soort 'Alles is liefde' maar dan in de Elzas.
Het succes van 'Bienvenue chez les Ch'tis' uit 2008 heeft een vervolg in de nieuwe film van Dany Boon. Niet alleen heel grappig en origineel op de Franse podia, maar ook als filmacteur en als scenario-schrijver heeft hij succes. De film 'Rien a declarer' gaat over het opheffen van de douane tussen Belgie en Frankrijk, in 1993. Aan de Belgische kant woont douanier Ruben, een extreem chauvinistische Belg die de Fransen haat, aan de Franse kant is er douanier Mathias die in het geheim een affaire heeft met de bonbonsverkopende zus van Ruben. Dat geeft gedoe.Het scenario is knap en verrassend en de lol is steeds intelligent. Goed geschreven, leuk geacteerd en erg onderhoudend. Op naar de volgende Dany Boon!

Kunqu-opera in het Holland Festival

2011-06-13T12:19:00.003+02:00

Het Holland Festival biedt in de programmering van dit jaar artistieke en muzikale vergezichten naar bijna alle windstreken. Zo was er de mogelijkheid om zeer zeldzame Chinese operacultuur in Nederland te zien bij de optredens van het China Northern Kunqu Opera Theatre, afgelopen weekend in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Het werk dat ze uitvoerden was The jade hairpin, geschreven tijdens de Mingdynastie door Gao Lian.
Het gezelschap, dat ontstond in 1957, richt zich op het in stand houden van de authentieke tradities van de Chinese Kunqu-opera, die meer dan 5 eeuwen geleden ontstond in Noord-China. Kunqu is een combinatie van literatuur, muziek, beweging en zang in een doorgaans kaal decor, waar de teksten, de zang en de begeleiding het werk doen. Daarbij is beweging heel belangrijk, elke gezongen regel kent een eigen bijpassende beweging van handen en armen.

Het Kunqu-repertoire bestaat uit oude, klassieke stukken, die door het gezelschap dat ons land aandeed zo origineel mogelijk worden opgevoerd. Al is het noodzakelijk de opera’s in te korten, want een complete Kunqu-opera kan zo maar 20 uur duren.
Wat maak je mee als het doek opgaat en de kunqu-opera begint? Meteen valt op dat het toneel vrijwel leeg is, een zwart achterdoek, geen versieringen en alleen hier en daar een tafel en wat stoelen die in verschillende vormen gebruikt worden. Het orkest, dat in elk geval niet in een bak zit, blijkt in de coulissen opgesteld te zijn, net buiten het zicht van het publiek.
Vier zangeressen in kimono’s en met zilveren hoofdtooien dribbelen over het podium en zingen over het klooster waar ze deel van uitmaken. De zang is extreem hoog, de bewegingen zijn gestileerd. Na zo'n 3 uur kijken ontdek je dat eigenlijk geen enkele zanger op het podium staat anders dan in een gestileerde, kunstmatige houding. Dat vraagt fysiek veel, lijkt me. Alles is choreografie.Dan verschijnt de abdis van het klooster, waar het verhaal zich afspeelt, op het podium. Haar zang heeft een meer alt-achtige kleur, ze is ouder, haalt minder uit en bezingt het klooster. Haar neef Pan arriveert. Hij is gezakt voor zijn examens in de stad en komt naar het klooster van zijn tante om bij te komen. Zijn stem gaat werkelijk alle kanten op, hij draagt een pastelkleurige roze kimono. Een opmerkelijk detail vormen zijn bewegingen met zijn armen. De mouwen van zijn kimono zijn ongeveer een meter te lang. De witte uiteinden zette zijn dansbewegingen kracht bij, maar als dat niet hoeft moeten ze als manchetten om zijn polsen vallen. De zanger brengt, zonder zijn handen te gebruiken, tijdens de voorstelling wel een keer of 40 de mouwen in positie, altijd met twee elegante bewegingen. Nooit meer, nooit minder dan twee, en het klopt altijd.
Tante abdis stelt aan haar neef voor dat hij gezellig met een van de novices, Chen Miaochang, poëzie kan lezen en die kan bediscussiëren. Dat dat uit de hand loopt is een voorspelbaar thema van alle tijden. Chen, een rol van Kunqu-ster Wei Chunrong, zingt nog hoger dan Pan, haar uithalen gaan met een getrainde piepstem naar grote hoogten.
De taal is prachtig. Boventiteling blijkt ook hier een geweldig hulpmiddel om als publiek het verhaal te volgen. In dit poëtische idioom zingt Pan bijvoorbeeld dat hij over het pad met de lotusbladen liep, in de geur van de kaneelboom en dat hij omgeven door orchideeën de door de zon verlichte blauwe wolkenkamer van Chen bereikte.
De begeleiding door het onzichtbare orkest, dat tien musici telt, bestaat uit muziek op authentieke snaar- en slagwerkinstrumenten. Een klein gongetje met een ‘pwwwwwaaanggg’- geluid zorgt voor de vaart in de voorstelling. Voor en na de aria’s, die worden afgewisseld met recitatieven en 'sprechgesang' klinkt de kleine gong, voortdurend lijkt die tempoaanwijzingen en overgangen aan te geven.
De handelingen in het verhaal worden gedanst, zodat je bijna gaat geloven dat je de boot kan zien waarin Pan weg roeit nadat zijn affaire rond het lezen van poëzie met Chen Miaochang door tante abdis is ontdekt.
Westerse oren zijn niet gewend aan de piepende uithalen van zowel mannelijke als vrouwelijke zangers. Het leidt soms tot een lachje in de zaal. Maar er valt wel meer te lachen, kunqu heeft ook komedie-kanten. Dankzij de boventitels is het verhaal te volgen, krijg je veel mee van de rijke taal en worden die wonderlijke figuren op het podium, hoe ongewoon voor ons ze hun stem ook gebruiken, mensen van vlees en bloed, die plezier maken, liefhebben en daar onder lijden.
Bijzonder om dat dankzij de programmering van het Holland Festival te kunnen meemaken in een Amsterdamse schouwburg.
______________________________________________
The jade hairpin
The China Northern Kunqu Opera Theatre
Stadsschouwburg Amsterdam
11 juni 2011.

Brooks' Une flûte enchantée op Holland Festival

2011-06-10T11:16:00.004+02:00

Er is echt niks tegen opera, dat niet. Maar het is een kunstvorm die soms zó graag wil imponeren. Alles moet groot en breed. De gebouwen van de opera domineren het silhouet van grote steden, de verhalen zijn groot, de orkesten zijn indrukwekkend, de koren imposant, de stemmen volumineus, de décors gigantisch, .... het is een wonder dat het publiek nog emotie en betrokkenheid ervaart bij al die grootsheid.

Maar wat is het dan heerlijk dat er kunstenaars zijn die zoeken naar vernieuwing, die proberen opnieuw de kern van een opera te vinden en vanuit dat inzicht aan de slag gaan. Jonge mensen die met een open mind kijken naar het materiaal dat er ligt.
Peter Brook is zo’n kunstenaar. Een man die in Covent Garden werkte, in the Met in New York en die in het interview in het programmaboek zegt: “Waarom zou je je energie verspillen aan zo’n stugge vorm?”. Vrijheid is zijn motto bij de productie van Die Zauberflöte van Mozart. De titel ging, net als de spreekteksten, naar het Frans: Une flûte enchantée.
In het Muziekgebouw aan het IJ konden we zien hoe het geworden was. Het operaorkest bestond uit zegge en schrijve één piano. Er was minder tekst dan in het originele libretto van Schikaneder. Minder rollen ook dan Mozart in zijn partituur schreef. Voor zware symbolen kwam lichtheid in de plaats, de Mozartiaanse speelsheid kreeg meer lucht. Het decor bestond uit bamboestokken, een doek, een flightcase, die werd gebruikt om op te zitten of te liggen. We zagen jonge solisten aan het werk, waarbij voor de zangers van de hoofdrollen gold dat ze die al in aardig wat andere operahuizen hadden gezongen, en de 'officiele’ versie dus zeer goed kenden. Tamino werd tot leven gewekt door de jonge, cute Adrian Strooper. Afkomstig uit Cranberra en met reeds een aanzienlijke staat van dienst. Hij zong Tamino al eerder in Sydney, Berlijn, Londen, New York. Maar hij zong bijvoorbeeld ook Bach in Nijkerk. Zijn stem was licht en helder, zijn gesproken en gezongen teksten klonken aangenaam.
De zang werd klein gehouden, door de pianobegeleiding werd het soms meer Lied dan aria. Dat gold ook voor der Hölle Rache, gezongen door Königin der Nacht Malia Bendi-Merad. Klein van stuk, maar met een geweldige coloratuur-sopraan. Haar aanpak toonde aan dat je ook heel mooi coloratuur kunt zingen zonder de volumeknop flink op te draaien.
De vraag of hij leuk wás, of alleen leuk dééd bleef lang hangen boven het guitige hoofd van Thomas Dolié. Hij debuteerde in de rol van Papageno onder Marc Minkowski. Zijn gesproken teksten in het Frans (de gezongen teksten waren in het Duits) maakte niet veel indruk, maar in de loop van de voorstelling bewees hij zijn acteerkwaliteit. Hij wás leuk. Met weinig tekst waren de twee komieken, die in de voorstelling geschreven waren ter vervanging van heel veel andere rollen uit het origineel, heel erg leuk. Ze gaven vooral non-verbaal commentaar en deden dat met subtiele blikken en niet mis te verstane lichaamstaal. Al was er een flardje tekst in een scène tussen de komieken en Papageno –vertaald voor Amsterdam- ‘Kop dicht!’.
De piano, bespeeld door componist Franck Krawczyck, was een glimmende Steynway. Dat had voor mij wel een ietsje ouder instrument mogen zijn. Maar daarmee is het kritisch commentaar dan ook wel gegeven over een voorstelling die gaandeweg een steeds bredere glimlach op de gezichten van het publiek bracht.
Het applaus, dat door een over het podium stormende cast – als was het circus- werd genomen, klaterde alsof het door Mozart zelf werd georkestreerd.
Mooi om te zien, al dat jonge talent, op het podium en achter de schermen. Al is Peter Brooks leeftijd, 86, daarbij een pikant detail.
_________________________________________________
Die Zauberflöte / Une flûte enchantée – W. A. Mozart
bewerking Peter Brook / Marie-Hélène Estienne
muziek: Frank Krawczyk
Productie: Théâtre des Bouffes du Nord – Parijs
9 juni in het Muziekgebouw aan het IJ.

Dionysos op het Holland Festival

2011-06-09T11:05:00.006+02:00

Twee opera's deden de afgelopen weken wedstrijdje om de meeste aandacht voorafgaand aan de première. De Gluck-opera bij Soestdijk won het in de breedte - tot en met in het NOS-journaal kreeg regisseur Thie aandacht. Dionysos van De Nederlandse Opera won het in de diepte. Pagina’s werden er al volgeschreven, er werd gedebatteerd, en dat allemaal nog voor het publiek één noot had gehoord. Oh ja, nog een parallel: de locatie. Soestdijk is echt een buitenlocatie, maar ook voor DNO is een voorstelling in de Gashouder van de Westergasfabriek een locatieproject.
Mooi, al die analyses en voorbeschouwingen, maar op een bepaald moment is het dan toch woensdag 8 juni, zit de tribune in de Gashouder vol met première-publiek en staat er maar één ding te doen: een voorstelling maken die indruk maakt, die anders is dan al die opera die er al bestaat en die vanuit noodzaak gemaakt is.

Er is geen verhaal, het is een operafantasie. Dat weten we van componist Rihm. De toch al fragmentarische teksten van Nietzsche’s ‘Dionysos-Dithyramben’ zijn in flarden gebruikt. Het blijken vooral de karakters, de rollen die de lijnen leggen in de voorstelling. Hoofdfiguur N, hij heeft geen naam maar het staat het publiek vrij er de schrijver van de teksten in te zien, worstelt met eenzaamheid en het onvermogen lief te hebben. Kansen krijgt hij genoeg. In de eerste scènes, waarin hij omgeven wordt door nymfen. Ze zingen verleidelijk 'mij wil je' in allerlei toonaarden, maar N. kíjkt slechts, beweegt ongemakkelijk en staart met grote ogen, een blik waarin onvermogen en gekte zit. Een van de nymfen verandert in Ariadne en ook zij probeert hem te verleiden en hem aan het spreken te krijgen. Met heel veel moeite komen er woorden uit de mond van N. 'Ik ben je labyrint’, stamelt hij. Ook in een latere scene, in het bordeel, zien we hoe moeilijk N. het heeft met de liefde. Zijn kompaan , die alleen 'Ein Gast' heet, slaagt er wel in zich over te geven. Al eindigt hij letterlijk in stukken. De dames zijn nu nog spannender, zo weggelopen uit de fetish-shop. Ze heten allevier Esmeralda en ze noemen N. 'vrijer van de waarheid'. De kompaan transformeert van ‘Gast’ naar een wit met gouden Apollo. De tegenstelling tussen Dionysos, van de roes en de overgave, en Apollo, van de vorm en de lichtheid, is een rode draad in de voorstelling. Met een scène die verwijst naar de waanzin van Nietzsche tijdens het schrijven van de Dionysos-Dithyramben, eindigt de opera. Allen staan op het podium en buigen het hoofd.
Bij een opera met een duidelijk verhaal is het oordeel dat 'alles klopt' een groot compliment. Dat gaat niet op voor deze voorstelling, waarin niet een verhaal maar roes en waanbeelden de beweging geven. Hoewel er soms wat langdradigheid optreedt, zeg ik zonder voorbehoud dat alles wérkt in deze productie.
De rollen zijn goed bezet, met Georg Nigl als N., die met ogen vol waanzin en een literaire vaardigheid de teksten brengt. Tenor Mathias Klink geeft Ein Gast en later Apollo een stevige tenorstem. De zangeressen moeten zingen maar ook veel acteren en bewegen. Ze komen in vele gedaantes voor in deze opera. Als speelse dolfijnen, als Dutch Diva look-a-likes, als oermoeders. Met name Cyndia Sieben, die ook de rol van Ariadne zingt, tovert met de hoogte in haar stem, soms ver voorbij de pijngrens. En dan heb ik het alleen nog maar over de luisteraar. Ronduit briljant – ook als vondst in de partituur- zijn de tonen die ze naadloos mengt met die van de dwarsfluit in het orkest. Jonathan Meese maakte een theatraal maar vooral artistiek decor. Ingo Metzmacher werkt met het Nederlands Philharmonisch Orkest elegant de rijke partituur door. Er klinkt veel mooie muziek uit de overvolle orkestbak. Capella Amsterdam, op het podium maar ook veel met geheimzinnig geluid er achter, doet het prima.
De theatertechniek van DNO heeft de mogelijkheden en beperkingen van de ronde zaal slim ingezet. Ze maken geluidseffecten die subtiel maar effectief de klank door de ruimte spreiden, zeker bij het slagwerk. En dat de decorstukken net wat meer piepen en kraken dan aan de Amstel, is een detail.Het publiek heeft het laatste woord. Zo enthousiast als bij de première in Duitsland werd er niet gereageerd. De applausmeter bleef steken ergens rond de acht-min. Componist Rihm deelde in het applaus, aaide dirigent Metzmacher even over de bol en keek tevreden de volle zaal in. Hij zal de komende maanden nog vaak gehoord worden, niet alleen in het operahuis maar ook in de concertzalen.
Foto's: ©Ruth Walz/DNO
_______________________________________
Dionysos - Wolfgang Rihm
Muzikale leiding: Ingo Metzmacher
Regie: Pierre Audi
Decor: Jonathan Meese
Met o.a. Cyndia Sieden, Matthias Klink, Georg Nigl
Nederlands Philharmonisch Orkest
Cappella Amsterdam
Premiere 8 juni 2011

Operadagen Rotterdam: slotgala met Anna Caterina Antonacci

2011-05-29T12:58:00.004+02:00

Het vocale vuurwerk kwam gisteravond niet alleen van het podium. Een man in het publiek slingerde in de halve seconde tussen het wegsterven van de muziek en het applaus een zeer forte 'brava!' de zaal in na iedere aria van sopraan Anna Catarina Antonacci. Het paste wel bij de ambiance van een enigzins sjiek operagala. Ik zou, als ik directie van De Doelen was, misschien wel bewust op zoiets aansturen en iemand voor een boekenbon vragen dat soort 'echte' opera-elementen in de voorstelling te stoppen.
Ze was eerder in Rotterdam maar ik had Antonacci nog niet live gehoord. Ze was deel van het grootschalige einde van tien zeer gevarieerde Operadagen Rotterdam. Die boden een uiterst breed scala van traditioneel tot supermodern, van klein tot groot en van klassieke theaterzaal tot locatievoorstellling.
Het RphO is dezer dagen veel in 020 te vinden in de orkestbak van het Muziektheater. Daar begeleiden ze 'Der Rosenkavalier', in Rottterdam was het Mozart, Wagner en de Fransen Berlioz en Massenet.
In kleine bezetting bracht het orkest de fonkelende ouverture uit La clemenza di Tito, waarna de sopraan zich voor het orkest opstelde voor 'Parto Parto', een aria uit dezelfde opera. Groot applaus en dat 'Brava!'. Meteen erna volgde 'D'Oreste, d'Aiace' uit 'Idomeneo'. Het Rotterdamse publiek reageerde zelfs op deze provocatie -deze aria heet vertaald in het Nederlands 'Van Orestes en van Ajax'- met een ovatie. Met een een aria uit 'Faust' van Berlioz eindigde het eerste deel.
Groot bezet begon het orkest aan deel twee na de pauze. De Wagner-ouverture van 'Der fliegende Hollander' was hard maar verukkelijk dynamisch en Groot-Wagneriaans, met glanzend koper. Een man op een plaats achter het podium stopte nadrukkelijk zijn vingers in zijn oren. Dat deed hij later ook toen Antonacci zong. Merkwaardig.
Met instrumentale en vocale stukken uit Carmen besloot het Operagala. Waar sopraan, orkest en publiek zich aan alle conventies hielden en waar het, wellicht daardoor, ook wel een beetje saai en risicoloos was.

De organisatie van de Operadagen Rotterdam liet zondagochtend via Twitter weten wat het thema volgend jaar zal zijn:

Juliette Greco in Carré en pleine forme

2011-05-28T21:48:00.000+02:00

Juliette Greco was voor het eerst sinds lang weer eens in Nederland en ik was erbij in Carré. Hoewel ik al heel lang erg graag luister naar een van de laatste groten van het klassieke, literaire chanson, ben ik redelijk laat begonnen aan haar concerten. De eerste keer dat ik Greco live zag was in het Theatre Chatelet in Parijs. Ze vierde haar tachtigste verjaardag in 2007 en deed in het Parijse theater aan de Seine een serie van vijf avonden.

Nokia filmpje
Waar tegenwoordig na ieder groot concert tientallen filmpjes in no time op YouTube komen, was dat voor die vijf avonden in Chatelet niet het geval. Sterker nog, ik was de enige. Dat zal de reden zijn dat mijn Nokia-opname - discreet gemaakt bij de toegift om niemand te storen- als enig verslagje al wel 4500 keer bekeken is. Het is een filmpje van niks, maar wel de start van een genre dat ik met Nouvelle Vaag zou willen aanduiden. Het Carré-proletariaat zat overigens helemaal niet met de overlast die al die schermpjes geven. Zelfs in een complete black out, belangrijk stijlmiddel bij het belichten van het chanson, wemelde het van de schermpjes en enkele extreme dumbo's gebruikten zelfs flits.

De oude dame
Een gemengd publiek, met veel mensen die je als oud&arty zou kunnen omschrijven, vulde de foyers van Carré. Een echtpaar aan mijn tafeltje kwam letterlijk zo van Schiphol binnenhijgen, blij dat ze het gered hadden. Hij was fan, zij ging solidair mee. Dat deed ze al in de jaren '60.
Speelt het feit dat de oude dame al 84 is een rol bij het kijken naar zo'n optreden? Ja, en nee. Natuurlijk ben je benieuwd of ze het nog allemaal redt, vraag je je af hoe lang ze zal optreden en merk je de discreet tussen de audiomonitoren opgestelde autocue-schermen op.
Maar: je moet misschien wel zo oud zijn om zulke doorleefde uitvoeringen te geven van stukken als 'Avec le temps' van Leo Ferré, dat een rauwe uitvoering kreeg. 'Ne me quitte pas' zong ze misschien wel twee keer zo snel als vroeger, met andere accenten. Het repertoire en de stijl van Greco zijn tijdloos en dan maakt leeftijd niet zo veel uit.

Begeleiders
Ze bracht alleen echtgenoot en vaste pianist Gérard Jouannest en een accordeonist mee. Jouannest is altijd de bescheiden begeleider op het podium, die pas de zaal inkijkt als hij wordt voorgesteld en dan hoofs buigt naar zijn echtgenote. Toch is het die meneer aan de vleugel die verantwoordelijk is voor al die muziek bij veel chansons van Brel. Dat repertoire speelde in het Carré-optreden een grote rol. Oud en moderner repertoire zong Greco, een paar, maar niet teveel verplichte nummers als 'Deshabille-moi' en 'Jolie Mome'.
Jammer genoeg niet Julien Clercs 'Utile', dat ze zo mooi zingt en niet het oer-chanson 'Les feuilles mortes'. Wel een blokje Gainsbourg-chansons, met daarin zijn lied over 'Les feuilles mortes', dat 'La chanson de Prévert' heet en een van de mooiste liedjes is die ik ken.

Modern repertoire
Geen lange verhalen, wat korte grappen, en consequent de namen van schrijver en componist, zoals ze dat al eeuwen doet. Greco is zich zeer bewust van haar rol en verantwoordelijkheid als interprete. Ze opende met een nieuw stuk, 'Je me souviens de tout', van een cd uit 2009, over haar herinneringen aan de oorlog. In die sfeer was ook 'J' arrive', het lied over de dood, dat Brel schreef. Het werd subtiel maar theatraal uitgelicht. Het licht speelde een vrij grote ondersteunende rol op het podium.
Dat Greco niet is blijven hangen in de fifties bleek uit de samenwerking de laatste jaren met schrijver/rapper (eigenlijk slammer) Abd Al Malik. Op dit filmpje doet ze live haar bijdrage aan een van de stukken op Malik's mooie cd 'Dante.

Malik is een poetische slammer, net als Grand Corps Malade, die alleen met gesproken woord en een begeleiding werkt.

Het was een mooie avond aan de Amstel, in Carré, dat voor een paar uur ook wel de Olympia, of Bobino leek te zijn.

______________________________________________________
Juliette Greco met o.a. Gérard Jouannest
Carré
27 mei 2011

Container: Interessant..en toch goed

2011-05-26T11:19:00.005+02:00

Het was niet eenvoudig om vooraf een beeld te krijgen van wat je kon verwachten van de locatievoorstelling 'Container'. De vraag is of dat nodig is. ‘Laat je verrassen’ zei een dame bij de kassa op de vraag van een bezoeker naar een programmaboekje.
'Container' is een productie van regisseur Sjaron Minailo. Hij was eerder verantwoordelijk voor 'De Cornet', de openingsvoorstelling van 2011 van de Operadagen Rotterdam waarover nu nog gepraat wordt.
De voorstelling is gebaseerd op de film 'Container' van de Zweedse regisseur Lukas Moodysson. Zijn art house films bereiken geen groot publiek, al was ’Fucking Åmal’ een behoorlijk succes. Elena Vink, speelt en zingt de enige rol. Haar cv vermeldt een breed repertoire van Mozart en Haydn tot muziek uit de avant-garde. Het duo Glowicka & Vega maakte de muziek.

Het decor, of de installatie, is opgebouwd in de bibliotheek van het Nederlands Architectuur Instituut in het Rotterdamse Museumkwartier. We zien een meisjeskamer. Een meisje van het slordige soort. Maar later blijkt het ook de ruimte van onder meer een operazangers en een vrouw die evangeliseert. Rommelig, hard verlicht met tl-balken. Kleding en pruiken en oh ja, kauwgum, een binnen het muziektheater vast weinig gebruikt attribuut. Op de achtergrond een filmdoek, losjes opgehangen, waarop de film 'Container' wordt geprojecteerd.Het verhaal begint met de opkomst van zangeres Elena Vink. Hard zwart haar, kinky laklaarzen tot ver boven de knie. Zwijgend zit ze voor de make up tafel. Op de geluidsband is haar stem te horen. Een stem die zacht praat maar dat dicht in de microfoon doet. Flarden tekst, met zinnen als: ‘Brad Pitt will come to Sweden to marry me’. Soms playbackt ze mee met de band, af en toe praat of zingt ze.
Vink speelt vier figuren die één personage vormen. Sommigen zijn duidelijker dan anderen. Heel concreet wordt het als we de operazangers te zien krijgen. De tv springt aan en er start een opname van Elena Vink in het Concertgebouw. In alle vervreemding klinkt ineens de stem van Hans van den Boom van Radio4 die haar aankondigt. Ze zingt 'Hölle Rache' uit de 'Zauberflöte'. De actrice playbackt met veel ironie mee, de kinky outfit is verruild voor een operajurk.
‘I am not a celebrity’ zegt ze, als de video stopt. Ze blijft preluderen op de aria, tot ze in een volgend deel als evangeliste eindigt.

Er is veel ‘aanwezig’ in deze voorstelling. Fascinerend aanwezig is Elena Vink die, ook op momenten dat tekst en handeling verwarrend of onduidelijk zijn, de aandacht vangt en niet meer loslaat. In elke fase van het stuk en na elke verkleding glijdt ze moeiteloos in een nieuw karakter.
De muziek is hard, onontkoombaar. De teksten, waarvan flarden herhaald worden, zijn lang en soms onduidelijk. Het vraagt veel aandacht om zowel de aanwezigheid van de actrice als de beelden op het doek en de geluidstrack parallel te blijven volgen.

Interessant, dat vind ik wel een goede omschrijving van mijn indruk van 'Container'. En dan niet het ‘interessant’ waarmee je voorkomt dat je iets zinnigs moet zeggen over een volstrekt onbegrijpelijk kunstwerk. Interessant, in de betekenis van: nooit eerder gezien, vernieuwend, niet meteen helemaal begrijpelijk maar de moeite van het meemaken meer dan waard.

_________________________________________________
Productie: Studio Minailo in coproductie met Operadagen Rotterdam
Regie: Sjaron Minailo
Muziek: Glowicka & Vega
Zang/spel: Elena Vink

Toooo much Medea

2011-05-24T11:49:00.005+02:00

Daar ging mijn beginzin. Op weg naar 'Medea' in de Rotterdamse Schouwburg had ik bedacht de recensie van deze voorstelling in de Operadagen Rotterdam te openen met een opmerking over het enorme spectrum aan vormen, soorten en stijlen van opera die in deze tiendaagse voorbijkwamen. En dat het wellicht juister zou zijn te spreken van ‘muziektheater dagen’.
Inleider Paul Slangen, de dramaturg van de Veenfabriek, kwam met een theorie, een letterlijke formule die het onderscheid aantoonde tussen opera en muziektheater. Hij stelde, op basis van de muziektheoretische opvattingen van schilder en denker Kandinsky, dat bij de opera de formule 1+1=3 opgaat. Toneel en zang zijn eigen disciplines, die samenwerkend tot een groter geheel komen. Bij muziektheater luidt de formule 1 – 1 = 2. De disciplines moeten ruimte maken voor elkaar om tot meerwaarde te komen. Dus muziektheater als hoofdbegrip van een genre waaronder ook opera valt, dat is nog maar de vraag.
Dat 'Medea' geen traditionele opera was, bleek uit de opstelling op het podium van de Rotterdamse Schouwburg. Musici, acteurs, de zangers zaten op één lijn. Figuurlijk, waarschijnlijk, maar vooral letterlijk, ieder op een ander soort stoel of zetel. Concentratie in plaats van de gezelligheid van een halve cirkel, dat wilde regisseur Paul Koek.
Er waren monologen, geschreven door Paul Verhelst, en er was zang, door de Turkse zangeres Selva Erdener. Haar ‘Lamento’ was een woordeloos gezang, dat door de hele voorstelling klonk. Het orkest had Oosterse en Westerse instrumenten. Die gaven, begeleid door muziek op een geluidsband, een bijna hallucinerend geluid. Bewust waren de klanken van fluit, viool en klarinet gemengd met percussie en duduk, een blaasinstrument dat dicht bij de menselijke stem ligt. Componist Wim Henderickx speelde percussie en dirigeerde zijn muziek vanuit het midden van de rij.Verhelst’ monologen waren rijk van taal en stonden centraal in deze voorstelling met 4 monologen. De verhalen van Kreon, de koning van Corinthe en diens dochter Glauke openden de voorstelling. In de rij zaten de musici en de andere acteurs voor de rollen van Jason en Medea. Ook als zij geen tekst hadden speelden ze. Zonder woorden waren er grote emoties, hels verdriet en de barensweeën van Medea. Alle vier de karakters uit deze opnieuw van tekst voorziene Griekse tragedie hebben alles verloren en dat lot beleven ze in een hartverscheurende dramatiek.
De manier van acteren, de intensiteit van de emotie en de ongeremdheid van de speelstijl, het spreekvolume, de waanzin, het zijn vormen die je tegenwoordig bij veel modern toneel uit Vlaanderen en Nederland meemaakt.
Daar hebben we in het hedendaagse spraakgebruik een allesomvattende en veelgebruikte term voor, die voortdurend in mijn hoofd zat bij het kijken naar Medea: heftig.
Te heftig, mag ik wel zeggen…
______________________________________________
Medea
De Veenfabriek / Muziektheater Transparant is.m. HERMESensemble
Regie: Paul Koek
Muziek: Wim Henderickx
Tekst: Peter Verhelst
24 mei in Rotterdam.

Angelika Kirchschlager: Jaugzend und betrübt

2011-05-23T11:38:00.000+02:00

Op de foto die in de publiciteit van de Rotterdamse Operadagen wordt gebruikt, kijkt ze stoer en een tikje spottend in de lens. Angelika Kirchschlager, mezzo-sopraan uit Oostenrijk. Ze heeft bij mijn weten niet vaak in Nederland opgetreden. In 2002 deed ze tijdens een Europese tournee met het Orpheus Chamber Orchestra het Concertgebouw aan. Ze is een geslaagde zangeres die, inmiddels halverwege de 40, met grote dirigenten, op belangrijke podia in spraakmakende producties heeft gestaan. Twee jaar geleden in The Met, in Hänsl und Gretel van Humperdinck. Eerder, in 2004 in Salzburg, als Octavian in Der Rosenkavalier.
Toch is opera niet haar enige vakgebied. Live en op de plaat is de liedkunst een ander favoriet terrein van de mezzo. Ze nam voor Hyperion alle Brahmsliederen op en maakte platen met liederen van Schumann en Hugo Wolf.
In het brede en overvolle programma van de Operadagen Rotterdam was het recital dat Angelika Kirschschlager met haar vaste begeleider Helmuth Deutsch afgelopen zondagmiddag in de Grote zaal van De Doelen gaf, een prettig rustpunt. Ze had gekozen voor 4 componisten en voor schakeringen van droefheid, grote droefheid, oneindige droefheid, uitzichtloze droefheid maar ook af en toe wat lichters.

In een samenwerking met begeleider Deutsch, zichtbaar gebaseerd op blind vertrouwen, weefde ze een klanktapijt in 27 kleuren, waar geen rafel, geen vlek en geen scheurtje aan te ontdekken viel. Alle muziek, alle teksten kwamen even gemakkelijk, trefzeker en mooi golvend uit haar mond. Ze zette boogjes in die richting hadden en waarvan duidelijk was dat ze exact wist waar het heen ging. Zingen met ronde hoeken, dat is een typering die bij Kirchschlager past. Het zag er bijna moeiteloos uit, ze liet muziek en tekst het werk doen. Een enkel lied had zoveel humor en kwam met zoveel plezier de zaal in dat het publiek in goedbedoelde obstructie soms ook tussen blokken liederen door applaudisseerde.
Somberheid, treurnis, donkerte, het was er allemaal. Melancholie soms, in een Brahms-lied als Űber die Heide. ‘Leben und Liebe – wie flog es vorbei’. Schuberts ‘Gretchen am Spinnrade’ kwam eerder stoer dan smachtend tot leven. En van Goethe’s gedicht Klärchen’s Lied (Die Liebe), dat in 9 regels de gestalten van de liefde beschrijft, was die ene beroemde zin ook een weergave van de breedte in emoties die Kirchschlager bereikt:’Himmelhoch jauchzend, zum Tode betrübt'.Liszt, muzikaal net wat eigenzinniger dan de anderen, was vertegenwoordigde met het bittere ‘Vergiftet sind meine Lieder’. Liederen van Mahler uit Des Knaben Wunderhorn maakten het programma compleet.
Er komen nieuwe kansen om Kirchschlager in Nederland aan het werk te horen. In het Holland Festival is ze op 15 juni 2011 in Amsterdam voor The Rape of Lucretia van Benjamin Britten, samen met onder andere Ian Bostridge. En in februari 2012 staat ze opnieuw op het Doelenpodium, samen met het Rotterdams Philharmonisch Orkest in de Kindertotenlieder van Mahler.
__________________________________________
Angelika Kirchschlager, mezzo-sopraan
Helmuth deutsch, piano
Liederen van Schubert, Mahler, Liszt en Brahms.
22 mei 2012 in de Doelen in Rotterdam.

Mahlers melancholie

2011-05-22T15:20:00.000+02:00

Het publiek dat een van de concerten op de tweede avond van de Operadagen Rotterdam wilde bezoeken, moest het centrum, uit. Door het park, of over de dijk, naar de tv-studio in de Schiecentrale. De omgeving van de Mullerpier is omgevormd van oude havenactiviteiten naar wonen en werken in de audiovisuele media, filmproductie en de kunst. Er zijn allang geen Komponierhauschen meer, zoals Mahler er een bezat, er zijn nu studio´s waar componisten achter Apple-computers aan klankdesign werken.
Zonder Apple deed Mahler dat in feite ook. De klankwereld in Mahlers Lied von der Erde, op grond van de enscenering vertaald naar Het lied van de aarde, heeft een trage, diepe melancholie. Het is de vraag in hoeverre Mahlers levensomstandigheden een rol speelden bij de keuze voor muziek en tekst. Die Chinesische flöte van Hans Bethge bood Mahler de tekstuele basis voor muziek die somberheid en melancholie uitdrukt, veel meer dan in de stralende werken uit zijn eerdere periode.
Reinbert de Leeuw bewerkte vorig jaar Das Lied voor klein ensemble. Er kwam een partituur voor slechts 13 musici van Asko | Schönberg. Regisseur Neil Wallace maakte voor de Operadagen een semi-enscenering voor de grote speelvloer van de studio. Als achtergrond was er een grote videowand. Wallace maakt vaak gebruik van dat medium. Er waren twee solisten, die heel wat meer deden dan Liederkunst en net wat minder dan gespeelde opera. De rol die tenor Yves Saelens zong, vraagt veel van een zanger. In sommige delen is het geluid van een heldentenor gewenst, in andere moet het lyrisch klinken en meer gevoileerd. Die beide kanten waar vocaal dik in orde. Ook de rol die in de enscenering was ontstaan vroeg breedte. Het eerste lied, Trinklied vom Jammer der Erde heeft uitgelatenheid in strofen als ‘Ein voller Bechter Weins zur rechten Zeit, Ist mehr wert, als alle Reiche dieser Erde´. Maar er staat ook: ‘Leert eure goldnen Becher zu Grund! Dunkel ist das Leben, ist der Tod´.
Mezzo-sopraan Birgit Remmert heeft alleen op plaatgebied al een enorme Mahler-catalogus gezongen. Bij het tweede lied in de cyclus, Der Einsame im Herbst, nam ze alle ruimte en alle tijd om de diepe melancholie in te kleuren. ´Mein Herz ist müde´, het klonk in haar stem en het was zichtbaar in haar spel. Pas in het laatste lied, Der Abschied, moest ze zwaarder aanzetten, meer geven. ´Ich suche Ruhe für mein einsam Herz’ staat er halverwege, om te eindigen met het wegstervende Ewig…ewig…ewig.
Eigenlijk werden er weinig middelen voor deze productie ingezet. Videobeeld, wat stoelen, periode-kleding voor de solisten, een hoop aarde, meer niet. De melancholie, de doorleefdheid van donkerte en somberheid, hadden niet meer nodig.
Dicht op het orkest, op maar enkele meters afstand van de zangers, was elk detail, elke stembuiging, de klank van cello, harp of hobo en de trage melancholie in volle schoonheid te genieten. Het publiek beloonde alle medewerkers met een stevig applaus, maar eerst met: stilte.

____________________________________
Mahler – Das Lied von der Erde / Het lied van de aarde
bewerking en muzikale leiding Reinbert de Leeuw
regie Neil Wallace

Een Dido van nog maar 28

2011-05-21T15:11:00.001+02:00

De Operadagen Rotterdam zijn afgelopen vrijdagavond geopend. Buiten gebeurde dat op het Schouwburgplein, waar enkele Rotterdamse koren zongen rond de appel, het symbool van deze zesde editie van het festival. De appel verwijst naar de zondeval in het paradijs, het verloren paradijs. Binnen het festivalthema ‘het verloren paradijs’ koos de organisatie voor de opera Dido and Aeneas van Henry Purcell als opening. Dido verliest zichzelf, wordt haar ergste vijand richting haar dramatisch einde en verliest zo het paradijs.
De voorstelling van regisseur Timothy Nelson en dirigent Nicolas Achten staat meteen. Je voelt dat er, ondanks de complexe thema’s die in en onder het verhaal en de muziek zitten, bij de makers een grote gedecideerdheid is over hoe ze hun versie willen vormgeven. Muzikaal leider Achten heeft jarenlang heel zorgvuldig de partituur en de bezetting bestudeerd. Hij heeft – zo blijkt uit de programmatoelichting- hele uitgesproken keuzes gemaakt voor verklanking en bezetting van het werk. Het orkest, Scherzi Musicali, is met 8 musici heel klein bezet. Het koor heeft één zanger voor elke stem. Met die kleine, authentieke invulling van het muzikale deel gebeurt er in de orkestbak al het nodige, transparant en authentiek.
Je hoort alles, de keuze van de tempi – heel snel in de ouverture en gedragen in de meeste aria’s, de instrumentatie met barokgitaar en slechts 2 violen. Het orkest is erg jong, maar dat geldt eigenlijk voor alle medewerkers aan deze productie.
Op het podium opent het koor met een nerveuze choreografie. In de opvatting van regisseur Timothy Nelson zijn alle rollen, op die van Dido en Aeneas na, niet zozeer karakters maar stemmen en invloeden in het hoofd van Dido. Dat thema staat centraal. Ze zit bedroefd, verweesd, neurotisch aan een tafel. Ze slikt haar laatste pillen. De koorleden beelden de geesten, de rol van Belinda, de second witch en de second woman uit met zang en kleine, scherpe choreografieën. Dido is niet de statige vrouw die haar liefde, tegen haar eigen voornemen in, heeft gegeven aan de prins van Troje om daarna door hem verlaten te worden. De Dido van Rosanne van Sandwijk (nog maar 28 jaar oud) is een getergde, zelfdestructieve vrouw die in een periode van vóór psychotherapie en Rogeriaanse counseling gesloopt wordt door haar gevangenschap in haar eigen emoties. Die richten haar uiteindelijk te gronde.Voor het toneelbeeld en de aankleding werd door de regisseur gekozen voor het Amerika van de jaren ’50. Een vintage koelkast, met skai beklede stoelen en Dido in een glamorous duster die aan Joan Crawford doet denken.
Op vocaal gebied wordt er vaak gebalanceerd tussen zang, spel en choreografie. Olivier Berten, de bariton met veel oude muziek-ervaring, zingt een niet zo aanwezige Aeneas. Hij doet zijn best maar kan weinig betekenen voor de lijdende Dido. Zijn rol en zijn zang zijn klein gehouden. Sopraan Rosanne van Sandwijk zingt uiterst verdienstelijk. Ze zet in met wat vibrato maar zeker in de slotaria is het volume klein, zeldzaam ingehouden. Ze zet geen stevige stem op om te epateren maar alle verdriet in het tragisch einde van Dido zit in haar zang én acteren. Bij Dido’s Lament staat ze alleen op het podium. De glimmende duster gaat uit. Gevangen in een volgspot stapt ze, in een onderjurk, recht naar voren, over de orkestbak de zaal in. Dat ze kan zingen, zag de jury van het Bossche Vocalisten Concours al. Dat ze kan acteren bewees ze vanavond. En dat ze met zoveel kwetsbaarheid een zaal kan ontroeren, dat bleek ondubbelzinnig. ‘Remember me’. Dat zal wel lukken.

Figaro versneden tot liedjesprogramma

2011-05-13T23:05:00.003+02:00

Het Nederlands Blazers Ensemble (NBE) bestaat al 50 jaar, maar klinkt en toont jonger dan ooit. Dankzij Radio 4 konden we afgelopen weken uitgebreid meeleven met de reis van het ensemble door het Midden-Oosten. Een bezoek van Maartje van ‘De Klassieken’ aan het honk van het NBE jongstleden dinsdag werd bekroond met de bekendmaking dat het NBE de Radio 4 Prijs krijgt.Schijnbaar onvermoeibaar was het ensemble gisteravond naar de Rotterdamse Doelen gekomen, samen met sopraan Johannette Zomer en bariton Frans Fiselier, voor De Bruiloft van Figaro! Dat uitroepteken hoort erbij. Het idee was dat de blazers een ‘kleine’ versie van Mozarts Le nozze di Figaro zouden spelen, dat de zangers met zijn tweeën vrijwel alle rollen voor hun rekening zouden nemen en dat het publiek met de juiste toelichting niet zou verdwalen in het verhaal.
Om die toelichting mogelijk te maken zat hoboïst Bart Schneemann achter een keyboard en deed de verbindende teksten als Basilio, de muziekleraar in het Nozze-verhaal. De solisten hadden voor elke rol kleding en schoenen, zodat het publiek zou snappen wie ze vertolkten.
De musici waren zo aardig geweest hun authentieke instrumenten mee te brengen, dat zou mooi passen bij de muziek van Mozart. Dapontes zorgvuldig gebeeldhouwde teksten waren vol taalguitigheden bewerkt door Ivo de Wijs. Het bruiloftsfeest kon beginnen!
Jammer dat de ouverture voor geen meter klonk. De muziek werd versterkt en kwam uit speakerboxen op het toneel. Bart Schneemann had een pruik op en deed een openingstekst, iets ironisch-kritisch. Een Dolf Jansen-dingetje, maar dan op halve snelheid. En toen begon het me te dagen: help, dit wordt cabaret! Zomer en Fiselier zongen prima. Niet op volle sterkte en ondanks de geluidsversterking maar deels te verstaan in de teksten van Ivo de Wijs, maar het zijn vocale kanjers. De afgevlakte aria’s waren meestal nogal kort en lieten niet echt een verhaal ontstaan op het podium. Tot vervelens toe werd herhaald dat het onbegrijpelijk zou zijn en dat toelichting noodzakelijk was. Het bleek de bedoeling dat het publiek na ieder liedje klapte en zo ontstond de klassieke opbouw van een echte cabaretavond: praatje, grapje, liedje, applausje. En dat ging maar door.
Er was heus wel wat te genieten. ‘Dove sono i bei momenti’, de aria van de Gravin, zong Johannette Zomer met de van haar bekende grote kwaliteit. En het NBE, daar is muzikaal ook geen speld tussen te krijgen. In zijn slottekst kwam verteller Schneemann terug op de opening en destilleerde er een moraal uit. Iets over Mozart als allochtoon. Ik zei het al: cabaret.
Goede stemmen, een prima ensemble en schitterende muziek, en toch werkt dat niet als het door mensen wordt gedaan die weliswaar heel goed in hun vak zijn, maar hun cabaretdiploma bij InHolland gehaald hebben.
__________________________________
De bruiloft van Figaro!
W.A. Mozart
Nederlands Blazers Ensemble o.l.v. Bart Schneemann (hobo)
Solisten: Johannette Zomer (sopraan) en Frans Fiselier (bariton)
12 mei 2011 De Doelen - Rotterdam.

4 mei 2011 in Rotterdam

2011-05-04T22:58:00.004+02:00

Er waren weer veel mensen stil, vandaag, om 20 u. op het Stadhuisplein. Om terug te denken aan wat er gebeurde in de oorlog. En daarna.
Maar een paar honderd meter van de plek waar we stil waren, stond het huis van mijn vader, aan de Delftsevaart. Het werd verwoest bij het bombardement van 10 mei 1940. Een gebeurtenis die, zo bedacht ik, niet alleen in de zielen van de mensen die het overleefden staat gekrast, maar ook in de 'ziel' van de stad. We waren stil, ook vanwege de mensen die omkwamen bij dat bombardement. De stad was en is getuige.

Die Frau ohne Schatten in Antwerpen

2011-04-28T22:49:00.000+02:00

Het theater van de Vlaamse Opera in Antwerpen is een imposant, neoklassiek gebouw, dat helaas enigzins wegvalt in zijn omgeving. De gevel, die het moeiteloos zou winnen van bijvoorbeeld La Scala in Milaan en het Châtelet in Parijs, blijkt nog het best te bewonderen vanaf de eerste etage van de McDonald’s op de Meir. Niet de eerste de besten hebben er op en voor het podium gestaan. Zelfs componist Richard Strauss dirigeerde er ooit één van zijn opera’s. Al was dat niet die vierde opera die hij samen met Hugo von Hofmannstahl maakte, Die Frau ohne Schatten. Dat was wel waarvoor ik naar Antwerpen gereisd was.

Dirigent en orkest
Om maar even bij de dirigent te blijven: Alexander Joel is jong, stond als ‘Kapellmeister’ voor het orkest van de Deutsche Oper am Rhein en werkte bij veel andere Duitse operahuizen. Hij leidde het orkest van de Vlaamse Opera uiterst vaardig door de beruchte partituur heen. Het orkest, ongetwijfeld voor deze keer wat groter bezet in het koper, leverde een fraaie prestatie. Natuurlijk, de muziek van Strauss schreeuwt om een groot orkest en om de kwaliteit van een Furtwängler, Böhm of Haitink, maar aangezien die niet aanwezig waren, deden we het met dit prima ensemble.
Het hele verslag van het bezoek aan Die Frau ohne Schatten in Antwerpen is te vinden op Place de l'Opera
________________________________________________________________
Die Frau ohne Schatten van Richard Strauss
Vlaamse Opera Antwerpen
Alexander Joel dirigent.
Marion Ammann, Stephanie Friede e.a.
28 april 2011.

Karlheinz Stockhausen - Sonntag aus Licht

2011-04-25T13:54:00.009+02:00

Op de website van de Duitse componist Karlheinz Stockhausen (1928 – 2007) staan de kaarten en telegrammen die John Lennon hem stuurde in 1969. De Beatles wilden de componist heel graag afbeelden op de hoes van het album Sgt. Peppers. Hoewel Stockhausen wat laat reageerde vanwege de drukte, kwam er uiteindelijk een reactie. Daartoe moest manager Brian Epstein nog wel eerst een telegram zenden.Zo kwam de foto van Karlheinz Stockhausen terecht op de hoes. Hij staat achteraan, vijfde van links, in dezelfde rij als o.a. Mae West, Carl Jung en Bob Dylan. De Beatles noemen de Duitse componist als één van hun invloeden. Dat is goed te horen op ‘A day in the life’.
De laatste grote cyclus die Stockhausen componeerde was ‘LICHT – Die sieben Tage der Woche’. Het werk heeft zeven delen, elk deel gewijd aan een van de dagen van de week. Verschillende onderdelen, complete ‘dagen’ of fragmenten ervan zijn als eerder uitgevoerd. Het ‘Helikopter-Streichquartett’ (waar de musici daadwerkelijk onder een helikopter hangen) wordt wel eens gespeeld en de opera’s over donderdag en vrijdag gingen eerder in premiere in Covent Garden en de Scala van Milaan.
In Stockhausen-stad Keulen was afgelopen weken de premiere van ‘Sonntag aus Licht’, het zevende deel van de cyclus. Het werk dat inclusief pauzes negen uur duurt, werd in de weken voor Pasen in 2 delen op 2 avonden uitgevoerd en op Eerste Paasdag voor het eerst in zijn geheel.
Pasen 2011. Wekenlang had er passiemuziek geklonken. We hadden geluisterd naar de Bach-exegese van de Bachvereniging, zoals altijd met bijna analytische aandacht voor de partituur. Met bewondering ervoeren we de unieke enscenering van de Johannes Passion door de Nationale Reisopera. We zagen het, op Witte donderdag, echt Pasen worden onder de handen van Yannick Nézet-Séguin, die zijn ongekend grote talent toonde in een Mattheus Passion die, binnen de lijnen van Bach, mooie effecten en diepe emotie liet horen.
Ik had de stilte kunnen zoeken met Pasen, maar ik wilde verder. Op zoek naar diepgang, betekenis, zin. Kunst, zeker muziek en zeker ook opera, kan dat bieden.
Op de ochtend dat de oude prelaat in Rome de zegen zou geven, voor de stad en de wereld, was ik in de stad. Nota bene die waar het godshuis het centrum domineert, Keulen. Ik kwam voor de eerste integrale uitvoering van Stockhausen’s ‘Sonntag aus Licht’. Aan het werk ligt een ‘superformule’ ten grondslag en heel veel ideeen over religie, de wereld en de kosmos. Stockhausen had als wens voor de uitvoering van zijn opera - die hij zelf niet meer zou mee maken: “Hoffentlich beten Sie mit mir, daβ Sonntag aus Licht kein ‘Ruhetag’ sondern ein Tanz in der Sonne wirdt. Furchtlos Weiter!”.
De ochtend van Pasen in Keulen. De klokken van de Dom hebben in de nacht en deze ochtend al vaak geluid. Dit is ongetwijfeld de lichtste zondag tot nu toe in dit jaar. De omgeving van het Staatenhaus, een beurs-achtig gebouw naast de Kölner Messe, kleurt wit. Veel mensen blijken het verzoek van de organisatie te hebben gehonoreerd en dragen wit. Ik heb de middag ervoor nog snel wat wits aangeschaft. Er hangt een prettige spanning. Er kunnen ruim 600 mensen per uitvoering aanwezig zijn. We gaan de zaal binnen waar ligstoelen opgesteld staan in een cirkel. De ruimte is rond, heeft witte wanden en aan het plafond hangen grote panelen die kunnen draaien als wieken. Vanuit een ligstoel, zo is de bedoeling, kun je de muziek beter ondergaan. Maar ontspannen lukt me niet goed, er is zoveel te zien.
Het licht in de zaal wordt gedimd, het is begonnen.

Deel 1: Lichter – Wasser
Eva en Michaal zwerven letterlijk door de ruimte. Eva rolt door de zaal op een troon van danseressen en Michael zweeft in een stellage boven het publiek. Michael en Eva maken deel uit van het drietal protagonisten in de hele ‘Licht’-cyclus. Lucifer, de duivel, is de derde maar hij doet in ‘Sonntag’ niet mee. Verspreid door de ruimte staan de musici opgesteld. Ze produceren een toon en geven die als het ware door aan een ander. De kleding lijkt gebaseerd op de eerste beelden die we kennen van de ruimtevaart. Michael ziet eruit als Yuri Gagarin, de musici dragen wijde lak-overalls met tekens. Op hun muzieklessenaar is ruimte gemaakt voor een kaars en een glas. Vuur en water. Tenor Hubert Mayer zingt geregeld muziek van Stockhausen en lijkt geen moeite te hebben met de complexe teksten en en niet eenvoudige muziek. Sopraan Anna Palimina, lid van het ensemble van de Oper Köln, heeft hele andere dingen te doen dan in haar andere rollen als Konigin der nacht of Servilia uit Mozarts ‘La Clemenza di Tito’.
Liggend in de strandstoel begin je te vergeten dat het een voorstelling is. Op de wanden zijn projecties die ronddraaien dankzij enorme beamers op stellages.
Het is niet eenvoudig om structuur te ontdekken. Er is geen boventiteling, dus je moet het hebben van wat je ziet en wat je aan tekst verstaat.
Volgens Stockhausen wordt God’s lof gezongen in de versmelting van Michael en Eva. Zoals de musici de planeten voorstellen, zo draaien Michael en Eva om elkaar heen. Op beeld is een nieuwe planeet te zien: Micheva. Eva stapt uit de jurk en loopt door de zaal. Michael zweeft vlak boven mijn hoofd. Het geluid wordt heel geraffineerd aangepast aan de plek waar de zangers op dat moment zijn. Na veel omzwervingen in de ronde ruimte vinden Michael en Eva elkaar. Op het woord ‘Licht’ verlaten ze de ruimte.
Het applaus klinkt, het bijna onwennig om na zo’n scène gewoon te applaudiseren. Oh ja, het is muziektheater.

Deel 2: Engel-Prozessionen
Na een pauze zijn we terug in de ronde zaal. Vier solisten en zeven koren zingen de lof van God in zeven wereldtalen. Dirigent James Wood staat op een verrijdbaar podium, dat hem voert naar strategische dirigeerplekken in de zaal. Hij heeft een gewaad aan met ledlampjes, voor de versiering maar ook heel functioneel op zijn handen, zodat zijn aanwijzingen goed te zien zijn. Deze opera blijkt, ongetwijfeld geheel buiten de bedoelingen van de componist, óók een ode aan de ledlamp. De 7 groepen bewegen door de ruimte. Iedere groep draagt gewaden in een eigen kleur, bedrukt met grote strepen en de naam van de opera en de componist.
Ledlampjes zijn op de kleding bevestigd om de partituur te lezen en ze verlichten een soort kerststerren die de zangers op hun rug dragen. Als ze aan de beurt zijn, knippen met een schakelaartje hun eigen licht aan en voilá, ze zijn uiterst overtuigend engel. In deze Engel-Prozession doen ook de leden van Capella Amsterdam mee.
Langs de wanden staan zangers, in gewaden met strepen die doorlopen in de schmink van hun gezicht. Hun hoofd is deels bedekt door een grote kap. Ze leveren een sonore basistoon die door het hele stuk te horen is. De handen zijn soms gevouwen, dan weer gekruist, ook daarvoor is een speciale choreografie.
De concertante wereldpremière, in de Zaterdagmatinee van het Concertgebouw in 2002, is vast heel mooi geweest, maar deze enscenering tilt het werk naar indrukwekkend niveau.
Bij het applaus klinken de eerste bravo’s voor de zangers en musici.

Deel 3: Licht- Bilder
Wellicht niet bedoeld als entracte, maar deel 3 is vooral qua vorm een minder interessant deel van deze opera. We gaan ervoor naar de andere zaal, die als traditionale theaterzaal is ingericht. De tenor en 4 musici bezingen de schepping, staand in het water. Achter hen een scherm met 3D-beelden die aansluiten bij de tekst. De waterdruppels, stenen en planten lijken door de zaal te zweven. We ervaren het, dankzij de uitgereikte 3D-brillen. Ik vind het wat traag, niet zo spannend en begin me af te vragen of het mooiste al geweest is.

Deel 4: Dufte – Zeichen
We zijn opnieuw in de theaterzaal. Er is vertraging want de vuren kunnen niet aan vanwege een mankement aan de luchtopeningen in het dak. Besloten wordt de vuren in de voorstellling te beperken. In dit deel van het werk komen de dagen van de week voorbij. Ze hebben alle een eigen symbool, dat Stockhausen in de partituur tekende, en een eigen geur. Twee mannen maken op gezette tijden geheimzinnige rondes door de zaal, voorzien van wierookvaten zoals je die in de katholieke kerk ziet.
De scène wordt gezongen door 6 zangers. De synthesizer speelt alsof hij een continuo vormt. Er zijn grote dag-tekens van staal, dansers brengen ze op en laten ze weer verdwijnen. Het teken van de zondag gaat in vlammen, De alt – gezongen door Noa Frenkel die een in de partituur voorgeschreven ‘tiefe alt’ heeft- zingt de rol van Eva die hier zeer bijbels Eva Maria heet. Ze roept naar de zaal: ’Komm Michael Himmels-Knabe!’
‘Hier bin ich unter die Leuten’, roept een piepklein jongetje vanuit het publiek. De jonge Michael wordt vertolkt door een sopraan van het knapenkoor uit Dortdmund gekleed in een mini-Gagarinoverall. Hij loopt naar voren en zingt een duet met Eva Maria. ‘Was du wilst, wird geshehen’, zingt Eva. Dichter op het thema van de verlosser kan Stockhausen niet komen. Het duet is knap gezongen maar ook buitengewoon ontroerend.

Deel 5: Hoch-Zeiten
Het wordt zeven uur, we zijn al zo’n 6 uur onderweg, afwisselend opera-delen van rond een uur en ruime pauzes, die je aan de Rijnoever in de zon kunt doorbrengen. Er is eten, er wordt sekt en prosecco gedronken en we zijn in afwachting van het 5e deel, het parallel gespeelde ‘Hoch-Zeiten’.
Daartoe wordt het publiek opgesplistst, iedere groep krijgt een andere kant van het zelfde deel te zien en wisselt dan zodat je alles kan meemaken van het werk. Het idee is dat er af en toe ’vensters’ opengaan en er verbinding ontstaat tussen beide uitvoeringen.
De optimale volgorde is eerst de orkestversie. In de theaterzaal spelen de musici van de Kölner musikFrabrik vaardig de ingewikkelde partituur. Af en toe schakelt het beeld op een groot scherm naar de parallele uitvoering in zaal A.
We verhuizen na een korte pauze. In de ronde zaal staan 5 groepen dansers opgesteld die allemaal een bruiloft uit een van de continenten verbeelden.Via een ingenieuze geprojecteerde tijdcode gaan de gezamenlijk onderdelen van de choreografie synchroon. Ik loop door de zaal, langs en tussen de dansers. Als ik me afvraag waar je in korte tijd 600 ligstoelen laat verdwijnen, zie ik ineens dat ze er wel nog zijn. De poorten, enorme ornamenten en grote raderen langs de zijkant blijken opgebouwd uit gekoppelde ligstoelen.
Sommige scenes zijn ingehouden, een Japanse bruiloft, een oosters ritueel. Opvallend is de west-Europese bruiloft. De dansers, twee mannen en twee vrouwen, zijn herkenbaar aan hun t-shirts met de sterren van de EU. Ze zijn brutaal, gaan soms bijna imperialistisch de zaal door, maar zijn ook liberaal: ook de vrouwen trouwen met elkaar, de mannen kussen.
Tegen het einde gaan alle dansers op stelten, ze lopen door de zaal, maken contact met het publiek, raken je subtiel even aan of geven schouderklopjes. Ik vind het ontroerend. Langzaam leiden ze het publiek naar de binnenring, waar we ineens omgeven zijn door de enorme wielen van ligstoelen. Michael zweeft op een paard langs de wanden.Er ontstaat een spannend soort rust, verstilling zelfs. Ik krijg een brok in de keel.
Dan is het afgelopen, groot applaus.
Ik loop langzaam naar buiten, waar uit grote speakers de muziek voor synthesizer van Stockhausen klinkt. Een paar dansers maken een ronde, het publiek verlaat langzaam het terrein.
Over de Rijn, lopend op de brug, overdenk ik wat ik gezien en meegemaakt heb. Ik wilde wel theater, opera en bezieling, maar geen kerk. Dan had ik net zo goed uit mijn hotelkamer zo de Dom in kunnen lopen. Wat me deze dag erg beviel is de idee dat deze opera weliswaar religieus is, maar nergens prekerig werd. Het was geen eredienst, wel diepgang maar geen flauwekul. Hoe merkwaardig of origineel de opvattingen van Stockhausen over religie en betekenis ook zijn, hij blijft aan de kant van de kunst en daarmee weg van esoterische zweverigheid.
Ik realiseer me dat het een hele unieke dag was.
De kreet van Stockhausen komt me weer in gedachten: ‘Furchtlos weiter!’

In deze video van de musikFabrik komen alle onderdelen voorbij:

__________________________________________
Sonntag aus Licht – Opera in 5 Szenen und einem Abschied
Karlheinz Stockhausen
Geproduceerd door: Oper Koln.
Orkest: Die musikFabrik, koor o.a. Capella Amsterdam.
Muzikale leiding: Kathinka Pasveer en Peter Rundel
Concept: La Fura dels Baus
Solisten o.a. Hubert Mayer, tenor, Anna Palimina, sopraan, Noa Frenkel, alt.
24 april 2011 in Keulen

Film: L'ascenseur pour l'échafaud

2011-03-30T00:32:00.001+02:00

Het is een van die universele genoegens: een oude film die ineens opduikt in een festival of een speciale voorstelling van een bioscoop. LantarenVenster heeft af en toe van die klassiekers en zo zag ik op deze donkere woensdagavond de eerste speelfilm van Louis Malle, 'L'ascenseur pour l'échafaud', weer eens.
Glansrol van Jeanne Moreau, een tikje politiek, nozems die in de tijd van de film (1958) 'blousons noirs' genoemd werden en vooral die straatscenes met muziek die Miles Davis in één nacht inspeelde bij de film die al volledig gemonteerd was.
Zwart/wit, sfeer, zeer moderne locaties als een betonnen kantoorgebouw in Parijs en het eerste motel van Frankrijk.
Toen ik weer buiten kwam in het donker liet de regen de straten glimmen. Soms klopt alles.

________________________________________________
Ascenseur pour l'échafaud - Louis Malle
met o.a. Jeanne Moreau en Maurice Ronet

356 musici en een dirigent: de Gurrelieder

2011-03-23T00:47:00.000+01:00

Het had centraal gestaan in de voorpubliciteit en het getal schreeuwde van het programmaboekje: 356 musici en zangers voerden gisteren in de Doelen in Rotterdam de Gurrelieder uit. Size matters bij het uitvoeren van dit werk van Arnold Schönberg, dat vanwege de omvangrijke bezetting niet vaak live wordt gespeeld.
Het was de avond van Reinbert de Leeuw, gisteren bij de première in de Doelen, en het is hem meer dan gegund. De Leeuw verrijkte de Nederlandse cultuur met onnoemelijk veel muziek, concerten, initiatieven en ensembles. Hij stond met vier andere componisten aan de wieg van de opera Reconstructie in 1969, toen opera nog tot kamervragen kon leiden. Het Schönberg Ensemble ontstond op zijn initiatief, zijn opnamen van pianowerk van Satie bereikten veel huiskamers en hij dirigeerde opera bij De Nederlandse Opera (DNO) en de Nationale Reisopera.
Inmiddels is De Leeuw 73, maar hij is nog volop in actie. Hij was de laatste maanden te horen als pianist bij de gedanste Hugo Wolf-liederen van Hans van Manen en hij was – opmerkelijk – juist alleen te zién als pianist in De Wereld Draait Door. Daar kreeg hij met zijn uitvoering van John Cage’s werk voor piano 4’33’’ zelfs Matthijs en zijn studio meer dan vier minuten stil. Bij DNO dirigeerde De Leeuw verder de voorstellingen van Legende van Wagemans.
De orkesten voor deze uitvoering van de Gurrelieder waren afkomstig van de conservatoria van Rotterdam en Den Haag. De koren bestonden eveneens uit conservatoriumstudenten en werden aangevuld met Toonkunstkoor Amsterdam en het Brabant Koor.Het duurde overigens nog wel even voor die koren iets te doen hadden. Pas na pakweg vijf kwartier hadden ze precies één woord als tekst: ‘Holla’. Tot die tijd waren het orkest en enkele vocale solisten aan zet. De enorme orkestbezetting gaf een overweldigend geluid. Alsof je niet voor maar in het orkest zat als luisteraar. Er was duidelijk veel gerepeteerd en De Leeuw hield zonder al te veel misbaar het proces dat zich afspeelde volledig in de greep. Sopraan Melanie Diener zong de rol van het meisje Tove. Haar eerste lied was nog wat strak, maar later zong ze losser en met meer overtuigingkracht. Haar tegenspeler Daniel Kirch had als Waldemar veel meer moeite om te stralen, ook omdat de orkestpartituur bij zijn zang soms wel heel veel volume voorschreef. Daar hielp zelfs de versterking van de zangstemmen niet bij. Of die was gewoon niet zo adequaat ingeregeld. Tenor Eberhard Francesco Lorenz bracht humor en speelsheid in de uitvoering. Als Klaus-Narr stak hij zijn hoofd om de zaaldeur, trippelde naar het podium en zong daar zijn commentaar. Even daarvoor gaf mezzo Catherine Wyn-Rogers – de mooiste stem van de avond – een kort maar indrukwekkend optreden als Waldtaube.Het stuk vervolgde richting de ‘Wilde Jagd’, toen de mannenkoren ‘Und wir sind des Todes, der Sorge und des Todes, des Schmerzes und des Todes’ zongen. Dat maakte een verpletterende indruk.
Na een orchestervorspiel eindigde het werk bij de zonsopgang. In dat deel speelde de ‘sprechstimme’ van Alexander Oliver een grote rol. Oliver, onlangs uitgebreid aan het woord op Place de l’Opera over zijn Dutch National Opera Academy, deed heel wat meer dan ‘sprechen’. Zijn inbreng was muzikaal-eloquent.
Het was de verdienste van Reinbert de Leeuw dat al dat geluid, al die trilling van de lucht afwisselend dreunend, subtiel, snel en langzaam tot klinken kwam. Het donderende einde, toen de koren ‘Strahlenlockenpracht’ zongen, was één groot crescendo.
Wat zou het mooi zijn geweest als daarna de galm en de stilte van het uitklinken van de muziek geklonken had. Maar al voor De Leeuw het eindsignaal gaf, barstte een deel van het publiek uit in applaus. Rotterdam heeft geen poëzie, zo blijkt weer.
[Recensie ook gepubliceerd op 'Place de l'Opera']
______________________________
Codarts Symphony Orchestra
Symfonieorkest van het Koninklijk Conservatorium
koren van het Koninklijk Conservatorium en Codarts, het Brabant Koor en Toonkunstkoor Amsterdam onder leiding van Reinbert de Leeuw.
Solisten: Daniel Kirch, Melanie Diener, Eberhard Francesco Lorenz, Catherine Wyn-Rogers, Andrew Schroeder en Alexander Oliver.

Filmfestival dag 2

2011-01-29T13:40:00.009+01:00

Dag 2 opende met Behind the red motel door. Meestal is de aanduiding 'freakshow' niet echt complimenteus in een recensie, maar de film die regisseur TheWorldFamous Ike (zo noemt hij zich echt) maakte is een buitengewoon aangename freakshow. Het motel beschikt aan de receptie over een nerd die betalingen aanneemt, die vaak meteen weer worden meegeroofd door de vaste overvallers.Als je het juiste arrangement neemt krijg je bij het inchecken de zeep voor in de badkamer gratis. Een roze hart aan een koordje, dat als attribuut door de hele film heen opduikt.
Het was een dag na de wereldpremiere, het was pas 12.15 en de zaal zat vol. Regisseur TheWorldFamous Ike mag dan gezien zijn naam niet overlopen van bescheidenheid, hij bleek daarover zo verbaasd dat hij, voor de film werd gestart, zijn camera pakte en een foto van het publiek maakte. We zwaaiden even naar de lens en zo werd dit unicum vereeuwigd.
Een motel vol rare mensen, bezig met drugs, drank of kinky sex. Grappig in beeld gebracht met een verhaal dat heel vaardig verteld werd.

Ze had 15 jaar geleden in Rotterdam gestudeerd en in Nederland haar eerste baan in de filmwereld gevonden. Ze was blij terug te zijn in deze stad, nu met haar eerste grote film als producente. De Chinese Jessica Kam-Engle legde voor de film uit waarom de vertoning in Rotterdam zo speciaal voor haar was. De film, The Piano in a Factory, was een wat klassiek gemaakte geschiednis over een man in scheiding met een dochter, in het Noord-Oosten van China. Veel oude industrie, werkoosheid. De dochter bepaalt dat ze na de scheiding bij de ouder wil wonen die een piano heeft. En zo gaat de man aan het werk, geholpen voor zijn eveneens op straat gezette collega's, om een piano te bouwen. Geen goed hout voor handen, dus het wordt een gietijzeren vleugel.
Qua vorm zit de film in tussen een VARA-dramaserie uit afgelopen decennia en het Spaanse Schaep. Origineel verhaal dat geen onnodige moeite doet om te charmeren en dat maakt het net zo charmant. Gaat die piano lukken....en hoe zal hij klinken?

L' illusion comique speelt zich af in een eenheid van plaats en tijd. Het is een bewerking van een stuk van Corneille en in die tijd was dat gangbaar. Opdracht aan regisseur Amalric was om met de acteurs in de reguliere productie van het stuk van Corneille uit de 17e eeuw, een versie te maken in een eigentijdse setting. De teksten, geschreven in alexandrijnen, moesten onaangetast blijven. Het idee is niet heel spectaculair - in de opera doen ze het geregeld - maar de uitwerking was prachtig. De alexandrijnen van Corneille die worden uitgesproken in de moderne setting van het Hotel du Louvre, niet ver van de Comedie-Francaise, met een gezicht op de Opera Garnier, zijn adembenemend. Het was wel goed opletten, de vertaling in het Engels van het Frans was in stijl en niet erg makkelijk.
Een film die indruk maakte.

De roem was Les amours imaginaires al vooruitgesneld. De nieuwe van Xavier Dolan, die vorig jaar de jongerenprijs won met zijn eerste film, was al bij voorbaat een hit. Deze keer ging het om Francis en Marie die beiden dodelijk verliefd worden op Nicolas. Die heeft niks in de gaten, zo lijkt het. Om zijn hart te winnen gaan Marie en Francis ver, ze duiken in de liefde van Nicolas voor Audrey Hepburn, zodat Marie met een klassiek Hepburn-sjaaltje gaat lopen en Francis leert citaten uit haar films uit zijn hoofd.En beiden hebben geen enkel idee wat er in het fraaie hoofd van Nicolas omgaat en hoe hij hen ziet en wat hij zou willen.
Nolan is net 21, lekker eigenwijs en schrijft, versiert en styled zijn film net zo lang tot hij het leuk vindt. Leuke muziekkeuze, met een Italiaanse versie van Bang-bang, door Dalida. Of de kijker ook enthousiast wordt van onderdelen als de nagespeelde interviews, die het verhaal nogal stil leggen, lijkt hem niet te interesseren. Genomineerd alweer voor de jongerenprijs dit jaar.

Het International Filmfestival Rotterdam is begonnen

2011-01-28T09:42:00.007+01:00

Er is veel goed nieuws te melden over het Rotterdamse Filmfestival. Het bestaat 40 jaar, het is met een speciaal XL-programma uitgebreid en de stad laat nog duidelijker zien dat het festival over Rotterdam heerst deze dagen. De ontwerpers van de huisstijl hebben de zwart/witte-basisposter dit jaar, vergeleken met die van vorig jaariets minder verkloot en er met wat meer stijl een jubileumposter van gemaakt:Ook daarom ga je voor je lol veel en lang in het donker zitten.
De kaartverkoop verliep buitengewoon smooth en zo kon het voor mij beginnen.
Traditioneel is dat met de VPRO-Previewdag, waarop een aantal toppers van het programma voorbijkomen. We zaten voor het eerst sinds jaren niet in Pathe 1 maar in Luxor. Dat was even wennen, vooral omdat de stoelen en zitruimte van Luxor berucht zijn. Gebouwd voor 2 maal 3 kwartier zitten, en dat voel je aan je knieeen na enige tijd.
Gerhard Busch van de filmredactie van de VPRO, die de dag samenstelde, meldde in zijn openingswoorden dat het leuk zou worden en festival-directeur Wolfson liet weten dat we als zaal een topprestatie gingen leveren. Het lukt in de normale programmering vrijwel niet om meer dan 5 films op een dag in te plannen, en wij gingen er toch echt 6 zien.
En zo begon het.

Blue Valentine had niet zo'n heel origineel thema: relatiegedoe in een huwelijk dat na de eerste leuke jaren en het krijgen van een kind versleten raakte. Maar, beide hoofdrollen waren heel goed in het laten zien van hun leuke kant en de verzuurde versie die daarvan over was. Het acteren was uiterst naturel en dat gold ook voor het spelen met de tijd. Flashbacks lieten de mooie jaren zien en die schakelden heel organisch naar het heden. Dankzij de vanzelfsprekende behendigheid van de maker, Derek Cianfrance, vloog de tijd in de eerste uren van deze filmdag.

Essential Killing had een wat dubbelzinnig concept. Maker Jerzy Skolimowski wilde geen politieke film maken, daarom zien we wel een moslimstrijder, maar is die zonder en blijven de locaties vaag. Het lijkt te gaan over een Taliban strijder die door de Amerikanen wordt opgepakt, ontvlucht en uit de handen van zijn vijanden moet blijven. In het besneeuwde Oost-Europerse landschap valt dat niet mee. Het is niet politiek, en het is ook geen erg identificabel verhaal. Vincent Gallo, die vorige jaar in mijn favoriete film 'Testo' zat, is hier een zwijgende vluchteling. De ontberingen zijn zwaar en waar dat wellicht dramatisch bedoeld is, wordt het af en toe eerder een tikje lachwekkend. Korte omschrijving: een niet onaardige film, maar wel erg Jason-Bourne-met-pretenties.

Somewhere van Sofia Coppola, die enorm scoorde ooit met Lost in Translation, maakt met Somewhere een verhaal over een jonge, succesvolle acteur die het niet helemaal kan vinden in het leven. Dat leven bestaat uit hard in een snelle auto rijden, veel scharrels en als die er niet zijn het inhuren van strippers en paaldanseressen. De openingsscene van de film bestaat uit een prive-voorstelling van twee danseressen, die ondanks bloedserieuze pogingen om spannend te zijn vooral lachwekkend zijn.
Als zijn dochter door de ex bij hem wordt gestald omdat de ex zichzelf gaat zoeken, ontdekt de acteur dat er meer is, en dan....
Het was, ook bij deze film, de dag van de open eindes. Verder verklap ik niks.
Somewhere won een prijs in Venetie op het festival en is licht, onderhoudend, grappig en met een net wat minder spannend gegeven, bijna net zo leuk als Lost in Translation.

Black Swan, de film waarover vooraf het meest geschreven is. Vast een geweldige film, goed en extreem levensecht geacteerd door Natalie Portman.De zelfdestructieve obsessie van de ballerina voor perfectie in haar rol in het Zwanenmeer is heel kundig verfilmd, maar speelt in een wat ziek milieu en heeft naarmate de film vordert steeds meer horro-elementen. Too much, wat mij betreft.

Attenberg, net toen ik me afvroeg wat die titel betekende, kwam in de film het antwoord. Het meisje, Labed, kijkt naar liefde en sex zoals natuurfilmer David Attenborough naar dieren kijkt. Ze kan zijn naam niet onthouden en maakt er Attenberg van. Het is een absurd verhaal over Labed die haar vader ziet sterven, van haar vriendin de liefde leert begrijpen en met een man experimenteert. Nogal traag maar mooi, ouderwets-cinematografisch in beeld gebracht en af en toe behoorlijk grappig. Moderne Griekse cinema met eigenzinnige beelden en absurdistische kantjes.

Meek's cutoff wordt een anti-western genoemd. Toch zien we veel elementen uit de echte western, zoals kolonisten die met huifkarren door kurkdroge woestijngebieden trekken, paarden, honden. Maar een saloon komt er niet in voor, er is helemaal geen gebouw aanwezig in de film. Er vallen twee schoten maar die zijn niet spectaculair. Oh ja, en er is één indiaan.Traag ontvouwt zich het verhaal van de kolonisten die zich laten leiden door Meek, die het allemaal goed denkt te weten en helpt in de zoektocht naar water en een plek om zich te vestigen. Je zou dit ook een roadmovie kunnen noemen, al is er nergens sprake van een road. Dat heeft nog gevolgen voor de huifkar, aan het eind van de film.
De laag onder het verhaal in interessant genoeg om even te citeren:
"De filmmakers ontkennen niet dat er een allegorische parallel te trekken valt met het Bush-tijdperk. De kolonisten moeten kiezen tussen hun onbetrouwbare blanke leider en een gekleurde buitenstaander: een Indiaan in wie zowel een terrorist als president Obama te zien valt."

Le Nozze rammelde

2011-01-19T14:54:00.006+01:00

Het net 10 jaar bestaande gezelschap Barokopera Amsterdam heb ik, als ik me niet vergis, nog niet eerder op het podium gezien. Ze brengen kleinschalige producties van opera's uit de Barokperiode op de planken en dat lijkt veel succes te hebben. Hun verschillende Purcell-voorstellingen had ik graag gezien, en het recente Purcell-Gala van kort geleden liep ik mis door agenda-problemen. Dus het werd tijd!
Dit seizoen brengt Barokopera een kamerversie van Le nozze di Figaro van Mozart, een dan de 3 Daponte-opera's. Ik was - hoe 'fout' die versie ook was vanwege het nogal afwijkende interpreteren van het libretto- heel blij met de versie die Jossy Wieler en Sergio Morabito voor de Nederlandse Opera maakten. Vorig seizoen bracht Opera Zuid een niet onaardige versie, die muzikaal iets aangenamer was dan qua toneel en vormgeving.
De regisseur van die zuidelijke versie, Sybrand van der Werf deed ook de regie van deze kamer-versie. De bedoeling was een nieuw licht te werpen op het verhaal, omdat er veel aanknopingspunten in zitten voor een verhaal naar deze tijd.
Nou ja, dat idee was leuk. De zang was mooi en het orkest was zelfs heel prettig. Barokopera speelt 'authentiek', op oude instrumenten of kopieen daarvan. Zeker door de kleine bezetting (7 musici) krijg je dan een buitengewoon mooie klank, doorzichtig, met veel meer ruimte voor details dan met grote orkesten die een veel meer verzadigd geluid produceren. So far so good.Maar, er was ook erg veel jammer aan deze productie. De keuze van Richard Keen als verteller/Figaro bijvoorbeeld. Zijn spreekteksten waren vaak nauwelijks te verstaan, en zijn acteren vond ik zeer matig. Verder een wat moeizaam decortje, een slordig neergekwakte dia-projector op een Ikea-tafeltje*. Licht dat niet leek aangepast aan de omvang van het Schouwburg-podium. Alsof dat te groot was voor deze voorstelling.
Ongemakkelijk was het ontbreken van een ritme in de voorstelling, ik kreeg het idee dat er veel niet was getest voor publiek, al was dit al de 8e uitvoering.
De 'twist' in het verhaal was niet zo duidelijk, ik verwachtte ingenieus spel met bijv Cherubino die man was of vrouw en die daarmee voor een twist zou zorgen in het verhaal. Maar het bleek te draaien om de tuin-ontmoeting, die in het oorspronkelijke libretto plaatsvindt met een als Susanna verklede Gravin. In deze versie wás het Susanna. Niet echt wereldschokkend.
Mooie muziek, goede zang en veel, heel veel gerammel. Met een te groot podium en te dure kaartjes was het geen onverdeeld aangename kennismaking met Barokopera Amsterdam.
(* model Lack á € 4,95)

___________________________________________
Barokopera Amsterdam
Frederique Chauvet/Sybrand van der Werf
Le nozze di Figaro
Schouwburg Rotterdam
18 januari 2011

Liefdeselixer in kil Den Haag

2011-01-16T20:49:00.005+01:00

Het was even doorbijten, een wandeling door de kantorenwoestenij van het Haagse stadscentrum, naar binnen bij het misantrope gebouw van het Koninklijk Conservatorium waar een knullige ontvangst wachtte, maar eenmaal in de Kees van Baarenzaal was het aangenaam, afgelopen zondag.
De Dutch National Opera Academy voerde ‘L’Elisir d’amore’ van Donizetti uit. De DNOA, de masteropleiding voor zang van de conservatoria in Den Haag en Amsterdam, selecteert streng bij de toelating en stelt als eindexameneis de deelname aan enkele geënsceneerde producties. In deze ‘Elisir’ konden de studenten hun tanden zetten. In lijn met de uitgangspunten van de DNOA-opleiding ging het om zowel de vocale als theatrale aspecten van het operavak. Het was wellicht niet zo groot (en duur) als de voorstellingen die DNO, de Reisopera of Opera Zuid doorgaans brengen, maar het was een echte opera met alles erop en eraan: koor en orkest met studenten van het Conservatorium, decor, licht, dans en beweging. Voor deze productie wordt gewerkt met 2 ensembles, ik zag cast B aan het werk.
Als we het nog niet wisten, dan maakte de ouverture het meteen duidelijk: ‘L’Elisir’ is gebaseerd op de Italiaanse commedia dell’arte, zo zagen we in de tableaux-vivants die een voorproefje gaven van het verhaal. Dat draait om landeigenaresse Andina, die haar stille liefde, de arme boer Nemorino, door het voorlezen van een verhaal over een liefdesdrank op een idee brengt. Die drank zou het hem mogelijk maken haar liefde te winnen. Concurrent in de liefde is sergeant Belcore die met zijn regiment het landelijke dorpje aandoet en de fraaie Andina wel even denkt te scoren. Rondreizend kwakzalver Dulamara heeft voor alles een oplossing en biedt Nemorino een elixer aan met gegarandeerd succes.Regisseur Javier López Piñón koos voor een realistische benadering, in een stijl die past bij de periode waarin het verhaal zich afspeelt. Een dorpsplein, een boom, een gebouwtje. Geen moderne gekkigheid, geen symboliek maar een degelijke weergave van het verhaal. Dat zoiets meer naar amusement neigt dan naar kunst is een tikje jammer, maar geen ramp.
Heel makkelijk is de rol die tenor Geoffrey Degives speelt niet. Na zijn rol in Albert Herring vorig jaar speelde hij nu een wat naïeve, goeiige en geregeld aangeschoten boer Nemorino. Balancerend op de rand van komedie en klucht, maar hij bleef steeds aan de komedie-kant en werd nooit flauw of plat. Zijn tenorstem is mooi en als hij zijn solo ‘una furtiva lagrima’ zingt is dat een beetje ingehouden, hier en daar met een minimaal hoorbaar tikje spanning maar vooral aandoenlijk in de emotie van de boerenjongen en zeer overtuigend.
Belcore, de zelfvoldane sergeant, werd gespeeld door bariton Laurent Deleuil uit Canada. Je kon het zien en horen: een getrainde baritonzanger die trefzeker zingt en acteert. ‘Vrouwen genoeg’ is zijn motto en dat droeg hij met veel kapsones uit.
Als ik zeg dat de zang van sopraan Elisabeth Meyer uitstekend was, dan doe ik meteen haar acteervaardigheid tekort. Die is namelijk óók uitstekend. Op het moment dat je haar ziet opkomen door de houten deur van haar huis, lijkt de belichting meteen iets warmer te worden. Adina speelt met veel plezier met de liefde, beheerst het spel en kan de mannen die allemaal iets van haar willen, moeiteloos aan. Meyer heeft een mooie sopraanstem waarmee ze makkelijk de hoogte ik kan, en die veel glans heeft. Het was bij haar nooit zingen of spelen, ze speelt zingend en zingt in haar spel. Een absoluut genoegen om naar te kijken en luisteren.
Bas Florian Bonneau speelde een rol die het sterkst verwijst naar de commedia dell’arte. Zijn kwakzalver Dulcamara was guitig, geestig maar vooral in zijn spel vaak meer commedia dan arte. Hij was in een pak gehesen waarvan zelfs Hans Ubbink zou schrikken en koos steeds voor een wat erg sterke mimiek die vooral deed denken aan problemen met zijn contactlenzen. Het zat hem wellicht ook in de regie, want met zijn stem is niks mis, maar de briljante Donizetti-loopjes die hij te zingen kreeg hadden niet helemaal de impact die ze zouden kunnen hebben. Op die momenten klonk het orkest ook wel erg hard.
Een kleine rol maar van grote vocale klasse was de Giannetta van Kristina Bitenc.
Veel mooie zang, al was er hier en daar nog iets te wensen in de vele duetten, trio’s en ensemblestukken.
Het koor zong goed, acteerde wisselend maar het moet gezegd dat de dames grote kwaliteit legden in de geestig geregisseerde scène waarin uitkomt dat de arme boer door een erfenis ineens miljonair geworden is. Van degelijke boerenmeisjes transformeerden ze in korte tijd naar volleerde ‘golddiggers’, vol spontane interesse in de eenvoudige Nemorino.
Het was buiten nog steeds kaal, koud en onherbergzaam in centraal Den Haag, maar met oren en ogen vol enthousiast geproduceerde operakwaliteit die nieuwsgierig maakt naar meer van deze jonge solisten, zág ik dat niet eens meer.
_________________________________________________
DNOA
L'elisir d'amore - Donizetti
Koninklijk Conservatorium Den Haag
16 januari 2011
Koor en orkest van het conservatorium Amsterdam

Het Quator live

2011-01-15T20:59:00.002+01:00

Er is een lijstje in mijn hoofd van muziekstukken die ik live wil hebben gehoord. Hoe het lijstje tot stand komt is lastig te zeggen en de samenstelling wisselt. Het 20ste pianoconcert van Mozart, kan er eigenlijk af maar blijft staan omdat het meer dan eens gehoord mag worden. Een van de pianotrio's van Rachmaninov staat erop. Idomeneo van Mozart, wat van die grote Bruckner-symfonieen. Zeker nog een live-versie van Tristan und Isolde van Wagner, en hup meteen ook maar Die Meistersinger en Rienzi en Lohengrin.
Het Quator pour la fin du temps ken ik al lang op plaat en de kans om het live te horen was er in het Muziekgebouw aan het IJ. Het Nederlands Kamerorkest transformeerde even in het Nederlands Kamerkwartet voor het stuk van Olivier Messiaen. De misschien wel belangrijkste componist van de Franse muziek in de 20e eeuw schreef het Quator onder extreme omstandigheden. Hij zat met enkele andere musici in een krijgsgevangenkamp in Silezie en voor die willekeurige bezetting, piano, viool, cello en klarinet componeerde hij het kwartet. Het thema werd bepaald door het gevoel van een grenzeloze tijd in gevangenschap, het tellen van de uren en de leegte. De ingredienten zijn erg Messiaen, met klanken uit verre landen, vogelgeluiden en diepe religiositeit als oplossing voor de uitzichtloosheid van het kamp.Live is het echt een andere ervaring dan op plaat. Allermooist was het gedeelte waarin de klarinet de boventoon voert, Abime des oiseaux. Mooi gespeeld door Rick Huls. Prima muzikant, net als de anderen. Ik vond het minder dan gehoopt een indrukwekkende uitvoering, meer van een zekere ambachtelijkheid. De muziek deed het werk en de musici deden dat ook, maar de muziek steeg niet op, om het maar spitiueel te duiden. Anderen in de zaal hadden overigens een heel andere ervaring, zo gaat dat met muziek.
Na de pauze trad het grote Kamerorkest aan voor het Mahler-arrangement - oops, in de klassiek heet dat een bewerking - van het strijkkwartet Der Tod und das Madchen van Schubert. Mooi, veel violen en celli. Maar net die subtiele klank en het samenspel met maar 4 instrumenten bij een strijkkwartet, dat zakt een beetje weg bij zo'n grote bezetting.
Goed orkest, fraaie muziek die wellicht nóg mooier had gekund dan hij werd uitgevoerd.

Hohe Messe van Bach

2011-01-09T20:37:00.002+01:00

Het seizoen in 2011 voor wat betreft mijn planning, opende in de Doelen met een uitvoering van Bach's Hohe Messe door de Nederlandse Bachvereniging met dirigent Jos van Veldhoven.
Bach is er nooit voor gaan zitten om een Hohe Messe te schrijven, hij monteerde als het ware een aantal al gecomponeerde elementen tot een geheel dat als Hohe Messe bekend is geworden. Het vroege werk stamt uit 1724 en het laatste uit de tijd niet lang voor Bach's dood, uit 1749.
Kleine bezetting, authentieke instrumenten, darmsnaren en een manier van uitvoeren die heel transparant is, dat is het recept van van Veldhoven en de Bachvereniging. In mijn oren raakt dat soms ook de grenzen. Het klinkt zo doorzichtig dat er hier en daar een brij lijkt te ontstaan bij passages waar het tempo wat gaat slepen.
Er werd mooi gezongen, dat heus wel. Johanenette Zomer, die hoor ik graag. Charles Daniels, meer om naar te luisteren dan naar te kijken. Een onbekende verrassing was altus James Laing die mooi en zorgvuldig zong.
Nog maar een paar maanden en het Mattheus-seizoen begint weer. Om nu al naar uit te kijken.
_______________________________________
Koor en orkest Nederlandse Bachvereniging
Johannette Zomer, Dorothee Mields e.a.
De Doelen 6 - 1- 2011.

La Fanciulla in New York

2011-01-09T09:52:00.005+01:00

Bij The Metropolitan Opera moeten ze gedacht hebben: bén je verismo, dan krijg je verismo. De productie van de jarige opera 'La Fanciulla del west' van Puccini was van een detaillering die meer raakte aan die van de film dan wat je normaal in het theater vindt. De camera's van The Met in HD, die de beelden leveren voor de wereldwijde uitzending, zaten dicht op de actie. De slotscene, in de straat voor de Polka Saloon, was door die realistische decors en belichting, opmerkelijk filmisch voor een productie in het theater.
In de pauzes van de Met in HD-uitzendingen wordt er vaak even gepraat met solisten, de dirigent of andere betrokkenen. Een van die gesprekken vond plaats in de kelder van the Met en daarin werd een medewerker voorgesteld die ook al in eerdere Met-producties te zien was geweest. Dat hij niet veel te melden had, kwam vooral omdat het hier om een paard ging. Een gespecialiseerd bedrijf levert voor theater en televisie in New York allerlei soorten dieren, van insecten als spinnen tot paarden en honden. Voor 'La Fanciulla' waren 5 paarden nodig, die getraind waren om niet te schrikken van pistoolschoten en applaus.
Puccini was in New York in 1907 voor de premiere van Madame Butterfly, vond daar het toneelstuk 'The girl of the golden west' van David Belasco en gebruikte het voor 'La Fanciulla', de opera die op 10 december 1910 de eerste wereldpremiere vormde voor The Met. In die versie was Toscanini dirigent en Caruso een van de solisten.
Deborah Voigt, die wel 'the sweetheart of the Met' wordt genoemd, zong in de jubileumproductie de zware hoofdrol van Minnie, de saloonhoudster. De combinatie van relatief veel laag en midden met soms wat onverwacht opduikende hoge c's maken de rol zwaar en niet heel goed te doen voor veel sopranen. Voigt, die naam maakte met rollen in het Wagner/Strauss-repertoire, beheerste de vocale kanten van haar rol, maar zeker ook de dramatische. Minnie is zowel stoer als kwetsbaar, heeft lol in wat ze doet maar kan ook bijna instorten van verdriet als haar geliefde Dick Johnson (die eigenlijk de bandiet Ramirrez blijkt te zijn) dreigt te worden opgehangen door de sherrif, Jack Rance. De sherrif wordt gezongen door Lucio Gallo, die de rol ook speelde in de Amsterdamse versie van 'La Fanciulla', die vooral door de bijdrage van Eva-Maria Westbroek een éclatant succes was.
Verismo, dan gaat het, met een link naar het naturalisme uit de literatuur, altijd om 'gewone' mensen, zonder de gelaagdheid van metaforen en mythische figuren die je bij pakweg Wagner of Verdi vindt. Het ontbreken daarvan wordt in deze Fanciulla ruimschoots gecompenseerd met het drama van die driehoeksliefde tussen de saloonhoudster, de boef en de sherrif die hem najaagt. Het happy end, met veelbelovend liefdesgeluk voor Minnie en Ramirrez en immense twijfel bij de sherrif die de boef moet laten gaan, was heel spannend vormgegeven en bewees door de manier waarop het in beeld werd gebracht nog eens de kwaliteit van deze voorstelling, én die van de regisseuse van de HDtv-versie. Je kon zien dat daar heel hard op gerepeteerd was.
___________________________________________
La Fanciulla del West
The Met in HD
8 jan 2010 - Pathe Rotterdam
o.a. Deborah Voigt, Nicola Luisotti, Marcello Giordani, Lucio Gallo

De nieuwjaarskaart 2010-2011

2011-01-04T22:05:00.008+01:00

Het is ieder jaar weer even puzzelen: een passende tekst voor op de nieuwjaarskaart. Het moet een tikje abstract zijn, in elk geval de afzender raken en niet zo dramatisch klinken dat hij ook in een rouwadvertentie kan staan.
Dat valt dus nog niet mee. Meestal duikt er in een liedtekst wel eens iets op, of kom ik een gedicht tegen. Een paar jaar geleden vormden de slotzinnen van 'Le nozze di Figaro' de tekst van de kaart, en vorig jaar was het Herman de Coninck die de zinnen leverde.
Ergens in november j.l. was ik bij 'Hamlet', een prachtige voorstelling van theatergroep 'Oostpool'. Toen ik ze hoorde, wist ik dat de zinnen die vertaler Frank Albers en bewerker Joeri Vos uit de tekst van Shakespeare hadden bewerkt de tekst zouden moeten vormen voor de nieuwjaarskaart.
De originele tekst van Shakespeare, aan het eind van Hamlet luidt:
HAMLET
Not a whit, we defy augury: there's a special
providence in the fall of a sparrow. If it be now,
'tis not to come; if it be not to come, it will be
now; if it be not now, yet it will come: the
readiness is all: since no man has aught of what he
leaves, what is't to leave betimes?

Dit werd de bewerking van Albers/Vos, die ik uiteindelijk kon noteren vanuit dit filmpje dat bij de productie van 'Oostpool' hoorde:
'als het nu moet zijn, dan komt het later niet meer
als het niet later moet komen, dan zal het nu zijn
is het niet nu, dan komt het toch nog
de bereidheid, dat is alles'

De tekst zit in deze reportage, op 4'50''

De nieuwe Woody Allen

2010-12-20T21:39:00.004+01:00

'You Will Meet a Tall Dark Stranger', de nieuwe Woody Allen, staat in de IMDB onder de tags 'comedy' en 'romance'. Er valt best veel te lachen en glimlachen, maar romance lijkt in de levens van de hoofdfiguren niet echt te lukken. De man - Anthony Hopkins- heeft zijn echtgenote gedumpt door een blonde bimbo, de vrouw - Gemma Jones - zoekt haar heil bij een waarzegster, verrukkelijk ongeloofwaardig gespeeld door Pauline Collins. Dochter heeft een mislukte schrijver als man, die aan de scharrel gaat met het buurmeisje.
Je zou het een zedenschets kunnen noemen, met wel een flinke schep cynisme. Hoe Allen dat zelf doet met zijn voormalige pleegdochter weet ik niet, maar in de relaties en keuzes van zijn hoofdfiguren heeft hij niet veel vertrouwen. Ze hopen de partner van hun dromen tegen te komen, het succesvolle boek te schrijven, jong te blijven of een galerie te beginnen. En allemaal houdt die illusie hen op de been.
Tegen het aangename decor van Londen, net als in 'Match Point', maakte Allen een onderhoudende, grappige en nogal zure film over het leven zelf.

Topfilm van Francois Ozon: Potiche

2010-12-19T21:42:00.002+01:00

Francois Ozon is de regisseur van de fantasievolle film 8 Femmes, van het grote drama (Le temps qui reste) en van Swimming Pool. Altijd met grote actrices, zoals Fanny Ardant, Isabelle Huppert en Catherine Deneuve, in 8 Femmes, Jeanne Moreau in Le temps qui reste en nu, in zijn nieuwe film weer Catherine Deneuve.
Potiche (huissloof) is buitengewoon geestig, ironisch, soms een beetje camp en vooral erg onderhoudend. Het verhaal speelt in 1977, en de props en kostuum-afdelingen zijn losgegaan op auto's, kleding en interieurs van eind jaren '70.
Ozon is in staat een scene zowel een 'gewone' lijn mee te geven die past in het verhaal als een rare twist, overdrijving of knipoog. Stel je Deneuve voor, dansend met Gerard Depardieu in een seventies disco, perfect de Saturday Night Fever-pasjes nadoend. Dat soort elementen zitten veel in deze film en ze maken hem licht, luchtig en vooral erg grappig. Soms is het een beetje Alex van Warmerdam, een vleugje American Beauty en het zit vol verwijzingen naar de 70-er jaren, qua stijl en thematieken.
Deneuve bewijst dat ze niet alleen een grenzeloze stijl heeft maar ook genoeg zelfrelativering om de malle Susanne Pujol met gratie en humor neer te zetten.
Een verukkelijke film!

Wagner's Parsifal in het Concertgebouw

2010-12-12T21:50:00.007+01:00

Hoe spannend zou dat zijn: een bomvol Concertgebouw dat na de eerste akte van Wagners’ Parsifal zwijgend de zaal zou verlaten voor de eerste pauze. Die stilte zou verpletterend zijn. Maar het gebeurde niet, afgelopen zaterdag bij de NTR ZaterdagMatinee, die ons een concertante Parsifal bracht. Er waren niet eens zelfverklaarde Wagner-kenners die sissend protesteerden tegen de ongepaste reactie van het publiek. Al is het trouwens nog maar de vraag of de componist zelf nu echt wilde dat het publiek met stilte zou reageren op zijn eerste akte.
Ach, nu er zelfs in Bayreuth afgelopen zomer geklapt werd, zoals ik op een weblog las, is het misschien niet meer zo erg dat we laten merken dat we het mooi vonden. Want mooi was het!ZaterdagMatinee in het Concertgebouw
Met name de eerste akte, het langste deel van de laatste ‘opera’ die Wagner de wereld schonk, was van een hemelse schoonheid. Vanaf mijn plek, helemaal rechts vooraan, had ik goed zicht op dirigent Jaap van Zweden, die al een ovatie kreeg bij het afdalen van de trap. De ontspannen concentratie van de dirigent in combinatie met de muziek van het ‘Vorspiel’ was ontroerend. Het is een veelgebruikt cliché: iedereen die iets doet in het theater, de muziek of andere kunsten mag tegenwoordig graag melden dat hij/zij ‘een verhaal wil vertellen’. Maar Van Zweden deed het ook echt in deze Parsifal. Met zijn orkest, het Groot Omroepkoor en de mannen van het Staatskoor Latvija verklankte Van Zweden zijn visie op Wagners laatste werk met grote kwaliteit en inleving. Dit was Jaap van Zwedens derde Wagner-opera in de Zaterdagmatinee, na Lohengrin in 2008 en Die Meistersinger von Nürnberg in 2009. Die uitvoeringen waren op cd te koop in de pauzes, en ze vlogen weg.
Bij een concertante uitvoering van een opera, hoe beperkend dat ook werkt voor al die theatrale vormen, hebben zangers de mogelijkheid een meer ‘ambachtelijke’ wijze van zingen te kiezen. Ze worden niet gehinderd door kostuums, pruiken, regie en choreografie. Om er toch echt opera van te maken, is het daarbij soms een voordeel als een zanger door uiterlijk en voorkomen dichtbij zijn rol zit.
Klaus Florian Vogt
Hoofdrolspelers Robert Holl (Gurnemanz) en Klaus Florian Vogt (Parsifal) hebben hun uiterlijk mee.
Holl heerste op het podium. Hij straalde betrokkenheid uit, vulde alle hoeken met zijn stem en was ook aan het spelen als hij niet hoefde te zingen. Vogt was een blonde prins met lange manen, op en top een Parsifal. In het klanktapijt van donkere tonen viel zijn tenor extra op.Falck Struckmann
Bij de casting was duidelijk gezocht naar ervaren Wagner-vertolkers. Amfortas werd gezongen door Falck Struckmann, al vaak in Bayreuth te horen geweest. Zijn uiterlijk is minder uitgesproken maar met zijn stem en zijn espressie maakte hij grote indruk op me. Acteren in een concertante opera is werken op de vierkante meter. Toen het koor van Graalridders hem toezong, in de derde akte, draaide hij zich even om, een klein maar zeer effectief gebaar.
Katarina Dalayman als Kundry kon ik vooral horen en minder goed zien. Ze klonk als een ideale Wagner-sopraan, met warmte in de lage tonen en een fraaie en trefzekere hoogte. Krister St. Hill als Klingsor kreeg heel veel aandacht van dirigent Jaap van Zweden, alsof die het niet helemaal vertrouwde. Klingsor was in de vertolking van St. Hill een statige, arrogante tovenaar.Jaap van Zweden
Het gebeurde me weer, net als in september bij Die Walküre in Enschede: opnieuw werd ik geraakt, een moeilijk onder woorden te brengen vervoering. Het was niet het religieuze – ik ben boeddhist noch anderszins gelovig geworden in het Concertgebouw. Het was ook niet de gelaagdheid, die lawine aan betekenissen. Van Schopenhauer krijg ik doorgaans geen brok in de keel…
Het moet de verklanking zijn geweest van de grote dingen van het leven, zoals liefde, dood, lust en natuur. De manier waarop Wagner dat voluit orkestreert én de manier waarop het in deze Matinee tot leven werd gewekt. Zangers, koor, orkest en dirigent deden dat met zo’n kwaliteit en gedrevenheid, dat het applaus letterlijk door het Concertgebouw donderde en gierde.
In de wereld van het spirituele, waar men vanwege de thematiek ook wel belangstelling heeft voor een opera als Parsifal, bestaat een bijna fanatiek geloof in het belang en de kracht van de stilte. Dat moge zo zijn, maar zo lang er zulke hemelse muziek bestaat en ten gehore wordt gebracht, lijkt mij stilte vooral een kwestie van verloren tijd.
[foto's video NPS]
Deze recensie verscheen ook op: Place de l'Opera

Opera Die Soldaten

2010-11-28T21:48:00.004+01:00

Na 'Les vêpres siciliennes' en 'Roméo et Juliette' was 'Die Soldaten' van Bernd Alois Zimmermann (1918-1970) de derde DNO-productie dit seizoen. 'Die Soldaten' wordt, met o.a. 'Wozzeck' en 'Lulu' tot de belangrijkste operawerken van de 20ste eeuw gerekend. Ze zullen ook later overleven, zo voorspelt Michael Gielen, die de wereldpremiere van 'Die Soldaten' in 1965 in Keulen dirigeerde.
Zimmerman breekt met de eenheden tijd, plaats, handeling. Niet voor niks staat als regie-aanwijzing in het script: 'Zeit: gestern, heute und morgen'.Waar Shakespeare's 'Hamlet', die ik laatst zag van Theatergroep Oostpool, met een open decor werd gespeeld, waar je de wanden van het toneelhuis kon zien met wachtende acteurs en kledingrekken, was dit decor het tegenovergestelde. Alles speelde zich af in een beeldvullende kijkdoos, die alleen op passende momenten uitgangen kende en die zelfs tegen het einde van de voorstelling een spectaculaire kanteling maakte.Decor, kostuums, licht en choreorafie, ze waren - zoals wel vaker bij DNO- van een superieure kwaliteit. Regisseur Willy Decker, die deze productie al eerder maakte en die een enorme naam heeft in de operawereld, koos voor een heel gestyleerde aanpak.
Het werk van Zimmerman, zoals het in premiere ging in Keulen was complex. De eerste, niet bewaarde versie van de opera gaf zoveel problemen dat er bij de wereldpremiere niet één, zoals gebruikelijk, maar 10 generales moesten worden gehouden. Dat was dan weer zo belastend voor de musici dat een tweede orkest werd ingehuurd. Zimmerman's muziek is gebaseerd op het Twaalftoonssysteem van Arnold Schonberg. Complex, niet makkelijk in het gehoor liggend, soms een tikje hysterisch, maar vaak ook verstild. Voor de muziek van deze 'Soldaten' was een groot bezet Nederlandse Philharmonisch orkest nodig, aangevuld met een jazzcombo en muziek en ander geluid op band. Hartmut Haenchen stond voor het orkest, de vocale cast werd aangevoerd door Claudia Barainsky als Marie. Moeilijke rol die ze prima zong.
Het getuigt van veel klasse als je moeilijke muziek en een lastig libretto voor een relatief groot publiek aantrekkelijk en verteerbaar kunt maken. 'Die Soldaten' was op dat punt in alle opzichten geslaagd.
[foto's: DNO - Hans van den Boogaard]
____________________________________
Die Soldaten
Bernd Alois Zimmermann
De Nederlandse Opera
Hartmut Haenchen
Willy Decker
Nederlands Philharmonisch Orkest

Shakespeare's Hamlet

2010-11-27T21:47:00.004+01:00

Het interview met regisseur Marcus Azzini dat voorafging aan de voorstelling van 'Hamlet' door Oostpool, ging kort even over de vraag of en hoe je 'Hamlet' in deze tijd zou moeten spelen. Het was de eerste keer dat de regisseur het stuk deed en gezien de leeftijd van de acteurs zullen die ook niet veel 'Hamlets' op hun cv hebben. Oostpool heeft een vast cast een vooral jonge acteurs die vanuit Arnhem opereren.
De regie, acteurs en productie van deze versie leken niet veel last te hebben van de ballast die de eeuwenlange uitvoering van Shakespeare's werk betekent voor theatermakers die beginnen aan 'Hamlet'. De tekst was een bewerking door Joeri Vos van de vertaling van Frank Albers, die deze maakte voor Het Nationale Toneel. Er werd vrij radicaal gesneden in het aantal personages, van 25 bij Shakespeare naar 8 in deze voorstelling. De versvorm verdween voor moderne, maar toch vaak mooie 'Shakespeare-achtige' taal. Het thema 'theater' dat in het verhaal zit, was wat groter gemaakt. En tot slot, zo was in het programmaboekje te lezen, kregen de acteurs de kans om 'in het kader van de gewenste autonomie van hun kunstenaarschap, zich de tekst en zo ook de voorstelling, daadwerklijk eigen te maken'.
Dat lijkt me een nette formulering voor inspraak van de spelers in wat ze gingen zeggen.
Het kan met bovengeschetste benadering gierend misgaan met zo'n voorstelling, maar het tegendeel bleek waar. De avond vloog om, de bijna 3 uur toneel zonder pauze kende weinig momenten van verveling en de acteurs waren spannend, inventief en ook geregelde buitengwoon geestig. Mooi, grote zinnen in de traditie van Shakespeare maar ook gekke zinnetjes, geluidjes, bewegingen.
Het drama, de zoon die de moord op zijn vader, de koning van Denemarken, wil wreken, kwam voluit aan bod, met als dramatische einde het degengevecht tussen Hamlet en Laertes.De regisseur vertelde in het gesprek vooraf dat hoofdrolspeler Sanne den Hartogh iedere avond opnieuw zocht naar een onbevangen benadering, naar zichtbare kwetsbaarheid. Dat lukte hem op deze Rotterdamse avond volop. Geen standaard-acteur, met een groot naturel, humor en levendigheid. Een grote acteur spelen, dat kon hij wel in een Albert van Dalsum-achtige satire in de scenes met de acteurs die de moord op zijn vader komemn naspelen.
'De bereidheid, dat is alles' is volgens regisseur Azzini het antwoord op de vraag die zo beroemd werd in dit stuk: 'te zijn, of niet te zijn'.Over grote kwesties waarover je moet nadenken, over zijn, over waanzin, over waarachtigheid, trouw en over de bereidheid, daarover ging dit stuk. Ze werden met veel humor en integriteit, soms ondersteund door snoeiharde muziek en een interessant decor, met grote kwaliteit de zaal ingeslingerd.
[foto's: stills uit video Oostpool]__________________________________________
Oostpool - Hamlet
William Shakespeare
bewerking Joeri Vos, op basis van de vertaling van Frank Albers
Michiel Bakker, Aafke Buringh, Sanne den Hartogh,
Ali Ben Horsting, Maria Kraakman
regie Marcus Azzini

Daniel Hope op zondagochtend in Rotterdam

2010-11-21T14:21:00.006+01:00

Dat Nederland schreeuwt om cultuur, dat is dezer dagen wel duidelijk geworden. Maar of Nederland ook bereid is er wat vroeger voor op te staan, dat is nog wel de vraag. Het zondagochtendconcert vandaag in de Doelen, in de kleine zaal, was zeker niet uitverkocht. Nog maar een paar weken nadat de oude Menahem Pressler van het voormalige Beaux Arts Trio in deze serie optrad, was het nu de beurt aan de violist die als laatste lid werd van dat vermaarde trio, de engelsman Daniel Hope. Hij vormt al jaren een duo met pianist Sebastian Knauer, ik hoorde de heren al eerder, een paar jaar geleden in de Haagse Schouwburg.
De bijna ideale zichtlijnen van de Doelenzaal en de dito akoustiek maakten het heel goed te volgen wat de musici deden, met alle subtiliteiten in hun spel. Pianist Knauer is een uiterst precieze begeleider, die ook het bekende repertoire van blad speelde. Waarschijnlijk niet bij gebrek aan een goed geheugen maar om zorgvuldig muziek te maken. Violist Hope speelt ook vrij veel van blad, maar komt iets losser van de partituur zo af en toe. Grote passie en drama op het podium, soms is dat mooi, maar het is ook wel verukkelijk als een musicus niet het drama in zijn spel en optreden stopt, maar de muziek zijn werk laat doen. Daniel Hope doet dat bij uitstek, heel zorgvuldig, met doordacht gebruik van vibrato (hij nam o.a. op met vibrato-hater Roger Norrington) en andere stijlmiddelen. Hij speelt met grote bedachtzaamheid en dat is erg fraai.
Mooi om te horen was de bewerking die het duo zelf maakte van Mahlers' 'Urlicht' uit diens 2e symfonie. Herkenbaar Mahler en toch een geheel andere schaal dan het grote orkest. Franck's sonate voor viool en piano was ook al zo mooi.
De gebruikelijke onderdelen bij een concert van het duo, stukken van Gershwin, ontbraken ook deze keer niet. Keurig en licht swingend gespeeld, maar in de handen van Hope en Knauer komen de klassieke stukken, zoals een Mendelsohnstuk in de toegift, toch het allermooist tot hun recht.
_______________________________________
Daniel Hope - Sebastian Knauer
Dans van de ridders uit 'Romeo en Julia' (bew. Hope/Knauer)
Schubert An die Musik D547; Auf dem Wasser zu singen D774 (bew. Hope/Knauer)
Mahler 'Urlicht' (uit Symfonie nr.2); Ich bin der Welt abhanden gekommen (bew. Hope/Knauer)
Franck Sonate voor viool en piano in A
Gershwin It ain't necessarily so; Summertime; I got Rhythm (bew. Hope/Knauer)
De Doelen - 21 nov 2010

Tweemaal Don Pasquale

2010-11-17T21:23:00.005+01:00

In de Bredase Pathé is het ook al mogelijk om de opera's uit the Met in New York te zien, op groot scherm en met fraai geluid. Het was een beetje houtje-touwtje met de organisatie op de avond dat we Don Paquale bezochten, maar de techniek deed het en uiteindelijk zaten we net op tijd in de zaal.
De Don Pasquale die regisseur Otto Schenk tot leven liet komen was een malle oude man, hij leek een kruising tussen Piet Bambergen en Frank Lammers. Anna Netrebko, inmiddels een grote ster op de opera-podia zong Norina en dat deed ze zo overtuigend dat ze met haar sopraan bijna de bassen en baritons van het podium blies. Deze keer werd de gang van zaken achter de schermen in de verschillende pauzes uitgebreid in beeld gebracht. Waar het New Yorkse publiek in de korte pauzes tussen de actes naar het voordoek moest kijken, konden wij zien hoe de decorwisselingen vorm kregen achterin het toneelhuis.
De enscenering was mooi, het orkest onder maestro Levine speelde prima, en als er al wat op deze productie viel aan te merken, dan was het dat hij wel een erg hoog niks-aan-de-hand-gehalte had. Er was niet diep gegraven er waren geen verassende inzichten die ten grondslag lagen aan de regie. Wel mooi en heel goed gedaan.

Dat was anders bij de Don Pasquale die een paar dagen later in de Rotterdamse Schouwburg ging. De Nationale Reisopera had regisseur Wim Trompert gevraagd met de al gevormde cast een eigen versie van de opera te maken. In de inleiding vertelde de regisseur dat hij had gezocht naar een vorm om de niet altijd even aardige personages in het verhaal een raison-de-etre te geven. De setting was een sjiek bejaardenhuis geworden waar Norina als een soort activiteitenbegeleidster werkzaam was. Het Reisopera-koor kreeg de kans een zeer overtuigende menigte bejaarden op het podium te zetten.De Dottore beviel me het beste, de nog jonge Quirijn de Lang heeft een hoge cute-factor en net dat beetje onhandigheid om zijn rol overtuigend te spelen en zingen. Hij zal de Christus-rol gaan doen als de Reisopera later in het seizoen de Johannes Passion van Bach gaat opvoeren.
Zhang Huiyong kwam all the way uit China, ze was al eens eerder gecast door de RO bij de openingsproductie van het Muziekkwartier in Enschede. Haar hoge tonen waren fenomenaal, maar heel veel breedte had ze niet in haar zang.
Het waren eigenlijk onvergelijkbare producties, met wel elk een eigen soort 'charme'.
_______________________________________________
The Metropolitan Opera: 13-11
Don Pasquale
Conductor: James Levine
Norina: Anna Netrebko
Ernesto: Matthew Polenzani
Malatesta: Mariusz Kwiecien
Don Pasquale: John Del Carlo

De Nationale Reisopera
Rotterdamse Schouwburg 16-11
Muzikale leiding-Jeremy Carnall
Regie-Wim Trompert
Koor van de Nationale Reisopera
Orkest van het Oosten
Carmelo Corrado Caruso
Tuomas Katajala
Zhang Huiyong
Quirijn de Lang
Hein Meens
Eleanor David

De Cello Biennale 2010

2010-11-15T20:55:00.001+01:00

Het is een mooie uitvinding, de Amsterdamse Cellobiennale die half november voor de derde keer werd gehouden. Een dikke week staat de cello centraal in het Muziekgebouw aan het IJ, met concerten, workshops, een markt van bouwers van celli en strijkstokken en zelfs een studio voor 'air-cello'. Dat is een variant op het luchtgitaar spelen, waarbij je even kan doe of je Rostropovitsch of Janos Starker bent.
We waren er slechts twee dagen maar hoorden veel moois. Het eindigde met een Bach-ontbijt, zoals dat elke dag van het festival wordt gehouden. Eerst een croissantje met koffie en dan een van de werken voor cello die Bach schreef. Er zijn voor de ochtenden verschillende uitvoerders, wij troffen het, met Dimitri Ferschtmann die ongelofelijk technisch én muzikaal de Suite nr. 2 in d tot klinken bracht. Zo kom je de dag wel door.
De eerste middag werden we aangenaam verrast door - vooral onbekende- muziek van componisten als Jalbert en Miaskovski en wat bekendere namen als Barber en Martinu. Het motto van het concert was 'The winner takes it all', en deze ABBA-esque naam sloeg op het verschijnen van veel winnaars van andere cello-concoursen.

De finale van de cello-concours was op vrijdagavond. De Amsterdam Sinfonietta met eerste violiste Candida Thomspon en dirigent Daan Admiraal begeleidde de solisten die waren geselecteerd in eerdere ronden deze week. Het werd een spannende finale van het concours voor jonge cellisten, die in Nederland moeten wonen en studeren, maar dus ook uit het buitenland afkomstig mogen zijn. Bas Jongen, uit Eijsden, opende met het niet eenvoudige Celloconcert van Sjostakovitsj. Dat deed hij heel overtuigend. Twee finalisten hadden geloot voor muziek van Tsjaikovksi, de Portugees Pedro Vaz en de Koreaanse Joann Wang.Het werd de Koreaanse, die zowel met de publieksprijs als de juryprijs naar huis ging. De prijsuitreiking, met veel humor ingeleid door Job Cohen, was verder een klassiek-oenige bedoening, zoals we daar in Nederland patent op lijken te hebben. Zo werd de publieksprijs alleen in het Nederlands vermeld, zodat de arme Joann geen idee had waar ze applaus voor kreeg.
De cello moet blijven en de Cello Biennale moet zeker blijven!
_______________________________________________

Cello Biennale 12 en 13 nov. 2010
Breakfast
Dmitry Ferschtman cello
Suite nr. 2 in d

The Winner Takes It All
Maja Bogdanovic cello
Amber Docters van Leeuwen cello
David Requiro cello
István Várdai cello
Maria Belooussova piano
Stefan Petrovic piano piano

Nationaal Cello Concours 2010 Finale
3 finalisten cello
Amsterdam Sinfonietta
Daan Admiraal dirigent

Strong voices- Het Nationale Ballet

2010-10-31T11:03:00.009+01:00

[Foto: Angela Sterling]
Het grote Muziektheaterpodium is leeg. In het midden zit een jonge vrouw op de grond, de benen opgetrokken, armen om de knieen gevouwen. Er komt een danser op en de vrouw staat op. Er is waarschijnlijk niemand in Nederland die dat zo stijvol en gracieus kan als deze vrouw, Igone de Jongh. De sterdanseres van het Nationale Ballet is de nieuwe muze van choreograaf Hans van Manen. Van Manen maakt zijn werk vaak rond de dansers met wie hij werkt, zo ging het ook met Rachel Beaujean, die als balletmeester aan dit nieuwe 'Without Words' meewerkt.
Zoals bij veel dingen die Hans van Manen doet, zijn ook hier weer de ideeen simpel maar briljant. Dat de muziek van 'Without Words' bestaat uit alleen de begeleiding van de Mignon-liederen van Hugo Wolf is overigens een idee van Reinbert de Leeuw. Hij speelt de muziek live op een grote Steinway op het podium.
Dankzij de informatieve inleiding vooraf snapten we nog beter wat we zagen: ingehouden beweging, en sterke mannen én vrouwen. 'Verlangen is het thema van dit stuk. Verlangen is verslavend, maar helaas schiet je er vaak zo bar weinig mee op', is de typische van Manen-observatie bij dit werk.
We zien een vrouw die serieel monogaam is, zoals dat tegenwoordig heet. Ze gaat relaties aan met 3 mannen, soms met passie en soms teder. En af en toe is het ruzie, en slaat de danspartner letterlijk met zijn hand op de vloer.
Geen decor, subtiel licht en die perfecte choreografie van de vier lichamen van de dansers.
Van Manen is 78, maar maakt nog nieuw werk dat wat mij betreft meteen bij de klassiekers mag worden gerekend.Voor 'Without Words' was er werk van de huischoreograaf van het Nationale Ballet, Krzystof Pastor. Zijn 'Moving Rooms' zijn grote lichtvlakken op het podium, waar de dansers hun ruimte zoeken, en soms strijd voeren. Intrigerende muziek van Gorecki en Schnittke, live gespeeld door een groot orkest, vormde de begeleiding.

Nico Muhly is een van de nieuwe Amerikaanse componisten die naam maken. Hij schreef o.a. de muziek bij de film 'The Reader'. In opdracht van het Nationale Ballet componeerde hij een werk waarop Benjamin Millepied (een passende naam voor een danser) een choreografie maakte. Millepied is danser, op dit moment eerste solist bij het New York City Ballet. [Foto: Angela Sterling]
Niet minder dan 24 dansers wervelen over het toneel in een stuk dat steeds losser wordt en daarmee, tot genoegen van de maker, bijna niet als productie te herhalen valt. Er waren sporen van Afrikaanse dans maar ook de Broadway-invloeden in dit stuk waren te herkennen.
Zoveel moois op een avond, terwijl niet ver van de Stopera schrijver Harry Mulisch op dat zelfde moment mogelijk de hemel ging ontdekken. Een portretje als eerbetoon aan de schrijver hieronder.

____________________________________________
STRONG VOICES - He Nationale Ballet
moving rooms
choreografie: Krzysztof Pastor | muziek: Alfred Schnittke, Henryk Mikolaj Górecki
without words (wereldpremière)
choreografie: Hans van Manen | muziek: Hugo Wolf
one thing leads to another (wereldpremière)
choreografie: Benjamin Millepied | muziek: Nico Muhly (compositie-opdracht)
muzikale begeleiding: Reinbert de Leeuw/Holland Symfonia o.l.v. Benjamin Pope

Roméo et Juliette van Gounod bij de Nederlandse Opera

2010-10-31T10:35:00.005+01:00

Eindelijk kon ik het zelf gaan bekijken, na het lezen van alle recensies en de commentaren, zoals hierboven. Er was, zoals vaker over producties van de Nederlandse Opera, zowel lof als gemor over de aanpak van de regie, in dit geval die van Olivier Py. Man met ervaring, in het verleden o.a. directeur van het Theatre Odeon in Parijs.
Als je als regisseur het meest bekende liefdesverhaal uit de geschiedenis, in 1867 op muziek gezet door Charles Gounod, gaat vormgeven, moet je anno 2010 wel even nadenken. Py, die zich nadrukkelijk met de oorlog in Bosnie heeft beziggehouden en daarover ook het toneelstuk 'Requiem pour Srebrenica' schreef, koos voor een oorlogsachtergrond. Geen kastelen, de balkons uit het verhaal bleven buiten beeld, het drama speelde zich af in een sfeer van puin en verval.
Het decor, groot en met veel gebruik van de liften die in het Stopera-podium ingebouwd zijn, werd belicht door vooral veel hard zijlicht. Op geen enkel moment stond een scene of een solist in mooi, warm licht. Het versterkte het gevoel van kilheid. Ik vond regie behoorlijk sterk, vooral in de scenes die voor een regisseur altijd lastig zijn, zoals vechten en vrijen. Creatieve oplossingen waren gevonden om dat geloofwaardig in beeld te brengen.
Hoewel er goed gezongen werd, maakte niet veel van de zangers op het podium op mij vocaal grote indruk. De Romeo, tenor Ismael Jordi, was soms een beetje nasaal. Hij zorgde wel voor een fraai visueel beeld, met Spaanse latin-lover kwaliteiten. De Julia werd gezongen door een Russische sopraan, Lyubov Petrova, die dat mooi deed, ook in de lastiger passages.
De andere rollen waren allemaal niet zo groot, wat vooral voor de Nederlandse inbreng van o.a. Maarten Koningsberger en Henk Neven (vorig jaar nog gezien als een bijzondere Leporello in Don Giovanni) betekende dat ze niet veel konden laten zien. Cora Burggraaf was, zoals vaker, mooi en indrukwekkend. Een naam om te onthouden was Nicolas Testé als Frère Laurent, die klonk heel erg mooi.
De muziek van Gounod staat niet zo hoog in mijn persoonlijke toptien. Toch vond ik het, met de gearticuleerde regie van Py, een interessante avond.
__________________________________________________

Roméo et Juliette - Charles Gounod
Residentie Orkest o.l.v. Marc Minkowski
Lyubov Petrova, Ismael Jordi, Henk Neven, Nicolas Testé, Philippe Rouillon, Maarten Koningsberger, Cora Burggraaf, Doris Lamprecht, e.a.
Regie: Olivier Py
Oktober 2010 in Het Muziektheater - Amsterdam

Boris Godunov in the Met

2010-10-24T20:09:00.004+02:00

Maestro Valery Gergiev was zaterdagavond even terug in Rotterdam. Niet echt weliswaar, maar op het grote scherm van de Pathé Schouwburgplein was hij meer dan levensgroot zichtbaar. Hij dirigeerde op dat moment ver van ons vandaan, in New York, het orkest van the Met. Daar was het een -voor opera- vroege zaterdagochtend, want de matinee van the Met begon vanwege de lengte van de voorstelling al om 12u 's middags. In Rotterdam konden we uitslapen, maar om 18 u moesten we zitten, voor weer zo'n opmerkelijke live-uitzending van 'the Met in HD'. Ze maakten er weer werk van in New York. Interviews met Gergiev net na het eerste bedrijf, gesprekken met o.a. Anna Netrebko als preview van haar optreden over enige tijd in Don Pasquale en hier en daar backstage met de andere zangers.Ik wist niet of het heel erg mijn smaak zou zijn, een dikke 4 uur opera van Mussorgsky, Boris Godunov, maar het viel me nog behoorlijk mee. De opera is doorgecomponeerd en kent, net als bijvoorbeeld bij Wagner, geen aria's. Een cast van vrijwel alleen Russische zangers, met Duitser René Pape als Boris, zong wel erg mooi, met veel Slavische somberte en melancholie. Pape en Gergiev werkten eerder samen, o.a. op een recente cd-opname van Parsifal.
Hoewel de productie onder druk had gestaan vanwege een late regisseurswissel, zag het er verzorgd en doordacht uit. Geen wilde effecten, maar een degelijke opvoering met een hoofdrol van het grote Met-koor.
___________________________________
Zaterdag 23 oktober Rotterdam
The Met in HD
Boris Godunov, met Valeri Gergiev, dirigent.
René Pape, Ekaterina Semenchuk, Aleksandrs Antonenko e.a.

Amazones: premiere in de Rotterdamse schouwburg

2010-10-17T21:09:00.003+02:00

Het lag een beetje aan mijn voorbereiding. Ergens iets gelezen over de inhoud van de nieuwe voorstelling van het Ro Theater, maar veel weer vergeten. Dus toen we op het tweede balkon de zaal - die ondanks de premiere niet helemaal vol was- overzagen en J. me overhoorde over de inhoud, wist ik het niet meer. Iets van een tv uitzending in een voorstelling en iets over Penthesilea, kon ik me nog herinneren.
Het begin was niet heel sterk en ik dacht oh ja, Leni Riefenstahl. Het stond ook gewoon in de beschrijving van de productie, dat regisseur Gerardjan Rijnders zowel gefascineerd was door leven en werk van Leni Riefenstahl als door Penthesilea van Heinrich von Kleist, over de Trojaanse oorlog. En dat dit een montage-voorstelling was.
Dat begin was dus, zelfs letterlijk, knullig. Een aantal jonge heren met getrainde torso's stonden op een verhoging en zeiden teksten die niet goed verstaanbaar waren. 'Cut' riep de vrouw op het podium, en de voorstelling was begonnen, in zijn essentie.Rijnders maakte een portret van Riefenstahl aan de hand van het gegeven dat de Duitse cineaste het verhaal over de Trojaanse oorlog zou gaan verfilmen, haar grote droom. Net voor de start van de draaiperiode betekende de oorlog in Libie het einde van de mogelijkheden om geplande scenes in de woestijn te draaien en dat was het einde van de droom. We zagen Leni Riefenstahl, zittend achter een moviola, filmend en monterend aan haar droomproject, terugkijkend op haar leven.
Ik hoorde hoofdrol Sylvia Poorta na afloop op de premiere-receptie iets zeggen over het exposé, dat wat lang duurde. En dat was ook echt zo, de uitleg in de tekst die Poorta, ook nogal in de overdrive en sprekend in louter Hoofdletters, moest zeggen, was veel. Te veel. Het maakte het eerste deel van de avond nogal moeizaam.
Later in de voorstelling komt Riefenstahl los van haar montage-tafel, houdt een dramatische acceptance-speech en wint aan overtuigingskracht en wordt interessanter.
Zodat mijn oordeel tijdens de avond langzaam verschoof van 'mwa' naar toch best goed.
Best goed dus. De aanwezige coterie van Amsterdamse actrices, fans van Rijnders, vonden het, boven de bitterballen na afloop, ongetwijfeld fantástisch. Maar dat hoort zo in die wereld en bij premieres.
Kijken wat de kranten maandag zegggen.

Zaterdagmatinee met het Metropole orkest

2010-10-17T14:27:00.006+02:00

Het viel me pas op toen ik even naar het podium had zitten kijken, voor aanvang van de zaterdagmatinee in het Concertgebouw: wel veel microfoons voor de radio-opname maar geen versterking. Dat kan natuurlijk ook, akoustisch spelen...
Het bleek niet altijd een gelukkige keuze.
Het Metropole, bedreigd net als de andere radio-orkesten door de bezuinigigen, speelde een mooie set muziek, op het snijvlak van jazz en klassiek. We waren steeds in New York, deze middag.
Hoewel de roots van de klassieken en de jazz totaal verschillend zijn, waren er altijd parallellen en dwarsverbanden. Zoals bij Duke Ellington, die zei geen jazz maar Amerikaanse muziek te schrijven. Vooral in de 'suites' die hij componeerde is de link naar klassiek heel hoorbaar en in elk geval ook in de werkwijze merkbaar.
Ik zat behoorlijk vooraan, maar aan de blazerskant, en dat maakte het aandeel van de strijkers vrijwel onhoorbaar. Niettemin fraaie muziek, waar je zo heel nadrukkelijk de 'heartbeat of the city' in kunt horen. Dat zouden we nog wel eens meemaken deze middag.
Jorge Luis Prats is een ster-musicus, dat kon je niet alleen horen aan zijn spel maar ook aan het publiek dat geen genoeg kreeg van zijn spel en drie toegiften bij elkaar klapte.
Met het Metropole speelde hij het 'New York Concerto' voor piano en orkest van George Gershwin. Zo heette het stuk aanvankelijk, geschreven in opdracht van het New York Symphony Orchestra in 1925. We kennen het nu als het 'Concerto in F'. Een echt pianoconcert, waarvoor Gershwin wel even in de theorie moest duiken bij het componeren. Dat het een geslaagd stuk was, bleek uit de waardering van zowel Ravel, Stravinsky als Poulenc, die bij de Parijse premiere aanwezig waren.
Na de pauze zat ik in het andere deel van de zaal, wat geen heel goed idee bleek. Het orkest begon in klassieke bigband-formatie, met het stuk 'Rush hour on 23d Street' van Gunther Schuller. Het is een zeer gelukte impressie van het verkeer in New York in de spits, met soli voor tenorsax. Jammer genoeg is de wereldberoemde akoustiek van het Concertgebouw volkomen ongeschikt voor jazz. Ieder willekeurig achterafzaaltje op bijvoorbeeld het North Sea Jazz-festival klinkt beter.
De middag vol grotestads muziek eindigde met muziek uit de enige Hollywood-connectie die Leonard Bernstein ooit had. Hij schijnt na dit project gezegd te hebben: 'Hollywood is precies zoals ik dacht, alleen nog erger'. Voor de film 'On the Waterfront' van Elia Kazan maakte hij de soundtrack. De jonge Marlon Brando moet bij deze muziek van Bernstein nog meer van het doek afgespat hebben.
De veelzijdigheid van het Metropole was weer eens bewezen, en, ok, ook de onmogelijkheid van de Grote Zaal om onversterkte jazz te programmeren.

The Met op het Schouwburgplein

2010-10-10T15:02:00.010+02:00

Het is een concept dat op papier minder leuk is dan in werkelijkheid: tv kijken in de bioscoop. Toch doet de Pathé dat landelijk, met op veel plaatsen live-tv-uitzendingen in hun zaal. Dat wil zeggen, het is tv maar je kan het zelfs met een supermodern digitaal kastje niet zomaar thuis ontvangen. De uitzendingen die The Metropolitan Opera in het seizoen verzorgt, zijn inmiddels wereldwijd een succes.
Mooi idee, in plaats van naar NY te moeten reizen en daar voor een flink bedrag een kaartje kopen (hoewel ik dat ook wel heel graag zou doen) kun je in je lokale bioscoop live meekijken in het legendarische operahuis. Bijvoorbeeld naar de delen van de 'Ring des Nibelungen' die dit seizoen op de planning staan.Het was gisteren mijn kennismaking met 'Live in HD' van the Met, Das Rheingold van Wagner. De Pathé had een apart hoekje van de bioscoop afgezet, we konden de jas kwijt bij een echte garderobe en er was koffie met koekjes. Een wat grijze/kale enclave in de normale zaterdagavonddrukte van de Rotterdamse Pathé.
Net echt, toen ik de zaal binnenkwam, het geroezemoes en het orkest dat aan het stemmen was. Het beeld bestond uit dia's van komende Met-uitzendingen, en die waren al zo ongelofelijk scherp en mooi van beeld. 'Five minutes to Das Rheingold', zei het scherm.
We werden wereldwijd toegesproken aan het begin van de zaterdagmiddagmatinee -New Yorkse tijd- door Met-directeur Gelb en de 'lieveling van de Met', zoals ze genoemd wordt, Deborah Voigt, deed de achter-de-schermen gesprekken. Ze zal Brünnhilde zingen in het volgende Ring-deel, in het voorjaar van 2011.Het inkijkje in de techniek, met de onthullende beelden van 3 hyperventilerende Rheintochter bij hun eerste stappen op de torenhoge decor-machine, was aardig maar qua timing niet zo handig. Weten welk kunststuk de techniek van de Met klaarspeelde achter de schermen, leidde mij een beetje af.
Deborah Voigt wandelde ontspannen door de gangen van the Met, en praatte met hoofdrol Bryn Terfel. Die mocht nog even zijn vrienden in Wales gedag zeggen, in het Welsh.En toen kwam maestro James Levine op. Na 8 maanden ziekte en ellende dirigeert hij weer een productie in de Met. Zijn terugkeer werd hoorbaar gewaardeerd.
De Rheintochter deden spectaculaire dingen op 'the Machine', zoals het decor achter de schermen was gaan heten. De dwerg Alberich, een fraaie rol van Eric Owens, stal het goud en dat is dan de aanloop van het drama dat we in de Ring nog 18 uur gaan meemaken.
De techniek van de uitzending, het beeld, de regie en geluid, het was allemaal de overtreffende trap van perfect. Dat gold in mijn ogen ook voor de opera zelf. Het meest toonaangevende operahuis ter wereld heeft het geld en de kennis om de beste zangers voor een rol te contracteren.Gek genoeg heb je als bioscoop-kijker het voordeel dat je details ziet, close ups en beelduitsneden die voor een bezoeker in de Met zelf ondenkbaaar zijn. Na het begin was er eigenlijk geen beeld van de zaal meer, en dat maakte het na een tijdje in de voorstelling niet zoveel anders dan een dvd-opname. Dat vond ik wel jammer. Op een enkele hoestje na en wat gelach bij de kikker waarin Alberich even veranderde, was de zaal niet merkbaar aanwezig. De regisseur werkte overigens met een enorme alertheid en miste vrijwel geen cue het lange verhaal. Diep respect voor die prestatie.
Triomfen bij het slot-applaus voor Bryn Terfel en de vrouwelijke rollen, maar flink wat boe’s voor Richard Croft als Loge. Ik vond hem wel subtiel.
Nog maar kort nadat ik in Enschede deel 2 van de Ring heb gezien, vond ik een hernieuwde kennismaking met deel 1 buitengewoon aangenaam. Qua vormgeving en technisch uit een ander universum dan wat bij de Reisopera kan, en daarom eigenlijk onvergelijkbaar.Nadat de goden via de regenboogbrug Walhalla bereikten, - een indrukwekkend einde van de opera- konden we in de Pathé een beetje onlogisch met de roltrap naar beneden. Naar het bij het arrangement horende drankje achteraf, compleet met blokjes kaas, pinda's en leverworst. Oh ja, we waren niet in The Met, op de Upper West Side van Manhattan, tussen 62nd and 65th Street, maar op een lelijk plein in Rotterdam.

________________________________________________
Live in HD - The Metropolitan Opera New York
Zaterdag 9 oktober 2010
Das Rheingold - Richard Wagner
o.a. Bryn Terfel, Stephanie Blythe en Patricia Bardon

Holland + van Scapino Rotterdam

2010-10-06T19:46:00.001+02:00

Mijn recensies over Scapino zijn doorgaans nogal vergelijkbaar. Het is altijd goed, spannend en vernieuwend wat ze doen, en ook altijd met een duidelijke signatuur.
De nieuwe voorstelling 'Holland+' voldoet ook weer aan die omsschrijving. Er zijn 3 stukken die, hoewel duidelijk Scapino, ieder een eigen toon en sfeer hebben.
'Holland' van Ed Wubbe stond ook vorig seizoen op het programma en het was prettig om het werk terug te zien. Een tweede keer zie je andere dingen, ben je zelf ook in een andere bui.De 'discrepantie tussen benepen en groots', die de Nederlandse cultuur kenmerkt is voor Wubbe de kern van zijn werk in 'Holland'. Dansers met een tulband, die Wubbe gebruikt omdat hij in de 17de eeuw werd gedragen door de Nederlandse kooplieden van de VOC. De muziek is deels opname en deels live, op een klassiek harmonium. Decor, kleding en dans zijn van de hoge kwaliteit die we ook al zagen bij 'Kathleen' en 'The Green', twee eerdere ensemblestukken van Wubbe voor Scapino.
Lois Perela, de Franse danser en choreograaf, maakte op een zee van goudfolie 'Craquer la peau', zijn eerste grote werk voor Scapino. Prachtig gebruik van dansers, materiaal en muziek.
Op muziek van Bach maakte Marco Goecke het werk 'Suite Suite Suite', gebaseerd op het leven van de componist. Wat steviger dan het werk van Wubbe gaat Goecke met tempo en intensiteit zijn onderwerp te lijf.
Het was een indringende avond dans.
_________________________
5 oktober 2010
Scapino Rotterdam
Schouwburg

Into the Woods van Sondheim

2010-10-04T19:37:00.003+02:00

Na een week met een Wagner-opera en een Grand Opera van Verdi, was een musical wel een passende en licht-contrasterende afsluiting.
We waren in het oude Luxor in Rotterdam bij 'Into the Woods', van Stephen Sondheim. Diens werk staat bekend als lastig te zingen en niet zo catchy als het repertoire van bijvoorbeeld Lloyd Webber. Je kunt rustig een avond een Sondheim-musical horen zonder een hit te herkennen. Al is het wat sleetse 'Send in the clowns' wel erg bekend geworden.
Afgelopen zomer werd in een van de Proms-concerten in Londen een eerbetoon gebracht aan de grote meester Sondheim, vanwege diens verjaardag. Er was muziek uit 'A day in the park', 'Into the Woods' en 'Sweeney Tod'. Half geensceneerd op het podium van de Albert Hall, waar zelfs operaster Bryn Terfel zich aan lied én dansje waagde.
Of een grote productie van 'Into the Woods' rendabel zou zijn in Nederland is moeilijk te zeggen. Ik denk dat de naam Sondheim niet genoeg publiek trekt. Maar M-Lab, de musical-broedplaats van Koen van Dijk, is een heel geschikt gezelschap om dit soort repertoire te brengen. Ondersteund door de VandenEnde Foundation maken ze kleine producties. Sommige worden opgeschaald naar de grote zalen, zoals met 'Urinetown' gebeurde, en deze Sondheim-voorstelling maakt voor het eerst een tour door Nederland.
Het decor past in een bestelbus, het orkest bestaat uit 4 man maar er staan wel 12 mensen op het toneel. Daar waren bekende namen bij als Lone van Roosendaal, die eerder in 'Mamma Mia' stond, nu in de rol van de heks.
Verteller was Filip Bolluyt en Assepoester werd gespeeld door Annick Boer. Vliegende Panter Remco Vrijdag speelde zowel een dubbelrol als wolf en prins. Er verder waren er wat - voor mij- onbekende namen, die het allemaal wel heel goed deden.

Het verhaal is een mix up van klassieke sprookjes, zoals Assepoester, Sjaak en de bonenstaak, Roodkapje en Sneeuwwitje. Sondheim deed dat met veel humor en stijl, waarbij Koen van Dijk een prima vertaling leverde. Het script biedt allerlei openingen voor actuele grappen en verwijzingen, maar die wegen werden niet ingeslagen. Het bleef gelukkig echt musical en werd nergens cabaret.
Heel even zaten de liedjes nog in ons hoofd, bij de tramhalte. Maar dat duurde niet lang, Sondheims muziek is mooi maar lastig.

__________________________________
Into the Woods - Stephen Sondheim
3 okt 2010 Oude Luxor
Rotterdam

Menahem Pressler: muziek- en wereldgeschiedenis

2010-10-03T13:28:00.006+02:00

Je bent musicus, een wereldoorlog meegemaakt, gevlucht van Magdeburg naar Israel en wonend in Bloomington, Indiana. Je hebt de hele wereld rondgereisd, het legendarische Beaux Arts Trio in 1955 opgericht en je bent 86. Op een zonnige zondagochtend sta je om elf uur, met wat collega's in de coulissen van de Jurriaanse Zaal in de Rotterdamse Doelen, klaar voor een concert.
Het is fascinerend dat te bedenken, als de kleine man naar de vleugel loopt en zijn mede-musici van het naamloze pianokwartet hun plaats innemen. Menahem Pressler blijft jong, dankzij 'the fountain of youth', zoals hij dat na afloop noemt, wijzend naar de andere leden van het kwartet.
Ik zag hem één keer eerder, in de Keulse Philharmonie, waar hij met zijn Beaux Arts Trio moeiteloos de enorme hal vulde. Zijn opname met dat trio van de pianotrio's van Rachmaninoff staan in mijn top 5 van favoriete cd's. [Nokiapic (C)ois]
De heren zijn scherp en alert, reageren op elkaar en op de aanwijzingen van Pressler. In het eerste deel horen we Mozart, de min of meer de uitvinder was van deze vorm, met piano, 2 violen en cello. Mozart's eerste poging een pianokwartet te schrijven strandde in de weigering van zijn uitgever om zoiets moderns en moeilijks uit te geven. Toch maakte Mozart een paar van die kwartetten die wel genade vonden in de ogen van een andere muziekuitgever.
Het is prachtige muziek, levendig gespeeld door de strijkers en en met veel 'portato' door de pianist. Mozart op een Steinway, dat kan eigenlijk niet, maar als je zo helder speelt wordt zelfs het moderne slagschip een intieme pianoforte.
Het tweede deel bestaat uit Dvorak, ruim 100 jaar later geschreven. Spannend, met veel dynamiek en met avontuurlijke lijnen.
Kamermuziek live is veel leuker dan op cd of de radio. Je ziet de interactie, het lijkt soms een gesprek, alsof je naar een ideale P&W kijkt, of een DWDD met veel evenwicht en interactie.
Veel applaus, een Brahms-toegift en toen was het alweer voorbij, het fraaie concert van heren die zo aardig waren van ver te komen om al dat moois aan ons te laten horen.

________________________________________________
Zondag 3 oktober 2010
De Doelen, Rotterdam
Menahem Pressler - piano, Alexander Kerr - viool
Lawrence Power - altviool, Paul Watkins - cello
Mozart Pianokwartet in Es KV493
Dvorák Pianokwartet in Es op.87

Yannick doet Mahler: een stijlvol Schlagerfestival

2010-10-01T23:24:00.009+02:00

Sinds het recente Gergiev-festival ben ik wat meer gaan kijken naar de symfonische concerten van het Rotterdamse Philharmonisch. Al zo lang ik naar muziek luister en naar concerten ga heb ik er moeite mee om de concentratie op te brengen voor het grote symfonische werk. Ik verdwaal altijd in die lange, breed opgezette Mahlers, Bruckners of Dvoraks die van thema naar thema lijkt te gaan. Wat dat betreft zijn de symfonieen van Mozart bijvoorbeeld lekker compact en overzichtelijk.
En toch blijft het grote werk me wel fascineren. Ook hier geldt dat een beetje voorbereiding wel helpt om er wat van te snappen.
Vanavond stond Yannick voor het Rotterdamse Philharmonisch, aangevuld met een dameskoor én een jongenskoor en een Schotse mezzo.
Ik ging vooraf naar de inleiding, en die viel niet mee. Er hing bij publiek en uitlegster een soort uber-truttigheid waar ik niet blij van werd. Maar het was best nuttig, fragmenten muziek met wat uitleg. Als je de sfeer die Mahler bedoeld heeft wilt snappen en herkennen moet je wat weten.

De Derde van Mahler, zijn langste werk van dik anderhalf uur. Veel hoorns, trombones en pittige strijkersdelen. Marstempo, dat is een hobby van Mahler net als citaten of verwijzingen naar volksliedjes. Het leek soms wel een Schlagerfestival.
Met een prachtig lied dat echt helemaal ingebouwd is in het vierde deel, gezongen door de fraaie mezzo Karen Cargill. Meteen daarna het jongenskoor en het dameskoor met veel Himmlische Freud, die we ook uit de 4e symfonie kennen.
Sommige musici speelden buiten de zaal met hoorns, ook een echt Mahler-ding.
Eigenlijk was het, in al zijn grootte, breedte en diepte, wel een avond van 'Himmlische Freud'. Allemaal dankzij Mahler, en naturlijk Yannick.

____________________________________
Rotterdams Philharmonisch Orkest
Yannick Nézet-Séguin - Karen Cargill
1 oktober 2010 De Doelen

Les vêpres Siciliennes in het Muziektheater

2010-09-30T07:32:00.000+02:00

Er was al veel geknord door critici en bezoekers. De 'Grand Opera' waarmee de Nederlandse Opera het seizoen begon, was niet erg grande. De regisseur had de schandelijke ingeving gehad -zo vonden de criticasters- de ouverture naar het einde van de eerste acte te verplaatsen en er was gemor over de enscenering.
Met wat aangepaste, lage verwachtingen zaten we afgelopen woensdag in de zaal aan de Amstel. Twee van ons kwamen vaker bij de opera en een was helemaal nieuw. We hoopten dat de vuurdoop een beetje zou bevallen.
De eerste acte begon en het viel inderdaad niet mee. Het leek erop of de regisseur zijn decor aan de moderne dans had ontleend (nogal kaal&schraal) en de mise-en-scène aan modern toneel (ook nogal kaal&schraal). Het tempo lag laag en de emotie van het verhaal kwam nauwelijks de zaal binnen. Centraal staat in deze fase van het verhaal de ontdekking van de revolutionaire Siciliaan Henri dat de zo gehate Franse gouverneur Guy de Montfort zijn vader is. Die scènes waren buitengewoon nietszeggend en maakten nauwelijks indruk. Gouverneur de Montfort, een rol van Alejandro Marco-Buhrmester was redelijk geloofwaardig. Met zijn tegenspeler, tenor Burkhard Fritz, hadden we het minder getroffen. Geen jonge, stoere militair met wapperende donkere haren in wiens gitzwarte ogen de passie en strijd te lezen waren, maar een nogal corpulente zanger die tot overmaat van ramp gekleed leek door Clockhouse by C&A. Nou hoeft het niet allemaal Marc Jacobs by Marc Jacobs te zijn op het toneel maar dit was een ander, treurigmakend uiterste.
Hier en daar zag je de Grande opera wel terug in de massascènes met de Sicilianen aan de ene kant en de Franse bezetters aan de andere. Het orkest speelde fraai en met de zang zat het ook goed. De Nederlandse sopraan Barbara Haveman, die op een laat moment de rol van Hélène had overgenomen, deed dat met veel kwaliteit en overtuigingskracht.
Het was eigenlijk helemaal niet zo'n raar idee om de ouverture niet vooraan te zetten maar na de eerste acte. Op het brandscherm verscheen een projectie die verwees naar de jeugd van de hoofdfiguren van het verhaal. Het orkest kreeg daarmee wat meer aandacht voor de muziek van de ouverture, die ook nogal eens los wordt uitgevoerd in concertprogramma's omdat hij erg mooi is.
Terwijl het verhaal zich ontwikkelde, in de richting van een huwelijk tussen de soldaat en de gravin/hertogin, werd het allemaal beter.
Na de pauze zag Henri er beter uit, in pak. Natuurlijk is dat een idioot detail, maar het telt wél.
Het tempo werd wat hoger en ik raakte meer in het verhaal. Het drama kwam tot een climax in de slotscène, met het einde van de gouverneur.
In de trein naar huis dachten we aan gemiddeld een 7, met wat mij betreft de nuancering van een 7- voor deel 1 en 7,5 voor deel twee.
Maar een veelbelovende opening van het nieuwe seizoen van DNO, dat konden we er niet echt in zien.

____________________________
29 september 2010
Het Muziektheater Amsterdam
Les vêpres siciliennes
Giuseppe Verdi

Bachfestival Dordrecht - De tranen van Bach

2010-09-22T21:20:00.002+02:00

Het Bachfestival is een behoorlijk succes aan het worden, zo lijkt het. Ik maakte totnutoe volle en doorgaans ook uitverkochte avonden mee met Calefax, De Holland Baroque Society en het Amsterdam Baroque Orchestra. En vergeet de rappers niet. Bladerend door de programmabrochure ontdek ik nog heel veel meer dingen die me interesant lijken. Maar er moest gekozen worden. Halverwege het festival is het alweer mijn laatste avond in Dordrecht. De double bill vanavond bestaat uit orgelmuziek en muziektheater.
Het orgel-deel wordt verzorgd door iemand die je op zijn vakgebied gerust een wereldster kan noemem: Gustav Leonhardt. Hij behoort tot de eerste generatie van musici die naar een meer authentieke uitvoeringspraktijk zochten voor muziek uit de Barok en later. [Nokiapic (C)ois]
Inmiddels 82, maar nog werkend en spelend, zoals vanavond op het Bach-orgel van de Grote Kerk. Hij was indertijd adviseur bij de bouw.
De wereldster speelt in regenjas in de wat kille ruimte. Het is mooi, maar mijn liefde voor het orgel wordt niet echt groter. En hij was al zo klein.
Een pauze, en toen was het tijd voor de 'Tranen van Bach'.
In 'De tranen van Bach' zien we niet de componist, de musicus, de man die conflicten had met de kerkenraad en met de kerkbezoekers van zijn Mattheus Passion, die tot hun horreur opera dachten te horen in de gewijde muziek. We zien Bach als echtgenoot van twee vrouwen en vader van twintig kinderen, waarvan velen niet oud werden. Die minder bekende kant van de componist is uitgangspunt van de indringende voorstelling van Muziektheater Hollands Diep, met regisseur Cilia Hogerzeil.

Net als in recente producties van Hogerzeil – de opera’s De Waterman en Bos Besik – staan moederschap, kinderen en de grote thema’s daaromheen centraal. Het minder bekende beeld van Bach als echgenoot wordt indringend ingevuld. Hij is vader, man, en ook componist, die liefdevol met een pen van licht zijn noten schrijft op perkament, maar ook op het lichaam van zijn echtgenote. Al hun kinderen hebben een naam in de voorstelling, met de vermelding van hun leeftijd, soms een dag of een maand.

Gretig is uit Bachs oeuvre geput. Zijn koralen, cantates, pianomuziek en muziek uit de Mattheus vormen de muzikale basis van de voorstelling. ‘Sind Blitze, sind Donner’ gaat nu over het verdriet van de ouders en is niet alleen religieus, net als ‘Wir setzen uns mit Tränen nieder’.

Sopraan Nienke Otten zingt en speelt beide vrouwen van Bach. Haar stem is helder en blijft dat in de galm die de locatie, de Grote Kerk van Dordrecht, in ruime hoeveelheid levert. Otten had les van Margreet Honig en Emma Kirkby en zong al in de Die Zauberflöte van de Nationale Reisopera en Opera Zuid.

Danser Hendrik Lebon, die óók kan zingen, zagen we eerder in Le nozze di Figaro van de Reisopera. Hij danst, acteert en zingt de rol van Bach, met een tikje humor en relativering.

Muziek van Bach op een accordeon? Het kan, Harry Mooten bewees het al eerder en Marieke Grotenhuis maakt op haar instrument echte Bach-muziek.

De casting is dus uitstekend. Een kleine maar uiterst poëtische voorstelling die een eigen plaats verdient in de Bach-lawine van deze week in Dordrecht.
[Recensie voor Place de l'Opera]
__________________________________
Dordrecht 21 - 9 - 2010
Bachfestival
Gustav Leonhardt - orgelrecital
'De Tranen van Bach' - Hollands Diep

Bachfestival Dordrecht: Amsterdam Baroque Orchestra

2010-09-21T21:27:00.003+02:00

Van de kleinschalige muziek van Calefax in Villa Augustus naar de grote Barok van het ABO was maar een minuut of 10 fietsen. Ook bij dit concert stonden er rappers buiten, die nu wat minder detoneerden. De M.C.'s, waaronder K.Y.ness en Pathologic hadden geestige rapteksten en omdat de rij om binnen te komen lang was en langzaam bewoog, kregen ze meer aandacht. [Nokiapic (C)ois]
De Antoniuskerk was vol, zo vol dat het niet makkelijk was een fatsoenlijke plek te vinden. Ik eindigde met half zicht op het orkest en het koor, maar helaas vielen de solisten buiten beeld. Jammer, want ik hoor en zie Johanette Zomer heel graag zingen.
Het was niet heel vernieuwend, we hoorden een degelijke Koopman die het ding deed waar hij uitmuntend in is: Bach tot leven brengen. Een serieus Bachfestival kan niet zonder het ABO.[Nokiapic (C)ois]

__________________________________________________
Amsterdam Baroque Orchestra & Choir o.l.v. Ton Koopman
Johannette Zomer, sopraan; Jörg Dürmüller, tenor, Thomas Laske, bas
zondag 19 september 2010
Antoniuskerk
Cantates Herr Jesu Christ, wahr’ Mensch und Gott, BWV 127, Wachet auf, ruft uns die Stimme, BWV 140, Herz und Mund und Tat und Leben, BWV 147

Bachfestival Dordrecht: Calefax

2010-09-20T21:25:00.003+02:00

Calefax is een club van oudere jongens, die voetballen, autosleutelen of parapenten. Maar dat is niet wat hen bindt. Dat is de muziek. Oprichter Raaf Hekkema bedacht het idee, om met 5 blazers muziek te gaan maken. Extra bijzonder omdat er geen muziek bestond voor deze formatie. Je moest als blazer dus ook kunnen arrangeren, transponeren, bewerken. En als je dat eenmaal kan, is de muzikale sky the limit. Dan speel je zonder blozen de muziek van Bach's Wohltemperiertes Klavier, gemaakt voor fortepiano maar bewerkt naar 5 blazers.[Nokiapic (C)ois]
Het programma in het Bachfestival dat het Calefax Rietkwintet had samengesteld bestond uit Bach, maar ook uit muziek van componisten die de oude meester uit Leipzig bewonderden, zoals Sjostakovitsj en Hindemith.
De locatie, de Limonaia van Villa Augsutus, aan de rand van Dordrecht, was heel geschikt en zat bomvol. De heren speelden met plezier en grote vaardigheid, de variatie was ruim, het gezelschap aangenaam en zo werd de zondagmiddag een prima onderdeel van het - nu al succesvolle - Bachfestival.
______________________________
Calefax Rietkwintet
19 september, 16.00 uur
Villa Augustus
Dordrecht
Bach (Wohltemperiertes Klavier)
Hindemith (Ludus tonalis)
Sjostakovitsj (Préludes op.87)

Musica Sacra Maastricht

2010-09-20T15:01:00.007+02:00

In Maastricht gebeurde in de jaren dat ik er woonde, niet zo gek veel op cultuurgebied. Maar er is veel veranderd. Er was altijd wel veel locale cultuur en volkscultuur, zoals de Nachraove en zangeres Beppie Kraft, een echte ster van het Limburgse lied. Ik mag voor Limburgers die ik tegenkom nog graag de vlammende teksten over de liefde citeren die La Kraft zong in onvergetelijke chansons als 'Diech bis mét goud neet te betaole'.
Maar verder zaten veel mensen toch voooral aan de bar in de vele café's te klagen dat er zo weinig gebeurde in de stad. Núuts get te dóon in Mestreech.
Verlichte geesten hebben 17 jaar geleden bedacht dat Maastricht toe was aan een festival met religieuze muziek in brede zin. Zo ontstond 'Musica Sacra', en dat festival bloeit als nooit tevoren. Mijn herinneringen bestaan vooral uit de ijle zang van de Tallis Scholars in de Onze-Lieve-Vrouwenbasiliek, hypermoderne muziek van het LSO in één van die foeilelijke kerken in de nieuwbouwring rond het centrum en het tijdloze geluid van het Hilliard Ensemble dat de Servaasbasiliek vulde.
Musica sacra heeft zich verbreed, er is film en dans en toneel en het zou me niet verbazen als men inmiddels ook religieus Twittert, maar voor mij zijn de hoogtepunten toch altjd die vocale en soms instrumentale pogingen om met muziek de tijd even stil te zetten. [thema Musica Sacra 2010: Devotie]
Dit jaar zat er vanwege de agenda niet meer in dan een duik van één avond met twee concerten in het festival. Het is een bijna gewaagd idee om de derde symfonie van Gorecki te programmeren. Hoewel 'Devotie' het thema is dit jaar en de muziek uit Polen daar goed bij past, is Gorecki toch vooral de maker van de klassieke 'hit'. Een paar jaar geleden vlogen de cd's met de Derde, met zang van Dawn Upshaw, de winkels uit.
De uitvoering van het Limburgs Symfonie Okrest was met sopraan Iwona Sobotka. Het orkest klonk goed, de zangeres bleef een uur lang zeer geconcentreerd en liet haar stem mooi meebewegen met de klankkleur van het orkest. Mooie muziek.

Capilla Flamenca, de vier heren uit Vlaanderen, samen met de dames-uitbreiding van hun ensemble, Psallentes, heb ik al vaak gehoord in Antwepen bij Laus Polyphoniae. Ze waren er de laatste jaren elke editie bij. Leuk om het gezelschap nu eens in de Maastrichtse Onze-Lieve-Vrouwekerk te horen. Ijle zang in muziek van Ghiselin en Obrecht, die in de bijna nachtelijke ambiance van de kerk heel mooi tot zijn recht kwam.
__________________________________________
17 september 2010
20.00 Theater aan het Vrijthof Maastricht
Michał Dworzyński dirigent
Iwona Sobotka sopraan
Henryk Mikołaj Górecki Symfonie van Klaagliederen

23.00 Onze Lieve Vrouwebasiliek
Capilla Flamenca - Psallentes
Johannes Ghiselin / Jacob Obrecht

Bachfestival Dordrecht: Holland Baroque Society

2010-09-19T10:23:00.000+02:00

Dordrecht had het nog niet en heeft het nu wel: een echt Festival. Het eerste Bachfestival speelt zich af in de kerken en hofjes van de stad aan het water. De programmering is breed, het is veel meer dan alleen wat voorspelbare Bach-dingen met cantates en Wohltemperierte klavieren.
Het gaat véél verder. Voor de ingang van de Grote Kerk, waar gisteravond op een van de eerste festivaldagen de Holland Baroque Society concerteerde, stond een klein podium waar erg veel geluid vandaan kwam. Drie rappers deden er hun best met een dj. Jonge, donkere jongens, wier aanwezigheid daar voor de kerk me niet helemaal duidelijk werd. Alsof de oneindige brainstorm van de Paul de Leeuw-redactie door het festival had gewaaid en daar ideeën had achtergelaten die op papier leuker zijn dan in werkelijkheid.
Snel naar binnen, waar de Mariakapel, in feite een zijbeuk, was ingericht voor het concert.
Het thema was 'De Bruiloft'. Als aankleding voor het optreden van de HBS zong het Pauni Trio voor en na de barokmuziek liederen uit Bulgarije. Het Pauni Trio doet qua geluid denken aan 'Le Mystere des voix Bulgares'. Ook zo lelijk.
Vergeleken met het optreden van de Baroque Society in Utrecht onlangs, was de bezetting klein: 3 violen, cello en contrabas, orgel en hobo. De zussen Judith en Tineke Steenbrink, die de harde kern vormen van de HBS, brachten maar enkele collega's mee, naast sopraan Stefanie True en traverso-speler Jed Wentz.
Een paar Bach-cantates rond het thema 'bruiloft', de Bulgaarse liederen en een werk voor traverso van Telemann. Dat sprong er uit, zeker toen tegen het einde solist en strijkers leken op te stijgen. Een flitsend einde van een virtuoos stuk.
De kleine bezetting maakte de muziek heel transparant en dat is bij Bach interessant en geeft meer toegang tot de kern van de muziek, de thema's en de interpretatie van de musici.Stefanie True, ze leek me nog erg jong, studeerde bij grote namen als Jill Feldman en Michael Chance. Haar vocalen waren trefzeker, heel erg zoals dat volgens mij bij Bach moet klinken en met ruimte voor echte voordracht. De verwachtingen zijn hoog gespannen en dat lijkt me als ik haar hoorde zingen niet onrealistisch.

_________________________________
Holland Baroque Society & Pauni Trio
zaterdag 18 september
20.00 uur
Grote Kerk, Mariakapel
Dordrecht

Welke Michiel? Welke Hein?

2010-09-18T17:44:00.005+02:00

Ruben, dus, Ruben Hein. Lijkt alsof-ie er ineens is, maar hij was er al. Als begeleider van Hans Teeuwen de zanger, speelde bij Pete Philly & Perquisite. Stond reeds op North Sea Jazz maar dan nog wel in de tent buiten, waar iedereen langsloopt op weg naar de tickets. Was onlangs even in DWDD en dan besta je pas echt. Deed op de gang bij Michiel (welke Michiel?) Veenstra zijn single en daarvan staat hieronder het filmpje. Single heeft een ongekend hoog lekkere-liedjes-gehalte.
Wordt aanbevolen door dit Klog en dat komt maar héél zelden voor. Album bij -jawel- Blue Note komt in november.

Gergiev Festival 2010: Het slot met 'Auferstehung'

2010-09-11T23:07:00.001+02:00

Het zijn fraaie zinnen in de tekst van Mahler's Tweede symfonie:
Was entstanden ist, das must vergehen!
Was vergangen, auferstehen!
Hör auf, zu beben!
Bereite dich! Bereite dich, zu leben!

Aan het eind van een ruime week Gergiev Festival, dat onder het thema 'Resurrection-a story of Rotterdam' de verbinding maakte met de geschiedenis van Rotterdam, de verwoesting van de stad in 1940 en de wederopbouw, was er Mahler.
Een onderdeel van het programma draaide al eerder deze week om Mahler, toen Gergiev zelf Mahler 8 met het Mariinsky Orkest dirigeerde. Op een prikbord in de hal van de Doelen las ik de recensie van dat concert in de Telegraaf. De recensent veegde de vloer aan met Gergiev, die zijn gebrek aan affiniteit met Mahler overduidelijk had gedemonstreerd, vond de journalist. [foto Marco Borggreve]
Gergiev's opvolger, Yannick Nézet-Séguin, leidde het Philharmonisch in dit grote werk. Lang, en groot, alleen al in de bezetting. Voor het laatste deel bestond het koor uit 80 leden, en op het podium zat zo'n mens of 60 aan musici. Mahler schreef het grootste deel van dit werk in de zomer van 1893, in zijn 'Komponierhäuschen' dat hij in de tuin van zijn buiten in Steinbach liet bouwen. Eenmaal klaar was het nog wel een klus om aandacht te krijgen voor zijn werk. In december 1895 gaat de hele symfonie in premiere in Berlijn. Het is zo moeilijk de zaal vol te krijgen dat men de kaarten gratis op straat uitdeelt. De kritiek was gereserveerd, het publiek enthousiast.
'Auferstehung', zo heet het en zo klinkt het. Van een dodenmars in het eerste deel tot de apocalyps van het einde. Voor dat verhaal gebruikt Mahler alles wat het orkest kan bieden, van een triangel tot bulderende contrabassen, heldere sopranen en een soms bijna angstaanjagend koor.
Dirigent Yannick, die met Bach ooit begon, die Ravel naar de klassieke toptien dirigeerde en die triomfeerde met Puccini in Amsterdam, dóók bijna op deze symfonie. Zijn accent leek meer te liggen op tempo en het leggen van heldere lijnen dan op klankkleur. Het bleef voortdurend nodig je aandacht erbij te houden, er gebeurt van alles op het podium en als het Mahler beter uitkomt laat hij de hoorns off-stage spelen voor het effect.
Details die er toe doen, ze komen vaker voor in deze kolommen. Ditmaal was het de inbreng van het koor, dat bijna onopvallend zich mengt in de muziek. Het werkte extra doordat het koor niet ging staan maar zittend, bijna als verrassing, zijn partij inzette.
Mahler zal wel niet voorzien hebben, al componerend in zijn 'Komponierhäuschen', dat al een kleine eeuw alle grote dirigenten hun eigen 'Mahler-cyclus' uitvoeren en opnemen, en liefst niet één maar meerdere. Tegenwoordig geldt de serie die Chailly met het KCO voor Decca maakte als de norm.
De kenners moeten maar uitmaken of Yannick als 35-jarige toe is aan Mahler, en of hij er wat van maakte. Ik vond het mooi, en had voor deze keer geen enkele moeite met de staande ovatie die meteen na het slotaccoord (iets te snel) door de zaal donderde, een echt Mahler-applaus voor een Mahler symfonie.

Gergiev Festival 2010: de verrassing

2010-09-10T17:02:00.001+02:00

Het was een verrassende middag, afgelopen zondag in de Jurriaanse zaal van de Doelen. In het brede en ruime aanbod van het Gergiev Festival was het concert dat als thema 'Tabula Rasa' meekreeg interessant. Moderne klassieke muziek, met 3 werken die varieerden in leeftijd van 70 jaar oud (het 'Concerto Funebre' van Hartmann uit 1939), 33 jaar (Arvo Pärt's Tabula rasa uit 1977) en nog geen 1 jaar, het nagelnieuwe 'Ruin/Resurgence' van Florian Magnus Maier, dat voor het eerst werd uitgevoerd.
Met modern klassiek dreig er soms een te groot piep/knor-gehalte, waardoor ik als luisteraar de greep op zo'n werk verlies en afhaak. Zullen veel mensen wel hebben.
De muziek die het strijkersensemble van het Rotterdams Philharmonisch, 440Hz Strings Rotterdam, met de solisten liet horen, was modern, maar zo ongelofelijk spannend dat het een warm pleidooi werd voor modern repertoire.
De foto in het programma was veelzeggend, een foto van Rotterdam na het bombardement van mei 1940. Vooral de muziek van Pärt, die leegte verklankt die een nieuw begin inluidt, maakte indruk. Zelden zo'n spannend einde gehoord. De solisten, viool en alt viool speelden steeds langzamer en steeds kortere frases, tot cello en contrabas het overnamen. Miniem geluid, maar geluid, en pas nadat dat geluid was weggestorven, was het werk echt ten einde. Op laatst vergeet je bijna te ademen, zo gespannen wordt het luisteren bij zulke muziek.

Het International Filmfestival Rotterdam in de zomer

2010-09-10T09:39:00.005+02:00

Leuk idee van het IFFR: een openluchtbioscoop midden op het Doelenplein om, zoals directeur Rutger Wolfson het zei, 'het culturele seizoen af te trappen en de intensieve voorbereidingsperiode van het komende festival te markeren'. Zijn openingswoorden op deze filmavond in de buitenlucht lukten iets beter dan een kort interview dat hij probeerde te houden met de acteurs en regisseur Nikola Ležaic, die blij en trots was met zijn Nederlandse première.
[Nokiapic (C)ois]
De vragen aan hoofdrolspelers Stefan en Marko kwamen niet echt aan bij de Servische skaters die nu filmacteur waren. Knetterstoned herhaalden ze een paar keer dat de film nu maar gewoon moest beginnen. We hoorden Wolfson nog proberen het thema aan te snijden van jongeren die eigenlijk zichzelf spelen en werden bekroond met prijzen voor de beste hoofdrollen. Een vraag die wel relevant bleek bij het zien van de film 'Tilva Ros', die een in documentaire-stijl gemaakt portret van jongeren in Servie gaf.Rond een kopermijn in het stadje Bor leven jongeren, voor wie niet erg veel te doen is. De jongens verzinnen voortdurend nieuwe ideeën voor filmpjes in Jackass-stijl. Het doet vaak zeer, het vallen, meppen en piercen dat ze voor de filmpjes doen. Helemaal deugen doen de heren en een dame (ook een verhaallijn natuurlijk) niet maar het blijft toch meer schelmenroman dan gang-movie. We zien hoe een van de jongens naar de Sociale Dienst gaat, in een traject moet en leert solliciteren. Met geestig nihillisme laat hij zich niks gelegen liggen aan de pogingen hem een in het stadje niet beschikbare baan te laten vinden.
Het was verrassend dat het in een week vol regen op de IFFR Open Air-avond droog bleef en we als Tiger Friends op nette plaatsen naar een film konden kijken die dankzij geld van het Hubert Bals Fonds gemaakt kon worden. Terwijl op het Doelenplein voorbijgangers, auto's en motoren gewoon hun weg bleven vinden, zaten wij in een ongebruikelijke freeze voor het scherm.
Nog 4 maanden tot het echte, complete en vooral in-door Filmfestival in januari.

Gergiev Festival 2010: de afgang

2010-09-09T16:41:00.000+02:00

Op papier zag het er aardig uit. Hoewel. Een barokorkest, met één danseres. Zou dat wat worden? Die keer vorig jaar dat de Akademie fur alte Musik uit Berlijn met een choreograaf samenwerkte, gaf dat een prima resultaat. Nog onlangs, in Carré, Les Arts Florissants, barokopera met dans, ook erg fraai. Dus het kon.
'Vor deinen Trohn', zo heette de productie van het Vlaamse orkest B'Rock en choreografe/danseres Claire Crozé, leerling van Anne Teresa de Keersmaeker. In het programmaboek was te lezen hoe hard ze werkte aan de choreografie.
Dansen op muziek van Bach, met stukken uit 'Die Kunst der Fuge' en 'Musikalisches Opfer', is dat te doen? Geen idee, wat we hier zagen leek erop te duiden dat het geen goed idee is.
Het orkest rammelde er ongegeneerd op los met Bach, veel strijken en weinig muziek, en de danseres danste, tot vervelens toe. Ik moest denken aan Theo en Thea. Als die ooit het thema 'moderne dans' onderhanden zouden nemen, dan zou het eruit zien zoals we hier zagen. Maar dan zou er in elk geval nog wat te lachen zijn.

Oude Muziek Utrecht 2010: Louis Quatorze

2010-09-04T21:42:00.005+02:00

Net terug uit Antwerpen stond Utrecht alweer op de festivalkalender. De keuzes van de makers van het Oude Muziek festival in Utrecht zijn niet altijd mijn voorkeur maar dit jaar is het helemaal in orde: de Franse Barok staat centraal.
Geen kerken dit jaar in mijn planning, die vond ik vorig jaar te lastig, met lange rijen en wiebelige stoeltjes op slechte plekken. Rigoureus gekozen voor concerten alleen in Vredenburg.

Heel veel violen bij de festivalopeningsavond
Een webcam op de Domtoren, een hispeed internetverbinding, een laptop en een beamer. Kortom, het Festival Oude Muziek kon beginnen. Dankzij de techniek konden de bezoekers van Vredenburg Leidsche Rijn meekijken en luisteren naar de traditionele opening van het festival door stadsbeiaardier Arie Abbenes. Op zijn repertoire voor de gelegenheid muziek van o.a. Lully en Couperin. Over het festivalthema kan zo geen misverstand bestaan: de Franse Barok. En als je het al niet wist, maakte de meer dan prachtige serie foto’s van Marco Borggreve het nog eens duidelijk: we gaan voor 10 dagen naar de tijd van Louis Quatorze.

Openingsavond: een rode loper voor de deur, cava voor een muntje aan de bar en een concert dat live in Nederland op radio 4 en in nog een aantal andere Europese landen te horen was.
Het orkest, Capriccio Stravagante – Les 24 Violons, was een 'remake' van Les Violons du Roy, het orkest van Jean-Baptiste Lully, uit de tijd van het Versailles van Lodewijk de Veertiende. Het deed zijn werk in het drukke hofleven van de Zonnekoning, op feesten, dansavond en bij balletten.
Leider Skip Sempé is dit jaar één van de musici 'in residence'. Er is hoogst origineel ook een instrument 'in residence'. Het Hemsch-klavecimbel, dat bekeken, beroerd en besproken wordt, is daarmee waarschijnlijk de grootste diva van het festival.
Bijzonder is dat de instrumenten waarop Capriccio Stravagante speelt zijn nagebouwd en daarmee beschikt Sempé, om een lang technisch verhaal kort te houden, nu precies over de instrumenten waarvoor componisten als Lully en Rameau hun muziek schreven. Zonder contrabassen maar met een aantal viooltussenmaten. Dat gaf een andere klank dan we nu kennen met violen, altviolen en celli.
Zou je dat horen, die nagebouwde ‘hautes-contres’, ‘tailles’ en ‘quintes’, vroeg ik me af, voor aanvang. En ja, nou en of, het was hoorbaar en voelbaar. Een warme, rijke orkestklank zonder de scherpte die het geluid van sommige authentieke orkesten kenmerkt. Indringend en met een wat melancholiek geluid.

‘Onze' Judith van Wanroij, die onlangs nog de Grachtenfestivalprijs 2010 won, werkte vocaal mee aan deze avond. Ze treedt vaker samen op met Skip Sempé maar heeft ook al een flink cv van beroemde dirigenten en belangrijke rollen in oude en nieuwe muziek. Komend voorjaar staat ze als Donna Elvira in Don Giovanni bij De Nederlandse Opera.
Ze zong een fragment uit Le Triomphe de l’Amour van Lully. Samen met Benjamin Alunni en Alain Buet deed ze een deel uit ‘La pastorale comique’. Dat deed ze helder, en met net genoeg volume om de moeilijke Vredenburgzaal over het orkestgeluid heen tot op de laatste rijen te bereiken. Het was hooguit wat kort, wat ze liet zien en horen.
Het programma bestond uit 21 stukjes van 6 componisten, ouvertures, operafragmenten, dansen, chaconnes en sarabandes. Ik vermoed dat ook die programmering in stijl was. Maar het was wat veel, het kende niet zoveel opbouw en maakte de avond net even wat minder spannend dan ik zou wensen.
Maar een festivalopening met een royaal en een 'Royale' geluid, dat was het zeker wel...

De Franse Barok over het carnaval van Venetie
Le Concert Spirituel, het barokorkest verbonden aan de opera van Montpellier, is één van die toonaangevende orkesten in Europa als het gaat om oude muziek. Leider Hervé Niquet vertelde in een radiointerview vooraf aan Maartje Stokkers van het Radio4 Festivaljournaal dat de opera 'Le carnaval de Venise' aanvankelijk gepubliceerd werd onder de naam van de broer van de componist, Joseph. De echte schrijver, André Campra, was als maitre de musique verbonden aan de Notre Dame in Parijs en het schrijven van een opera zou daarmee ernstig conflicteren.
[Niquet in gesprek met Maartje Stokkers van Radio4]
'Le carnaval de Venise' werd concertant uitgevoerd, door vooral Franse solisten én door onze Nederlandse sopraan Judith van Wanroij. Door een stom toeval kwam ik in de foyer voor het concert de ouders van de sopraan tegen, die kritisch reageerden op mijn recensie van het concert waar hun dochter aan bijdroeg j.l. vrijdag. Die staat hierboven en is in een bewerking te lezen op de site van 'Place de l' opera'. De vraag was hoe mijn opmerking over het volume van de zangeres bedoeld was. Ik kon ze geruststellen, ik verwees slechts naar de lastige akoustiek van Vredenburg, waar meer vocalisten last van krijgen als het orkest te hard speelt. De ouders waren zo aardig me na het concert nog even aan hun dochter voor te stellen.
Hervé Niquet, die voor hij dirigent werd o.a. ook danser was, liet zien dat zo'n verleden tot een hele interessante dirigeerstijl kan leiden. 'Zwierig', dat was wel het woord van de avond en met die zwierige, Franse stijl namen dirigent, orkest en solisten ons mee naar Venetie.
Zo bedeesd als dirigent Niquet was bij het interview voor radio4, zo uitbundig stond hij voor zijn orkest. Met een bijna frivool 'bravo' in de richting van zijn strijkers en blazers sloot hij de eerste acte af.
Enthousiast publiek voor een mooie avond muziek. Oude muziek, zeggen we nu maar ooit, in 1699, was het nieuwe muziek. Té nieuw, want het Parijse publiek, wispelturig, verwend en grillig, vond het allemaal te avant-gardistisch en reageerde negatief. Wij, als het publiek in Vredenburg, waren zo vrij het daar niet mee eens te zijn...

Gergiev Festival 2010: de opening

2010-09-03T23:45:00.009+02:00

Terwijl ik deze woorden typ zal ze nog wel in de auto zitten. Denk niet dat ze zelf rijdt. Morgen moet ze weer vroeg aan het werk, koffie zetten, de koekjes van Holtkamp op een schaaltje doen. Politici ontvangen voor gesprekken en consultaties. Er zijn leukere manieren om je zaterdag door te brengen.
Op tv praten ze nu over haar, de twee christelijke talkshow-hosts vragen hun gasten wat ze haar zouden adviseren, maar zoals dat hoort willen ze eerst met Haar praten en pas dan met de pers.
Ik voorspel dat ze morgen nog wijzere dingen gaat zeggen dan normaal. Ze zal met nog meer relativering naar al die opgewonden standjes uit de politiek luisteren. Ik denk dat haar keuzes verstandiger zijn, en vooral barmhartiger.
Barmhartig, dat woord drong zich op bij het beleven van de opening van het 17e Gergiev Festival in de Doelen vanavond.Het Rotterdams Philharmonisch is wellicht niet het beste orkest ter wereld, die titel schijnt te gelden voor het orkest uit die andere grote stad, nog voorbij Den Haag en Leiden. Handig zijn ze wel bij het Philharmonisch. In het zoeken van een bestuursvoorzitter met veel invloed -Sylvia Toth-, en in het aantrekken van goede dirigenten, ooit Valerie Gergiev en tegenwoordig Yannick Nézet-Séguin.
Gergiev is al een aantal jaar weg uit Rotterdam maar het publiek houdt nog van hem. Ieder jaar keert hij nog terug om te spelen op zijn eigen festival.
Dit jaar heeft dat als thema 'Wederopstanding', gekoppeld aan het bombardement in mei 1940, een keerpunt in de historie van Rotterdam. Zoals gebruikelijk is het thema breed uitgewerkt in een grote hoeveelheid originele en verrassende concerten en voorstellingen.
Het openingsconcert bestond uit muziek van Russische componisten. Het Philharmonisch onder Gergiev speelde voor de pauze het celloconcert nr. 1 van Tisjtjenko, die wel als de opvolger van de grote Sjostakovitsj wordt beschouwd.
We zaten riant vooraan en konden de inspanningen van cellist Tim Hugh, die dit werk samen met Gergiev al vaker uitvoerde, van heel dichtbij volgen. Het werk begint met een vrij lang stuk solo voor de cello, hier en daar ondersteund door hele zachte violen. Het was oorspronkelijk bedoeld voor cello met blazers maar Sjostakovitsj deed de orkestratie ervan voor zijn leerling Tisjtjenko toen deze 30 werd.
De cello waarop Hugh speelt is oud, een Petrus Roman uit 1708. Mooi sonoor, net als de 6 contra-bassen die vrij prominent meededen in deze compositie. De muziek was barmhartig, in de klank maar ook in de bereidheid van de componist om te zoeken naar uitersten zonder zijn luisteraars kwijt te raken. Dat is bij moderne muziek altijd een spannende balans. Het lukt Sjostakovitsj ook vaak.Het werd pauze, we wachtten even zoals gevraagd zodat de Majesteit en andere prominenten (we zagen een minster, de burgemeester maar ook een bekende euro-commissaris uit Brussel) wegkonden en waren benieuwd naar het grote werk van vanavond, Sjostakovitsj' Achtste Symfonie.
Het begint met een lang eerste deel, met heel veel aangehouden tonen door de strijkers en af en toe een explosie van blazers en slagwerk. Zo probeerde Sjostakovitsj het drama van de oorlog te laten klinken. Hij beschouwde het zelf als zijn Requiem. De overheid in 1943 vond het werk lang niet heroïsch genoeg en verbood de symfonie prompt. [Nokiapic (C)ois]
Met Gergiev voor het orkest werd het een dramatische uitvoering, met uitersten van subtiele klank en denderende crescendo's. De dirigent lijkt met weinig beweging veel te bereiken. De bloedspannende laatste minuten, als de symfonie bijna zonder 'conclusie' wegsterft, houdt Gergiev de concentratie van zaal en orkest vast. Een violiste kijkt de dirigent onderzoekend aan, alsof ze wil zien hoe hij het vond. Pas na heel lang tikt Gergiev af en dondert het applaus. Een applaus van een zaal die nog even moet bijkomen van zoveel schoons.
Gelouterd verlaten we na de Majesteit de zaal. Als ze het ook zo mooi vond, zal ze het geformeer van morgen ook wel weer aankunnen...

Laus Polyphoniae 2010: Manu Scriptum

2010-08-26T07:59:00.001+02:00

Elke zomer rond deze tijd wordt in Antwerpen de lof gezongen van de meerstemmigheid. De 'Laus Polyphoniae' beheerst 8 dagen lang de kerken van de stad, het cultureel centrum Elzenveld en de muziekzaal die tot voor een paar jaar nog Augustinuskerk was, de Amuz.
'Laus' heb ik ooit bijna per ongeluk ontdekt en sindsdien ben ik verklaard fan van deze oude muziek-week in de Scheldestad.
Het Antwerpse festival richt zich op muziek uit de tijd van de 'Vlaamse polyfonie', een periode die tijdens de late Middeleeuwen en de Renaissance wordt gesitueerd. Vlaanderen, eigenlijk de brede grensregio tussen Belgie en Frankrijk, had een vruchtbare bodem voor componisten en muzikanten.
Hoewel Nederland aardig mee kan komen in de uitvoering van oude muziek, lijkt Vlaanderen anno 2010 een nog veel groter bestand te hebben van koren, orkesten en solisten die de muziek van voor 1600 levend houden. Vlaanderen heeft Collegium Vocale in Gent, Paul van Nevel's Huelgas Ensemble, Capilla Flamenca en nog heel veel meer.
Tijdens het negendaagse festival zijn er veel concerten, maar er is ook een internationaal colloquium, een summerschool, een competitie voor jonge ensembles, lezingen, interviews en cursussen. Ik deed weer de cursus 'Polyfonie voor beginners' (vorig jaar nog dummies). Drie dagen met informatie over de muziek, hoe die werd teruggevonden en waarover de discussies gaan bij het uitvoeren ervan. De musicologen die achter de organisatie zitten, zijn prominent aanwezig en geven het festival een intellectuele, wetenschappelijke bodem. Ieder concert heeft ook een inleiding waardoor je met meer achtergrond luistert.

Het thema dit jaar was Manu Scriptum, het onderzoek en gebruik van de letterlijk handgeschreven partituren die in codexen verspreid over Europa gevonden zijn. In die stijl was ook het programmaboek, dit jaar in stijlvol zwart met zilver, met echt elke snipper informatie die je over de muziek en het festival zou willen hebben. Een fraai, klein boekje van precies 500 pagina's en met een deftig leeslintje.
Mijn deel van het festival begon op zondagavond, met 'Clément Janequin', het ensemble van Dominique Visse. Countertenor Visse maakte deel uit van Les Arts Flo, hij zong o.a. een prominente rol in de verrukkelijke jachtopera 'Acteon' van Charpentier. Het repertoire voor dit festivaloptreden werd gevonden in een codex, het liedboek van Zeghere van Male, dat in Brugge rond 1540 werd geschreven. Het chanson 'Mille Regretz' van Josquin des Prez klonk onder anderen, in die periode was het een ‘hit’ in de Lage Landen. Het ensemble ging in de uitersten van misdelen als het Agnus Dei naar scabreuze chansons over de liefde in al haar vleselijkheid.
Maandagmiddag stond de Capilla Flamenca op het programma. Op een gewone nazomerse maandagmiddag bevind je je dan ineens in de St Joriskerk, het is één uur 's middags en de kerk is bomvol. Er klinkt muziek uit het 'Antifonarium Tsgrooten'. Hypergeconcentreerd, maar met de lichtheid die Vlaamse musici in de genen lijkt te zitten, brengen de heren hun muziek, inclusief een geimproviseerd Credo. Muziek die je meevoert naar andere tijden toen deze muziek net zo geklonken heeft.

Anonymous 4, niet uit Vlaanderen maar uit de VS, deed het maandagavondconcert. In de winkel die rond het festival muziek verkoopt zag ik dat de dames al 18 cd's maakten met oude muziek en wat nieuwere vormen, met o.a. Peter Maxwell Davies en Steve Reich. Ze hadden een doortimmerd programma uit de Montpellier Codex, en dat het Amerikaansen waren, maakte het net even wat meer bijzonder.

Het optreden van Tetraktys sprak me niet heel erg aan. Ze zongen uit de wat geheimzinnige Chantilly Codex, waarover veel verhalen gaan. Zangeres Zsuzsi Toth had een stem waarvan je blij was als ze hem af en toe niet gebruikte. Beetje saai, beetje lelijk.
Dinsdagavond zorgde het Huelgas Ensemble van Paul van Nevel voor een vol huis in de Amuz. De opstelling was aangepast, zodat er meer mensen in konden en het was daardoor een wat spannender setting. Het gezelschap zong uit een belangrijk Italiaans handschrift, de Bologna Q.15. Gedreven, geconcentreerd en met veel ervaring, dat hoor je en dat zie je. De Vlamingen zijn trots op hun Paul, dat merk je aan alles.
Mijn bezoek eindigde met de festivallezing door musicologe Sofie Taes, die wel álles lijkt te weten van de achtergronden van deze muziek.
En toen was het alweer voorbij. De vier dagen Antwerpen gingen snel.
Het was mijn vierde bezoek aan Laus Polyphoniae van enkele dagen. Veel muziek, volle en zonnige terrassen, wetenschappelijke context, de gemoedelijke sfeer van een festival vol liefhebbers, de perfecte organisatie, fraaie kerken en een nazomerend Antwerpen, de omstandigheden waren weer vrijwel ideaal.

Vlamingen zijn niet dom maar geloven wel in sprookjes.

2010-08-23T22:35:00.008+02:00

Mijn trein nadert Antwerpen, stopt op station Antwerpen-Dam. Ik zie buiten het station het vrij nieuw aangelegd park. Het is stampvol. Overal zijn mensen, het zijn er duizenden. Er zijn geen kramen, geen podium, wel een stellage ergens in de verte.
De mensen hebben het leuk, dat kun je zien.
Een paar uur later in het havengebied. Grote stromen mensen richting centrum en de tram- en bushaltes. Het zijn er weer duizenden.
Ze zijn een beetje bedrukt, dat kun je zien.
Op mijn hotelkamer biedt de tv ook TV Antwerpen. Daar zie ik wat die mensen in het park deden. Ze waren de avond ervoor via internet uitgenodigd door de reus, en waren spontaan met al die duizenden naar het park gekomen om gezellig met de reus en de kleine reuzin te picnicken.
De tv-beelden uit de haven laten het schip zien, waar de grote reus en de kleine reuzin op getakeld zijn. Ze gaan naar zee, niemand weet waarheen of voor hoe lang.
Dat leidt bij veel kleine maar ook grote mensen tot weemoed en zelfs tranen.
Ik wordt steeds nieuwsgieriger. Wat is hier gebeurd, vraag ik me af. Ik zie op straat posters:Met een soort journalistiek speurwerk kom ik achter het verhaal. Van de gemeente die op allerlei manieren succesvol lijkt te zijn in het terugbrengen van sfeer in een stad die de laatste jaren leek te verkillen. Van de enorme marionetten die de Franse theatergroep 'Royal de Luxe' voor het sprookje in Antwerpen maakte. Van de berichten op internet, over waar de reus was, hoe hij op zoek was naar zijn lievelingsnichtje de kleine reuzin, de uitnodiging tot picknick waar duizenden Antwerpenaren op af kwamen.
Het Nieuwsblad was er vol van, in tekst, beeld en video.
Antwerpen, een paar dagen in de ban van de Duiker en de kleine reuzin. Daar zou iedere stad met fantasie in Nederland een beetje jaloers op kunnen zijn.